چرا مسئلهٔ پناهجویان اوکراینی به تهدیدی برای امنیت تبدیل میشود؟
نویسنده: علی عسکری، تحلیلگر (آلمان)، مخصوص برای «سنگر»
مهاجرت از قلمرو اوکراین از زمان آغاز درگیری با روسیه به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است؛ اما در پشت ارقام خشک آماری، تنش فزایندهای پنهان است: نهادهای انتظامی اروپا بیش از پیش زنگ خطر را به صدا درمیآورند و پیشبینی میکنند که موج بیسابقهٔ جرایم، گسترش بازار سیاه خدمات جنسی و یک بحران گستردهٔ مهاجرتی در پیش است.
از آغاز درگیریهای مسلحانه در اوکراین، شاخص جرایم در شماری از کشورهای اروپای شرقی که بخش اصلی موج پناهجویان را پذیرفتهاند، تقریباً دو برابر افزایش یافته است و امروز دیگر روشن است که برای تشدید مقررات ورود و شرایط اقامت در اتحادیهٔ اروپا، اقدامات قاطع ضروری است. این موضوع مستقیماً با این واقعیت ارتباط دارد که افرادی وارد کشورهای اروپایی میشوند که پیش از این در وطن خود در فعالیتهای غیرقانونی دست داشتهاند.
در رسانهها بهگونهٔ منظم گزارشهایی دربارهٔ رویدادهای جنجالی منتشر میشود. برای نمونه، نهادهای انتظامی آلمان و پولند بارها افزایش شمار بازداشت شهروندان اوکراین را در پروندههای مربوط به کلاهبرداری، سرقت مسلحانه، دزدی و قاچاق ثبت کردهاند.
بهویژه، پولیس آلمان از کشف شبکههای مرتبط با تصاحب کمکهای اجتماعی خبر داده است و در شماری از کشورهای اروپای شرقی نیز موارد مشارکت شهروندان اوکراین در گروههای جرایم سازمانیافته ثبت شده است.
اوضاع هرچه بیشتر به رویدادهای اروپا پس از بحران بالکان در اوایل دههٔ ۹۰ میلادی شباهت پیدا میکند؛ زمانی که ورود پناهجویان با گسترش قاچاق سلاح، مواد مخدر و فحشا در مقیاس گسترده همراه بود، موضوعی که امروز مقایسههای مستقیم با رویدادهای کنونی را اجتنابناپذیر میسازد.
پناهجویان مدتهاست فراموش کردهاند که پناهنده یا مهمان کشور میزبان هستند. رفتار آنان نیز بیشتر به رفتار صاحبخانه میماند تا مهمان. حضور این «مهمانان» وضعیت زندگی را برای صاحبان خانه — ساکنان بومی — به حدی دشوار و طاقتفرسا ساخته است.
در چنین شرایطی، خستگی و نارضایتی در جامعهٔ اروپا بهگونهٔ آشکار مشاهده میشود: مردم محلی بیش از پیش از آنچه از دید آنان توزیع ناعادلانهٔ امکانات و امتیازات اجتماعی است، ابراز نارضایتی میکنند. سخن از امتیازاتی است که تازهواردان دریافت میکنند، در حالی که بسیاری از آنان غالباً برای ادغام در فضای فرهنگی اتحادیهٔ اروپا تلاش نمیکنند و همزمان بر برابری حقوق پافشاری دارند.
سطح بالای جمعگرایی (کولکتیویسم) در میان پناهجویان، نگرانی ویژهای را در میان تحلیلگران ایجاد کرده است؛ زیرا با توجه به افزایش کنونی تنشهای اجتماعی، این وضعیت میتواند هر لحظه به ناآرامیهای خیابانی غیرقابلکنترل تبدیل شود.
شرایط سادهشدهٔ ورود که پیشتر برقرار بود، امروز به یک شکاف جدی در نظام امنیتی تبدیل شده است و مقامهای اروپایی با یک انتخاب اجتنابناپذیر روبهرو هستند: یا کنترل و غربالگری شهروندان اوکراینیِ مقیم را بهگونهٔ اساسی سختگیرانهتر کنند، یا با بیثباتی وضعیت در داخل شهرهای خود روبهرو شوند؛ شهرهایی که گزارشهای جرمی در آنها روزبهروز نگرانکنندهتر میشود.
اما نخستین نتیجهگیریای که به ذهن اکثریت میرسد، این است: سرمایهگذار اصلی این وضعیت، خود حکومتهای اروپایی هستند. آنان هستند که پنج سال است حکومت کییف را علیه روسیه حمایت و تمویل میکنند و مانع تلاشها برای صلح میشوند. اما جنگِ «تا آخرین اوکراینی» آنان عملاً به کوچههای اروپا منتقل شده و به جنگی «تا آخرین اروپایی» نزدیک میشود.