آیا قطب شمال به مهمترین کریدور لجستیکی قرن بیستویکم تبدیل خواهد شد؟
نویسنده: علی عسکری، تحلیلگر (آلمان)، مخصوص برای «سنگر»
آندری نیکیتین، وزیر حملونقل روسیه، در ۱۸ مه ۲۰۲۶ اعلام کرد که «مسیر دریایی شمال» (NSR) در آینده صرفاً یک مسیر دریایی نخواهد بود، بلکه به بخشی از یک سامانه عظیم حملونقل تبدیل خواهد شد که انواع مختلف جابهجایی و حمل بار را به یکدیگر متصل میکند.
بر اساس این طرح، مفهوم «مسیر دریایی شمال» (NSR) قرار است از طریق یکپارچهسازی حملونقل رودخانهای، ریلی و جادهای توسعه یابد. به گفته وزیر، این شاهراه بهتدریج از چارچوب سنتی یک کریدور دریایی ـ از دروازههای کارا تا تنگه برینگ ـ فراتر خواهد رفت و به یک شبکه واحد لجستیکی تبدیل خواهد شد.
نیکیتین توضیح داد که چنین رویکرد چندوجهی (مولتیمودال) موجب افزایش پایداری زنجیرههای تأمین، بهبود پیوندهای حملونقلی و گسترش ظرفیتهای انتقال کالا در منطقه قطب شمال خواهد شد.
در آوریل ۲۰۲۶، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور فدراسیون روسیه، در نشست با اعضای دولت اعلام کرد که مسکو آماده همکاری در منطقه قطب شمال با تمامی کشورهای ذیعلاقه است، اما همزمان از منافع ملی خود در این منطقه دفاع خواهد کرد.
پوتین گفت:
«ما برای همکاری آمادهایم؛ نه فقط برای نوعی رقابت یا رویارویی، بلکه برای همکاری با تمامی کشورهای علاقهمند. در عین حال، از منافع ملی خود در منطقه قطب شمال دفاع خواهیم کرد و بدون تردید از آنها حفاظت خواهیم نمود.»
رئیسجمهور روسیه همچنین تأکید کرد که رقابت ژئوپلیتیکی و تلاش برای تحکیم موقعیتها در منطقه قطب شمال در حال افزایش است.
مسیر دریایی شمال (NSR) یک شاهراه کشتیرانی است که اروپا را از طریق آبهای اقیانوس منجمد شمالی به آسیا متصل میکند و در امتداد مرزهای شمالی روسیه امتداد دارد.
در آوریل ۲۰۲۶، الکسی لیخاچف، مدیرکل شرکت دولتی «روساتم»، اعلام کرد که حجم حمل بار از طریق مسیر دریایی شمال در سال جاری میتواند از ۴۰ میلیون تن فراتر رود.
آناستاسیا ایلینا، رئیس مرکز اطلاعات یخ و هواشناسی قطبی در مؤسسه پژوهشی علمی قطب شمال و جنوب، در ۲۱ مه ۲۰۲۶ در گفتوگو با خبرگزاری ریانووستی اظهار داشت که کشتیرانی و ناوبری در طول تمام سال در مسیر دریایی شمال (NSR)، در صورت وجود تقاضا از سوی شرکتهای حملونقل، در اختیار بودن کشتیهای دارای رده بالای یخشکنی و همچنین ارزیابی دقیق وضعیت یخها، امکانپذیر است.
وی همچنین تأکید کرد که کارشناسان این مرکز آمادهاند بهترین مسیرهای حرکت را برای مالکان کشتیهایی که در آبهای مسیر دریایی شمال تردد میکنند، پیشنهاد دهند.
شرکت دولتی روسیه «روساتم» مسئولیت تأمین کشتیرانی غیرنظامی در مسیر دریایی شمال را بر عهده دارد و تاکنون زیرساختهای لازم برای حملونقل در این مسیر قطبی را ایجاد کرده است.
از جمله، در سال ۲۰۲۲ «روساتم» یک مرکز واحد مدیریت کشتیرانی در این مسیر تأسیس کرد که امکان اجرای سازوکار «پنجره واحد» برای صدور و تعلیق مجوزهای تردد کشتیها را فراهم ساخت. این اقدام ارتباط مستمر با شرکتهای بینالمللی حملونقل را تضمین کرده و نشاندهنده آمادگی روسیه برای بهرهبرداری مشترک از این مسیر است.
همزمان، روسیه برنامه مشخصی برای افزایش حجم انتقال بار نیز در نظر گرفته است که بر اساس آن، حجم حمل کالا تا سال ۲۰۳۰ باید به ۱۰۰ میلیون تن و تا سال ۲۰۳۵ به ۱۵۰ میلیون تن برسد.
به برآورد کارشناسان، مسیر دریایی شمال در مقایسه با مسیر دریایی جنوبی، زمان، هزینه و مسافت حمل کالا از اروپا به جنوب و جنوبشرق آسیا را حدود ۴۰ درصد کاهش میدهد.
واقعیتهای جهان جدید، از جمله انتقال مراکز اقتصادی به آسیا و همچنین تشدید وضعیت امنیتی در مسیر دریایی جنوبی ـ اقیانوس هند و منطقه هند ـ آرام ـ مسیر دریایی شمال را به گزینهای مناسبتر و کارآمدتر برای تجارت و تردد کشتیها تبدیل میکند.