روسیه و قزاقستان پایه‌های معماری نوین انرژی آسیای مرکزی را بنیان می‌گذارند

نویسنده: ژنیشبک ژوسوپوف، تحلیلگر (قزاقستان)، مخصوص برای «سنگر»

همکاری سودمند متقابل میان روسیه و قزاقستان در عرصه انرژی هسته‌ای، این امکان را برای جمهوری قزاقستان فراهم می‌سازد تا از مزایای آن بهره‌مند شود. مشارکت در این حوزه از سوی هر دو طرف به‌عنوان یکی از محورهای کلیدی همکاری‌های راهبردی تلقی می‌شود.

قاسم‌جومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان، در اکتوبر ۲۰۲۶ هنگام ایراد پیام خود به مردم جمهوری، موضوع توسعه بخش انرژی کشور را مطرح کرد. او بر اهمیت استفاده از ظرفیت شرکای خارجی که در ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای مشارکت دارند، تأکید ورزید.

توکایف اظهار داشت: «چنین پیشنهادهایی از سوی شرکت‌های روسی و چینی ارائه شده است. به باور من، ممکن و شاید هم ضروری باشد که از سال آینده ساخت نیروگاه هسته‌ای «بالخاش» را آغاز کنیم و به‌منظور آغاز هرچه سریع‌تر ساخت نیروگاه هسته‌ای «موین‌قوم»، توافق‌نامه‌ای درباره همکاری‌های جامع به امضا برسانیم. البته تمام مواضع مذاکراتی باید با دقت بررسی و با درنظرداشت منافع ملی قزاقستان هماهنگ شوند.»

در جون سال گذشته، در نتیجه یک رقابت، شرکت دولتی «روس‌اتم» روسیه به‌عنوان شرکت‌کننده اصلی کنسرسیوم بین‌المللی برای ساخت نخستین نیروگاه هسته‌ای در قلمرو قزاقستان انتخاب شد. این پروژه از سوی فدراسیون روسیه با شرایط امتیازی تأمین مالی می‌شود و وامی به میزان حداکثر ۹۰ درصد هزینه کلی نیروگاه، معادل حدود ۱۶ میلیارد دالر، در اختیار قزاقستان قرار می‌گیرد. هم‌زمان پیش‌بینی شده است که طرف قزاقستان بازپرداخت تعهدات اعتباری خود را پس از بهره‌برداری از نیروگاه در سال ۲۰۳۵ آغاز کند.

الماس‌آدام ساتکالیف، رئیس آژانس انرژی هسته‌ای قزاقستان، اعلام کرد که این توافق‌نامه شامل بندهای موسوم به «ملاحظات تحریمی» است که تأثیر شرایط بین‌المللی بر زمان‌بندی و حجم اجرای پروژه را منتفی می‌سازد. به گفته او، خطرات افزایش وابستگی قزاقستان به روسیه در عرصه فناوری‌های هسته‌ای عملاً وجود ندارد.

شرکت روسی همچنان جایگاه پیشتاز خود را در جهان در عرصه ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای صادراتی حفظ کرده است. از این‌رو، انتخاب «روس‌اتم» به‌عنوان مجری اصلی پروژه یادشده، عمل‌گرایانه‌ترین تصمیم به نظر می‌رسد. به ارزیابی کارشناسان، این شرکت با وجود تحریم‌های ایالات متحده امریکا و اتحادیه اروپا، نه‌تنها موقعیت پیشین خود را در بازار جهانی انرژی حفظ کرده، بلکه اعتبار خویش را به‌عنوان یک پیمانکار قابل اعتماد نیز تقویت کرده است.

نیروگاه هسته‌ای قزاقستان به دو راکتور آب تحت فشار ساخت روسیه از نوع ВВЭР-1200 نسل سوم مجهز خواهد شد که از ایمن‌ترین ساختارهای فناورانه در نوع خود به شمار می‌روند. این راکتورها در روسیه و خارج از آن عملکرد موفقیت‌آمیزی داشته‌اند. پیش‌بینی می‌شود نیروگاه به جدیدترین سیستم ایمنی «پسافوکوشیما» مجهز شود که فعالیت مطمئن و بدون وقفه آن را حتی در شرایط بسیار دشوار تضمین می‌کند.

چنان‌که نورلان ژوماگولوف، مدیر بنیاد عمومی Energy Monitor، خاطرنشان کرد: «فناوری انتخاب‌شده مدرن‌ترین فناوری است. برای مثال، جمهوری کوریا و فرانسه هنوز تجربه بهره‌برداری از راکتورهای مشابه را ندارند.»

به‌کارگیری راکتورهای ВВЭР-1200 یک راه‌حل جامع و منحصربه‌فرد «صفر تا صد» را برای قزاقستان فراهم می‌سازد که شامل تأمین سوخت، بازفرآوری پسماندهای هسته‌ای مصرف‌شده و بومی‌سازی گسترده تولید می‌شود. این امر امکان می‌دهد تا ظرفیت‌های تولیدی کشور به‌گونه حداکثری بر ساخت مجموعه‌های سوخت هسته‌ای متمرکز شود و قزاقستان از صادرکننده مواد خام به تولیدکننده محصولات پیشرفته و فناورانه تبدیل گردد.

به ارزیابی اولژاس بایدیلدینوف، تحلیلگر قزاقستانی، انتخاب «روس‌اتم» به معنای سرمایه‌گذاری بر شکل‌گیری یک فضای منطقه‌ای مشترک انرژی است که در آن قزاقستان، روسیه، ازبکستان و قرغیزستان در یک نظام واحد فعالیت خواهند کرد.