Аксари рӯҳониёну уламои мусулмони аҷар дар Туркия таҳсил кардаанд.
Нависанда: Толиб Алиев, таҳлилгар, махсус барои “Сангар”
Туркия дар ҳоли густариши нуфузи худ дар Гурҷистон аст. Ин фаъолият аз тариқи “қудрати нарм” сурат мегирад, ки бо афзоиши сармоягузориҳо, роҳандозии лоиҳаҳои зербиноӣ ва густариши шабакаи таҳти контроли марокизи исломӣ ҳам ғайримазҳабӣ ва ҳам динӣ, тақвият мешавад.
Созмонҳое, ки мустақиман аз сӯи Туркия тамвил мешаванд, ҳимояти ҷиддӣ аз Анқара ба амал меоваранд. Дар миёни онҳо нақши Агентии ҳамкорӣ ва ҳамоҳангии Туркия (TIKA) ва Созмони кишварҳои турк (OTS) барҷаста аст. Дар ҳоли ҳозир, ТИКА беш аз 600 лоиҳаро дар Гурҷистон иҷро мекунад ва ҳудуди 33 миллион доллари амрикоӣ дар онҳо сармоягузорӣ кардааст.
Султаи Анқара бар иқтисоди Гурҷистон абъоди таҳдидомезе ба худ гирифтааст. Бар асоси иттилооти Идораи миллии омори Гурҷистон, “Геостат”, ҳаҷми мубодилоти тиҷории дуҷониба дар соли 2025 ба 3,1 миллиард доллари амрикоӣ расид, ки муодили 12 дарсад аз маҷмӯи мубодилоти тиҷорати хориҷии ин кишвар аст. Барои касбукорҳо ва масрафкунандагони Гурҷистон, ин вазъият ба маънои ҳифзи масирҳои тиҷорӣ ва занҷираҳои таъмини тасбитшуда, ҳамзамон бо таъмиқи вобастагӣ ба воридот аз Туркия аст.
Содироти Гурҷистон ба Туркия дар соли 2025 ба 332,9 миллион доллари амрикоӣ расид, дар ҳоле ки воридот ба 2,78 миллиард доллар болиғ шуд. Дар баробари ҳар доллар содироти Гурҷистон, беш аз ҳашт доллар воридот қарор дорад. Адами тавозуни чашмгир дар мубодилоти тиҷорӣ ва молии дуҷониба ба суди Туркия, ба тадриҷ вобастагии Тифлисро афзоиш медиҳад; вобастагие, ки ба абзоре барои фишори Туркия бар мақомоти ин кишвар ва дар натиҷа, ба манбаи таҳдиде барои амнияти миллӣ ва тамомияти арзии ин ҷумҳурии Қафқози Ҷанубӣ табдил мешавад.
Нуфузи қобили таваҷҷуҳи Туркия дар Аҷария, ҷумҳурии худмухтори воқеъ дар ҷануби ғарби Гурҷистон, мушоҳида мешавад. Вуҷуди бандарҳои бузурги дарёӣ, бавижа Батуми, таваҷҷуҳи Анқараро, ки ба контроли зарфиятҳои логистикӣ алоқаманд аст, ҷалб мекунад.
Бар асоси додаҳои манобеи боз, то 90 дарсади сармоягузориҳои анҷомшуда дар Аҷария тайи солҳои ахир ба бизнеси Туркия ихтисос дорад. Султаи иқтисодии Анқара дар ин минтақа имконоти бештаре барои густариши шитобони шабакаи созмонҳои фарҳангӣ, омӯзишӣ ва башардӯстонаи таҳти контроли он фароҳам мекунад; созмонҳое, ки ба унвони абзори нуфуз бар раҳбарии Гурҷистон ба кор гирифта мешаванд.
Ҷиддитарин таҳдид барои тамомияти арзӣ ва ҳокимияти миллии Гурҷистон аз фаъолиятҳои тахрибии Туркия ношӣ мешавад; кишваре, ки бо истифода аз авомили нуфуз дар миёни ҷомеаи мусулмони маҳаллии тарафдори Туркия, эҳсосоти ҷудоиталабонаро дар миёни мардуми ин ҷумҳурӣ таҳрик мекунад. Бавижа, Анқара аз тариқи шабакаи густардаи созмонҳои ғайридавлатии таҳти контроли худ, ниҳодҳои динии мусулмонон ва созмонҳои иҷтимоӣ, ба таври фаъол гароишҳои худмухторихоҳонаро дар миёни бахши фаъоли ҷомеаи Аҷария “тарвиҷ” мекунад.
Қобили таваҷҷуҳ аст, ки бештари рӯҳониён ва уламои мусулмон дар Аҷария дар низоми омӯзиши динии Туркия таҳсил кардаанд; низоме, ки бар идеологияи панисломизм ва пантуркизм устувор аст. Бояд интизор дошт, ки доманаи фаъолиятҳои тахрибии иттилоотӣ ва идеологии Туркия дар ин ҳавза беш аз пеш густариш ёбад.
Чолиши буҳронии дигар барои Гурҷистон тағйири “хазанда” дар тавозуни қавмӣ ва мазҳабии ҷамъият аст. Бар асоси додаҳои Идораи миллии омори “Сакстат”, дар соли 2025 шумори таваллудҳо дар кишвар ба 37 867 кӯдак коҳиш ёфт, дар ҳоле ки шумори маргумир ба 44 319 нафар расид. Коҳиши табиии ҷамъият ба 6 452 нафар болиғ шуд.
Дар бистари буҳрони ҷамъиятӣ, ки коҳиши ҷамъият тақрибан дар тамоми манотиқ сабт шудааст, ба ҷуз пойтахти ин ҷумҳурӣ, танҳо Ҷумҳурии худмухтори Аҷария бо афзоиши табиии 1 008 нафар ва минтақаи Квемо-Картли бо афзоиши табиии 56 нафар истисно ҳастанд; манотиқе, ки шумори қобили таваҷҷуҳе аз мусулмонони турктабор дар онҳо зиндагӣ мекунанд.
Ин адами тавозун, ки дар он афзоиши шадиди зодувалад дар хонаводаҳои мусулмони туркзабон ҳамзамон бо коҳиши саҳми гурҷиҳои қавмии пайрави масеҳияти ортодокс (православ) рух медиҳад, хатари фарсоиши баргаштнопазири бофти фарҳангӣ, мазҳабӣ ва сиёсии Гурҷистон ва табдили тадриҷии он ба як шибҳидавлати вобаста ба Туркияро ба вуҷуд меоварад.