Дар террори Аҳмадшоҳи Масъуд Сайёф чӣ қадар саҳм дошт?
Нависанда: Убайд Нурӣ, Расонаи “Котиб”
Террори Аҳмадшоҳи Масъуд дар 18 сунбулаи 1380 (9 сентябри 2001) — танҳо ду рӯз пеш аз ҳамалоти 11 сентябр дар Амрико — яке аз печидатарин парвандаҳои сиёсӣ-истихборотӣ дар таърихи муосири Афғонистон аст. Ин ҳодиса на танҳо масири ҷанг дар Афғонистонро тағйир дод, балки ибҳомоти сангине дар бораи дастҳои дарунӣ ва фаромиллӣ дар ҳазфи ӯ ба ҷой гузошт; ибҳомоте, ки ба далели маслиҳатгароиҳои баъдӣ ҳаргиз дар ҳеҷ додгоҳе баррасӣ нашуданд.
Амалиёти террори Масъуд дар Хоҷа Баҳоуддини вилояти Тахор, бо як сенарияи нуфузи бисёр дақиқ ва чандлоя анҷом шуд:
- Авомили амалиётӣ: ду террористи туниситабор (ба номҳои Даҳмон Абдусаттор ва Буравӣ Алваъир) бо гузарномаҳои ҷаълии белгиягӣ худро хабарнигорони як маркази расонаии арабӣ дар Бритониё муаррифӣ карда буданд.
- Шеваи инфиҷор: маводи мунфаҷира ба шакли ҳирфаӣ даруни дурбини аккосӣ ва камарбандҳои пӯшишӣ таъбия шуда буд; ба тавре ки дар ҷараёни мусоҳиба, бо инфиҷори дурбин, Масъуд ва яке аз ҳамроҳонаш (Осим Суҳайл) ҳамроҳ бо яке аз муҳоҷимон кушта шуданд.
Муҳимтарин гиреҳи дохилии парвандаи террори Масъуд, наҳваи вуруди ин ду омили Ал-Қоида ба хутути муқаддами Ҷабҳаи Шимол ва утоқи мусоҳибаи Масъуд аст. Ин ду фард ҳафтаҳо дар манотиқи таҳти контроли Ҷабҳаи Шимол мунтазири мулоқот буданд ва вуруди онҳо мустақиман бо тавсияномаҳо ва ҳамоҳангиҳои Абдурраб Расул Сайёф анҷом шуда буд.
Дар бораи нақши Сайёф ду сенарияи аслӣ матраҳ аст:
- Сенарияи ғафлат ва равобити қадимӣ: Сайёф ва мудофеъонаш иддао мекунанд, ки ба далели савобиқи тӯлонии Сайёф дар даврони ҷиҳоди даҳаи 60 ва иртибототи густардааш бо гурӯҳҳои арабӣ, ӯ ба ин афрод ба чашми хабарнигорони мусалмон ва ҳамфикр эътимод карда буд. Тибқи ин назар, Сайёф бидуни иттилоъ аз нияти воқеии онҳо ва сирфан аз рӯи хушбинии сиёсӣ, тавсияномаи расмӣ барои тасҳили корашон содир кард.
- Сенарияи ҳамдастӣ ва мусоидати огоҳона: мунтақидон ва бархе аз наздикони Масъуд ин пурсишро матраҳ мекунанд, ки чӣ тавр дастгоҳи амниятии Ҷабҳаи Шимол ва шахси Сайёф, протоколҳои аввалияи бозрасӣ ва эҳрози ҳувиятро нодида гирифтанд? Дар ин дидгоҳ, Сайёф ба унвони чеҳрае бо гароишҳои шадиди салафӣ/ваҳҳобӣ, мутамоил ба ҳазфи Масъуд буд; чаро ки Масъуд монеъе бар сари роҳи иқтидори ҷараёнҳои мазҳабии суннатӣ ва муомилоти отии қудрат ба шумор мерафт.
Террори Масъудро наметавон ҷудо аз ҷуғрофиёи сиёсии минтақа ва стратегияи фаромиллии Ал-Қоида таҳлил кард:
- Муомилаи Ал-Қоида ва Толибон: Усома бин Лодан ва Айман аз-Завоҳирӣ, ҳазфи Аҳмадшоҳи Масъудро ба унвони як “ҳадияи стратегӣ” ба Мулло Муҳаммад Умар (раҳбари вақти Толибон) ироа карданд. Ал-Қоида медонист, ки ҳамалоти 11 сентябр дар пеш аст ва вокуниши Амрико ба суқути Толибон мунҷар хоҳад шуд; бино бар ин, бо ҳазфи танҳо фармондеҳи барҷастаи мухолифи Толибон, хаёли Толибонро аз ҷабҳаи дохилӣ роҳат карданд, то ҳимояти онҳо аз бин Лодан тазмин шавад.
- Сукути созмонҳои иттилоотии минтақаӣ: нуфузи ду террористи араб бо мадорики ҷаълӣ аз Аврупо то хутути муқаддами шимоли Афғонистон, бидуни чароғи сабз ё ҳадди ақал ғафлати таъаммудии созмонҳои иттилоотии минтақаӣ ғайримумкин ба назар мерасид.
Бузургтарин шигифтӣ дар парвандаи террори Масъуд ин аст, ки дар тӯли 20 соли ҳукуматҳои Ҳомид Карзай ва Ашраф Ғанӣ — ки ҳаводорони Масъуд постҳои калидии вазоратҳои дифоъ, дохила ва амнияти миллиро дар даст доштанд — ҳеҷ кумитаи ҳақиқатёби мустақил ё додгоҳи байналмилалӣ барои баррасии ин террор ташкил нашуд.
Илали аслии дафни ин парванда иборат буданд аз:
- Ҳифзи эътилофи сиёсӣ дар Кобул: муҳокима ё бозҷӯии расмӣ аз чеҳраҳое мисли Сайёф, эътилофи қавмӣ ва танзимии шикананда дар ҳукумати Кобулро аз ҳам мепошид.
- Мулоҳизоти Амрико ва НАТО: боз кардани парвандаи террори Масъуд мумкин буд пойи бархе шабакаҳои иттилоотии минтақаӣ ва байналмилалиро ба миён бикашад, ки Вашингтон барои пешбурди “ҷанг алайҳи терроризм” ба ҳамкории онҳо ниёз дошт.
- Қурбонӣ шудани ҳақиқат дар пойи маслиҳат: ҳамон тавр ки ҷиноёти даҳаи 70 зери по гузошта шуд, рози террори Масъуд низ фидои маслиҳатҳои рӯз ва тақсими қудрат дар Кобул гардид.