Нависанда: Ҳомид Раҳгузар, дипломати пешини Афғонистон
Рӯҳ ва шахсияти фармондеҳи шаҳид Аҳмадшоҳи Масъуд дар қалби инсонҳо нуфуз мекард; дар қалби ҳар касе, ки бо ӯ рӯ ба рӯ мешуд. Сарчашмаи ин нуфуз, тақво, парҳезгорӣ, содиқӣ ва ростии ӯ буд. Шаҳид Масъуд бо дигарон аз рӯи маслиҳат ва ҳисобу китобҳои зудгузари сиёсӣ рафтор намекард; некӣ, покӣ ва ҷавонмардӣ дар сиришти ӯ реша дошт.
Агар ба атрофиёни фармондеҳ Масъуд назар кунем, дармеёбем, ки бештари онҳо аъзои хонавода ё хешовандони ӯ набуданд. Онҳо аз минтақаҳои гуногун ва дурдасти Афғонистон омада буданд ва бар асоси лаёқат, шоистагӣ, шуҷоат ва ҷаҳонбинии худ дар паҳлуи ӯ ҷой гирифта буданд.
Барои намуна, доктор Абдурраҳмон масъули бахши сиёсии Шӯрои назор буд, ҳамқавми ӯ набуд; Масъуд Халилӣ, доктор Абдуллоҳ Абдуллоҳ, аз наздикони ӯ, реша дар Қандаҳор доштанд. Холид Амирӣ, масъули умури молӣ, аз Балх буд; Исмоил Ториқ, котиби Шӯрои назор буд ва доктор Абдуллоҳ Лағмонӣ аз Лағмон дар паҳлуи ӯ фаъолият мекард. Ин феҳристро метавон хеле дарозтар сохт; афроде, ки ҳеҷ гуна пайванди хунӣ ва хонаводагӣ бо фармондеҳи бузург надоштанд, аммо бар асоси тавоноӣ, тааҳҳуд ва шоистагӣ дар паҳлуи ӯ қарор гирифта буданд.
Даҳҳо тан аз атрофиёни наздики шаҳид устод Бурҳонуддини Раббонӣ ва фармондеҳ Аҳмадшоҳи Масъуд аз қавми паштун буданд. Ман то имрӯз надидаам, ки ҳатто яке аз онҳо дар расонаҳо ё матбуот сухани носипосонае дар бораи устоди шаҳид ё фармондеҳ Масъуд гуфта бошад. Сабаб ин буд, ки ин афрод бо шинохти дақиқ ва бар асоси шахсият, содиқӣ, шоистагӣ, тааҳҳуд ва асолати хонаводагиашон интихоб шуда буданд. Онҳоро бидуни шинохт ва танҳо аз рӯи Фейсбук, мисли Қорӣ Исо, интихоб накарда буданд; онҳо аз хонаводаҳои бузург, некном ва боасолат буданд ва ҳурмати нону намак, рафоқат ва эътимодро медонистанд. Ба ҳамин далел, то имрӯз нашунидаам, ки ҳеҷ яке аз онҳо дар ҳаққи ин бузургон сухани ношоиста бар забон оварда бошад.
Ривоят мекунанд, ки рӯзе дар Тахор, Фазлкарим Аймоқ рӯ ба шаҳид Масъуд кард ва гуфт: “Мо дар ин ҷо кушта мешавем, аммо бародаронат дар хориҷ аз кишвар ба сар мебаранд.” Омор Соҳиб лаҳзаҳое хомӯш монд ва ҳатто сарашро баланд накард; сипас посух дод: “Бародарони ман, шумо ҳастед.”
Яке аз далелҳое, ки аъзои хонаводаи Омир Соҳиб дар умури корӣ ва низомии ӯ ҳузури густарда надоштанд, ин буд, ки ӯ намехост муносибатҳои хонаводагиро дар кор ва масъулиятҳои умумӣ дахолат диҳад. Ӯ афродро бар асоси шоистагӣ ва эътимоде, ки дар майдони амал ба даст оварда буданд, интихоб мекард. Яке аз ҷавононе, ки эътимоди фаровони Омор Соҳибро ба даст овард ва баъдан ба фармондеҳи бузург табдил ёфт, доктори шаҳид Довуд Довуд буд.
Ин рафтори шаҳид Масъуд сабаб шуда буд, ки ҳар касе бо ӯ рӯ ба рӯ мешуд, аз самими қалб ба ӯ содиқ бимонад ва ҳатто омода шавад ҷони худро дар роҳи ормони муштаракашон фидо кунад. Меъёри Омор Соҳиб барои интихоби афрод, пайванди хонаводагӣ, қавмӣ ва забонӣ набуд, балки тақво, покдастӣ, шуҷоат, тааҳҳуд, тавоноӣ ва шоистагӣ буд. Ӯ инсонҳоро бо рафтор, кирдор ва зарфияташон месанҷид, на бо насаби хонаводагӣ ва вобастагиҳои шахсиашон.
Албатта, ин сухан ба маънои нодида гирифтани хонавода нест; хонавода ҳақ ва ҷойгоҳи худро дорад. Дар давраи ҷумҳурият, бисёре аз афрод шикоят мекарданд, ки фалониҳо хешовандони худро дар ҳукумат таъйин кардаанд, аммо вақте низом суқут кард ва навбати худи онҳо расид, бисёре аз онҳо ҳеҷ дӯст ва ҳамроҳеро бо худ набурданд ва танҳо аъзои хонавода ва ҳатто хешовандони дури худро аз кишвар хориҷ карданд. Он рӯз равшан шуд, ки миёни шиори рафоқат ва рафтор дар рӯзҳои душвор, гоҳе фосилаи бисёр бузурге вуҷуд дорад.
Хонавода ҳақ дорад ва ҳимояти он масъулияти ҳар инсон аст, аммо, аз назари ман, равиши Аҳмадшоҳи Масъуд дар ҷудо кардани масъулиятҳои умумӣ аз муносибатҳои хонаводагӣ, равише дуруст, одилона ва пойдор буд. Ӯ дар майдони кор ва мубориза, инсонҳоро на бар асоси хун, хешовандӣ, қавм ва забон, балки бар асоси шахсият, тавоноӣ ва шоистагиашон интихоб мекард.
Ҳамин вижагӣ аз Аҳмадшоҳи Масъуд фармондеҳи мавриди эътимод сохта буд; фармондеҳе, ки ҳамроҳонаш дар канори ӯ эҳсоси иззат, арзиш ва бародарӣ мекарданд. Нуфузи ӯ дар қалби инсонҳо натиҷаи таблиғот, маслиҳатҳои сиёсӣ ё қудрати зоҳирӣ набуд; аз содиқӣ, адолат, покӣ ва шеваи инсонии рафтораш сарчашма мегирифт. Ба ҳамин далел, солҳо пас аз шаҳодаташ низ ном, роҳ ва муҳаббат ба ӯ дар қалби инсонҳо зинда ва ҷовидона боқӣ мондааст.