Нависанда: Инженер Ҳобил, ёвари Маршал Муҳаммадқасими Фаҳим
Рӯзи якшанбе, 6 Мизони 1375, баробар бо 27 сентябри 1996, байни асру шом, дар охирин рӯзи ҳукумати муҷоҳидин дар Кобул, ҷанг танҳо дар самти хатти роҳи Пули Чархӣ бо шиддат идома дошт. Ҳавои Кобул низ аз ҳар сӯ пур аз дуду хок буд. Дар дигар хатҳои дифоии шаҳр, аз ҷумла Арғандӣ ва масири мунтаҳӣ ба Майдоншаҳр, Гулбоғу Ришхӯр, теппаҳои Хайробод дар ғарби Кобул, Сангнавишта дар масири мунтаҳӣ ба Чаҳоросиёб ва Банди Ғозӣ, вазъият нисбатан ором буд.
Ҷанг бо ҳамон шиддату қуввати худ дар хатти роҳи Пули Чархӣ, гоҳ бо ақибнишинӣ ва гоҳ бо муқовимат, идома дошт. Мо бо Фаҳим соҳиб болои теппае қарор доштем, ки бар шифохонаи собиқи Чаҳорсадбистар, ки ахиран ба номи “Сардор Муҳаммад Довудхон” мусаммо шуда буд, мушриф буд.
Натиҷаи ниҳоии вазъияти ҷабҳа тақрибан маълум буд. Он замон Омир соҳиби шаҳид дар қароргоҳи Ҷабалуссироҷ ҳузур доштанд ва аз тариқи тамосҳои мухобира, лаҳза ба лаҳза, ҳам аз ман ва ҳам аз дигар шабакаҳое, ки даргирӣ доштанд, мураттабу пайваста аҳвол мегирифтанд ва суол мекарданд.
Омир соҳиб ба ман гуфтанд:
“Ба Фаҳимхон бигӯ, аз ин бештар дигар буданат он ҷо зарур нест. Каме ақиб биё, то битавонӣ дуруст ва бо фикри ҷамъ, савқу идора кунӣ”.
Ман паёми Омир соҳибро ба Маршал соҳиб, ки машғули суҳбат бо фармондеҳ Мулло Сабур ва фармондеҳ Муъмини Шоба буданд, расондам.
Вақте суҳбаташон бо фармондеҳони номбурда тамом шуд, дар мухобира хитоб ба Омир соҳиб садо карданд:
“25, Ториқ, мешунавӣ?”
Ҷавоб доданд ва ҳамзамон гуфтанд:
“Ториқ 25, ба гӯш ҳастам. Вазъият чӣ тавр аст?”
Баъд аз ташреҳи вазъият аз сӯи Фаҳим соҳиб ва тавзеҳи ин ки доманаи ҷанг ба куҷо расидааст, Омир соҳиб идома доданд:
“Дар ин сурат ва дар ҳамчу як вазъият, ту дигар он ҷо набош. Поён шав, биё дар наздикии доманаи Кӯтали Хайрхона ҷо ба ҷо шав, то аз ҳамон ҷо битавонӣ бо фикри ором ба корҳо расидагӣ кунӣ”.
Фаҳим соҳиб гуфтанд:
“Бале, дуруст аст; аммо ман ба хотире то ҳол ин ҷо мондаам, ки охирин контрол сурат бигирад, то як фурсат барои бародароне, ки дар дигар нуқоти Кобул дар хатҳо ҳастанд, мусоид шавад, соҳотро тахлия кунанд ва ба сурати амн берун шаванд. Агар Худой нахоста хат аз ин самт ба суръат пеш биёяд, он вақт фурсату маҷоли баромадани амн ба бачаҳо намемонад ва Худой нахоста ҳама асир мешаванд”.
Омир соҳиб гуфтанд:
“Хуб аст, аммо диққат шавад ва худатро ҳам ба ҷойи мутмаинтаре бирасон”.
Манзури Омир соҳиб низ мушобеҳи ҳадафи Фаҳим соҳиб буд. Фаҳим соҳиб ба хотири муҷоҳидини дигар камарбандҳои дифоӣ, ки бо тағйиру пешравӣ аз тарафи ҷодаи ҳавзаи нуҳум ҳама дар шаҳр гир меафтоданд, дар он ҷо монда буданд ва Омир соҳиб низ ба шиддат нигарони гир афтодани Фаҳим соҳиб буданд.
Ним соати дигар дар он баландӣ мондем. Бори дигар Омир соҳиб садо карданд. Ин бор, ба хотири аҷалае, ки доштанд, ҳатто номи шабакаи моро нагирифтанд ва мустақим садо карданд:
“Ҳобил! Ҳобил! Холид, мешунавӣ?”
Ҷавоб додам:
“Мешунавам, соҳиб!”
Пурсиданд:
“Куҷо расидед?”
Ман ногузир росташро гуфтам:
“Омир соҳиб, болои ҳамин теппа ҳастем ва то ҳанӯз ҳаракат накардаем”.
Омир соҳиб дӯстони наздики худро гоҳе, агар каме қаҳр мешуданд, “Оғозода” хитоб мекарданд.
Ба ман гуфтанд:
“Оғозодаро бигӯ, ки бароят гуфтам, биё ақибтар ва ҷойи мутмаинтар”.
Фаҳим соҳиб, ки садои Омир соҳибро шунида буданд, гуфтанд:
“Барояш бигӯ, дуруст аст, ҳаракат мекунем”.
Ман аз қавли Фаҳим соҳиб ба Омир соҳиб итминон додам, ки ҳоло поён мешавем.
Чанд дақиқа тӯл кашид. Маршал соҳиб ба масъули муҳофизину мошинҳо гуфтанд:
“Омода шавед, биравем”.
Мавқеи ҳаракат, Маршал соҳиб бо таваҷҷуҳ ба вазъияти хоссу душвор, дар камоли нобоварӣ гуфтанд:
“Як бор то дафтари амният биравем. То намози асри худро он ҷо нахонам, аз Кобул намебароям”.
Мо ба кӯчаҳои Вазир Акбархон расида будем, ки бори сеюм Омир соҳиб садо карданд. Ҷавоб додам:
“Мешунавам”.
Бо истилоҳи ҳамешагиашон гуфтанд:
“Гӯширо ба нафари аввалат бидеҳ”.
Чун дар дохили мошин ва дар паҳлуи Фаҳим соҳиб нишаста будам, Фаҳим соҳиб мухобираро ба даст гирифтанд. Садо карданд:
“Холид, Ториқ, мешунавам!”
Пурсиданд:
“Чӣ кардед?”
Маршал соҳиб ҷавоб доданд:
“Аз теппа поён шудем ва меравем тарафи Кӯтали Хайрхона”.
Дар ин ҷо аз тасмимашон барои рафтан ба дафтар ва хондани намози аср ёдоварӣ накарданд.
Омир соҳиб гуфтанд:
“Дуруст аст”.
Сипас афзуданд:
“Бо истифода аз фурсат, як бор ба ҳамон ошноят аҳвол бидеҳ. Аз тарафи мо вазъият барояш гуфта шавад ва аз плони мо, ки мехоҳем аз Кобул бароем, бохабар шавад. Тасмими ӯ чист ва чӣ мехоҳад? Агар ӯ низ қасди хориҷ шудан дорад ва мехоҳад ҳамроҳи мо барояд, мо ҳар ҷое, ки рафтем, омодаи интиқолаш ҳамроҳи худ ҳастем. Боз дар оянда, ҳар тавре, ки назараш буд, метавонад тасмим бигирад”.
Манзури Омир соҳиб доктор Наҷибуллоҳ, раиси ҷумҳури собиқ, буд, ки то он замон дар дафтари Созмони Милали Муттаҳид паноҳанда буд ва дар он ҷо буду бош дошт.
Фаҳим соҳиб ба Омир соҳиб гуфтанд:
“Бисёр хуб, нуктаро мутаваҷҷеҳ шудед. Ман ҳам ҳеҷ ёдам набуд. Хуб аст, барояш аҳвол медиҳам”.
Вақте мо ба дохили муҳавватаи Амнияти миллӣ расидем, ба ман гуфтанд:
“Доктор Мисбоҳ ва Оғо соҳибро бигӯ, ба дафтар биёянд”.
Доктор Мисбоҳи шаҳид он замон масъули муҳофизату амнияти хатти сайри раиси умумии Амнияти миллӣ буданд. Оғо соҳиб, ки алҳамдулиллоҳ акнун дар қайди ҳаёт ҳастанд ва метавонанд роҷеъ ба ин ҷараён маълумоти бештару беҳтаре ироа диҳанд, он замон аз ҷониби Амнияти миллӣ масъули таъмини амнияти дафтари Созмони Милал, маҳалли буду боши доктор Наҷиб, буданд.
Фаҳим соҳиб мустақим дохили дафтар шуданд. Иттифоқан, аз он ду нафар доктор Мисбоҳи шаҳид дар ҷамъи мо ҳузур доштанд ва Оғо соҳиб низ, ки то он дам дар маҳалли вазифаи худ ҳозир буданд ва дар наздикии Амнияти миллӣ қарор доштанд, аз роҳ расиданд.
Фаҳим соҳиб ба онҳо гуфтанд:
“Ҳар ду биравед назди доктор Наҷиб ва барояш аз тарафи Омир соҳиб ва ман салом бирасонед. Вазъияти мавҷудро, ҳарчанд хабар дошта бошад, боз ҳам барояш ташреҳ кунед; ва тасмими моро, ки қасди баромадан аз Кобул дорем, низ бигӯед. Омир соҳиб мегӯянд, агар Доктор соҳиб алоқаманди баромадан аз Кобул ҳастанд, мо омода ҳастем. Бидуни ҳеҷ нигаронӣ шуморо бо худ мебарем, зеро мабодо дар ин ҷо иттифоқе бароятон биафтад. Агар бо мо мераванд, дар рӯзҳои оянда вазъиятро дида, агар хостанд бо мо бимонанд ё ба ҳар ҷойи дигаре бираванд, тасҳилоти лозимро фароҳам мекунем ва аз ин ноҳия хотирашон комилан ҷамъ бошад”.
Фаҳим соҳиб ёдовар шуданд:
“Барояшон бигӯед, Фаҳим дар дафтари худаш, дар ҳамин ҳамсоягии шумо, мунтазири тасмими шумост ва вақт ҳам хеле маҳдуд аст”.
Онҳо барои анҷоми вазифае, ки ба он маъмур шуда буданд, ҳаракат карданд.
Аз тарафи дигар, мо ҳанӯз дар дохили қасри Амнияти миллӣ будем, ки ҷанг ба соҳати Мавҷи Кӯтоҳ, ҷое, ки баъдҳо телевизиони “Жвандун” дар он марказият дошт, расида буд; ба тавре ки тирҳои силоҳҳои сабук болои сари мо дар муҳавватаи қасри Амнияти давлатӣ мерасиданд.
Фаҳим соҳиб рафтанд, то вузӯ бигиранд ва намози аср бихонанд. Табиатан, Маршал соҳиб бисёр орому тӯлонӣ вузӯ мегирифтанд. Ин ҷо низ бо оромиши бисёр, гӯё вазъият бисёр одиву ором бошад, дар ҳоли вузӯ гирифтан буданд; дар ҳоле ки ҳар лаҳза эҳтимол мерафт ҷанг ба дарвозаҳои Амнияти миллӣ бирасад.
Маршал соҳиб ҳамчунон дар ҳоли вузӯ буданд, ки бародарон аз назди доктор Наҷиб аз роҳ расиданд ва чанд дақиқае мунтазир монданд, то Фаҳим соҳиб аз гирифтани вузӯ фориғ шуданд.
Дар ҳоле ки дастмоли сафеде дар даст доштанд ва рӯйи худро хушк мекарданд, аз бародарон пурсиданд:
“Чӣ кардед? Докторро дидед?”
Онҳо гуфтанд:
“Бале, ҷаноби Фаҳим соҳиб. Ба доктор Наҷиб паёму саломи Омир соҳиб ва шуморо расондем. Бо диққат гӯш карданд ва дар охир, зимни он ки аз ин ёдовариву аҳволпурсии Омир соҳиб ва шумо бисёр хушҳол шуданд, гуфтанд:
“Ба Инженер соҳиб Масъуд ва Фаҳим соҳиб салом бирасонед ва аз ҷониби ман маротиби сипосу ташаккурро ба ҳар дуяшон бирасонед. Бигӯед, боз ҳам бисёр ташаккуру сипос аз ин ки ман дар ёдатон будам. Азбаски ман дар дафтари Созмони Милал ҳастам, иншоаллоҳ, нигароние вуҷуд надорад. Ман ҳамин ҷо мемонам, то дида шавад, ки дар оянда чӣ мешавад. Дар бораи як мавзуъ ба Инженер соҳиб Масъуд ва Фаҳимҷон итминон диҳед, ки агар Худо хост, чанд рӯз баъд як хидмати калоне барои шумо хоҳам кард”.
Маршал соҳиб ба ман гуфтанд:
“Омир соҳибро васл кун”.
Садо кардам. Омир соҳиб ҷавоб доданд.
Маршал соҳиб ҷавоби доктор Наҷибро ба Омир соҳиб интиқол доданд.
Гуфтанд:
“Мутобиқи ҳидояти шумо, ман доктор Мисбоҳ ва Оғо соҳибро пеши доктор Наҷиб фиристодам. Паёми шуморо барояш расонданд ва ӯ аз аҳволпурсии мову шумо хушҳол шуда, гуфтааст: “Аз ин ки ман дар чунин шароит дар хотиратон будаам, ташаккуру сипос; ва ҳеҷ гоҳ ин лутфи шуморо фаромӯш нахоҳам кард. Аммо дар ҳоли ҳозир тасмими ман ҳамин аст, ки ҳамин ҷо мемонам. Иншоаллоҳ, азбаски ин ҷо дафтари Созмони Милали Муттаҳид аст, хатаре мутаваҷҷеҳи ман нахоҳад буд ва дар ду-се рӯзи оянда мутмаин ҳастам, ки як хидмати калон барои шумо хоҳам кард!”
Омир соҳиб гуфтанд:
“Хуб шуд. Паёму аҳволпурсии мо ва омодагии мо барои интиқоли амнашон ба онҳо расид. Он тарафашро худашон беҳтар медонанд”.
Дар ин ҷо, вақте тамоси мухобираи Омир соҳиб қатъ шуд, Маршал соҳиб дубора ба ҳамон ду бародар гуфтанд:
“Як бори дигар назди доктор биравед ва барояш як бори дигар аз ҷониби ман бигӯед, ки дар ин вазъият ва бо таваҷҷуҳ ба таҳаввуле, ки дар роҳ аст, ҳеҷ тазмине вуҷуд надорад. Ин ки ҳолат чӣ гуна хоҳад шуд ва вазъ ба кадом самт пеш хоҳад рафт, эътиборе нест. Бигӯед, ин бор мушаххасан Фаҳим моро фиристод, то бароятон бигӯем: биёед, ҳамроҳи мо биравед!”
Ин ду нафар дубора баргаштанд.
Дӯстоне, ки ин навиштаро мехонед, аксаран шояд бидонед, ки фосилаи байни мо ва дафтари Созмони Милал фақат як роҳ буду бас.
Вақте онҳо рафтанд, Фаҳим соҳиб ба намоз истоданд, то намози асрро, ки каме аз вақташ низ гузашта буд, адо намоянд.
Дар ҷараёни намоз телефони чаҳоршумораии рӯйи миз занг хӯрд. Ҷавоб додам. Доктор Мисбоҳи шаҳид буданд, аз дафтари Созмони Милал.
Гуфтанд:
“Ҳобилҷон, мешунавӣ?”
Ҷавоб додам:
“Бале”.
Гуфтанд:
“Ба Доктор соҳиб ҳарфҳои Фаҳим соҳибро гуфтам; аммо Доктор соҳиб ҳамон ҳарфҳои пешини худро такрор карданд ва намехоҳанд бо мову шумо бароянд. Мо чӣ кунем?”
Ман мунтазир мондам, то Маршал соҳиб, ки дар ракъати охири намозашон буданд, фориғ шаванд. Вақте фориғ шуданд, ба Мисбоҳи шаҳид гуфтанд:
“Як бори дигар барояш бигӯ, ки аз ҷониби мо ва Омир соҳиб, ҳамон тавре ки дар паёми Омир соҳиб низ возеҳ буд, ҳеҷ нигароние надошта бошад. Агар қабул накард, боз худат биё; аммо ба Оғо соҳиб, масъули амнияти дафтар, бигӯ, дар маҳалли вазифаи худ бошад”.
Маршал соҳиб намозро тамом карданд ва дар лаҳзаҳои бисёр ҳассосу пурмухотира мунтазири охирин ҳарфи доктор Наҷиб буданд. Панҷ-даҳ дақиқа бештар нагузашта буд, ки доктор Мисбоҳи шаҳид баргаштанд.
Гуфтанд:
“Бори сеюм ба доктор Наҷиб гуфтам.
Ӯ гуфт:
“Ба Фаҳим соҳиб салом бигӯ ва барояш бигӯ: Наҷиб гуфт, то зинда ҳастам, мамнуни лутфатон хоҳам буд. Ташаккури зиёд. Нигарони ман набошанд. Барояшон орзуи муваффақияту сиҳатӣ дорам. Аммо як хоҳиш дорам: агар лутф кунанд, ҳамин ду муҳофиз аз бачаҳои Панҷшер, ки дар ин муддат ин ҷо ҳамроҳи ман будаанд, бо ман бимонанд. Ман, иншоаллоҳ, мутаваҷҷеҳашон хоҳам буд”.
Фаҳим соҳиб гуфтанд:
“Ба Оғо соҳиб аз тарафи ман бигӯед, ба он ду муҳофиз бигӯянд, ки дар ҳар сурат, доктор Наҷибро то замоне ки худаш мехоҳад, тарк накунанд”.
Мо баъд аз шунидани охирин хабар аз ҷониби доктор Наҷибуллоҳ, дар ҳоле ки доманаи ҷанг ба чорроҳаи Макрориён — чорроҳаи Абдулҳақи шаҳид — расида буд, Амниятро ба суръат тарк кардем ва мутобиқи назари Омир соҳиб ба доманаи Кӯтали Хайрхона, ҷое, ки маҳалли фирқаи шонздаҳум буд ва баъдҳо ҳавзаи ҳабдаҳуми пулис дар он ҷо мавқеият дошт, расидем.
Мутаассифона, аз иттифоқоти баъдӣ, ки он замон барои доктор Наҷиб рух дод, ҳама огоҳ ҳастем.
Муҳим ин аст, ки бо вуҷуди ҳамаи машғулиятҳо, ҳассосияти авзоъ ва шиддати ҷанг, Омир соҳиб мавзуъро то охир пайгирӣ карданд ва бо чандин бор тамос гирифтану фиристодани афрод, барои доктор Наҷибуллоҳ фурсату имкони хуруҷ аз Кобулро фароҳам карданд ва дар воқеъ, итмоми ҳуҷҷат намуданд.
Ин буд дақиқтарин ҷараён ва чигунагии дархости Омир соҳиб аз доктор Наҷибуллоҳ барои хуруҷ аз шаҳри Кобул.