Панҷ андеша ба муносибати панҷумин солгарди бозгашти “Толибон” ба қудрат
Муаллиф: Эндрю Корибко, сиёсатшиноси амрикоӣ, муқими Маскав, ки дар заминаи гузариши низоми ҷаҳонӣ ба бисёрқутбӣ тахассус дорад
Вазъияти роҳбурдии минтақа бо як чархиши шигифтангез мушаххас мешавад: Русия ба ҳомии аслии низомӣ-фаннии “Толибон” ва Покистон ба душмани аслии он табдил шудааст.
Панҷ сол пеш, дар 15 августи 2021, “Толибон” ба қудрат бозгашт. Аз ин рӯ, акнун замони муносибе аст то ҷойгоҳи онро дар дохили кишвар ва дар хориҷ аз он мавриди арзёбӣ қарор диҳем. Дар ҷабҳаи дохилӣ таҳаввули чашмгире рӯй надодааст: “Толибон” ҳамчунон ба таври маҳкам қудратро дар даст дорад, ҳамчунон аз ташкили як ҳукумати фарогир аз назари қавмӣ ва сиёсӣ худдорӣ мекунад ва ҳуқуқи занон ҳамчунон маҳдуд аст.
Дар айни ҳол, “Толибон” имрӯз дар як муҳити комилан мутафовити роҳбурдии минтақавӣ фаъолият мекунад. Вижагиҳои аслии ин вазъиятро метавон дар панҷ нуктаи зер хулоса кард:
1 - Русия акнун шарики аслии низомӣ-фаннии “Толибон” аст
Соли гузашта, Русия нахустин ва то кунун танҳо кишвари ҷаҳон шуд, ки ба таври расмӣ бозгашти “Толибон” ба қудратро ба расмият шинохт, иқдоме ки дар ниҳоят ба имзои тавофуқи низомӣ-фаннӣ дар баҳори имсол анҷомид.
Ин тавофуқ расман танҳо дар бораи таъмири таҷҳизоти низомӣ аст, аммо бисёриҳо интизор доранд, ки ҳамкориҳо ба мурури замон ногузир густариш ёфта ва шомили фурӯши таслиҳот, омӯзиши муштараки нерӯҳои низомӣ ва дигар ашколи густурдатаре ҳамкорӣ шавад. Бархе ҳатто бар ин боваранд, ки чунин ҳамкориҳо мумкин аст аз пеш, ба сурати ғайриаланӣ, оғоз шуда бошад.
Дар амал, Русия ҷойи Покистонро дар нақши суннатии он ба унвони шарики аслии “Толибон” гирифтааст.
2 - Покистон акнун душмани аслии “Толибон” аст
Ба ҳамин тартиб, Покистон акнун ба душмани аслии “Толибон” табдил шудааст. Пас аз он ки дар оғози соли ҷорӣ миёни ду тараф як ҷанги эълоннашуда даргирифт, ки то имрӯз низ идома дорад, ҳарчанд бо шиддати бисёр камтар. Иллати ин даргирӣ, ҳимояти "Толибон" аз гурӯҳҳои террористии фаъол алайҳи Покистон будааст.
Афғонистон ва Покистон аз замони истиқлоли Покистон дар вазъияти рӯёрӯӣ бо якдигар қарор доштаанд, зеро Кобул аз ба расмият шинохтани хатти Дюранд худдорӣ мекунад. Бо ин ҳол, даргирии кунунӣ нахустин мавридест, ки рӯёрӯии миёни ду кишвар мустақиман ба ҷанг мунҷар шудааст.
Агар рӯёрӯии миёни “Толибон” ва Покистон ба вазъияти оддӣ ва доимии наве табдил шавад, ин амр метавонад паёмадҳои густурдае барои саросари минтақа дошта бошад.
3 - Барномаҳои баландпарвозонаи Русия барои тавсеаи иртибототи ҳамлунақлӣ барои муддате номаълум мутаваққиф шудааст
Дар идомаи нуктаи пешин бояд хотирнишон кард, ки тарҳи баландпарвозонаи Русия барои эҷоди як коридори ҳамлунақлии заминӣ бо Покистон аз тариқи хоки Афғонистон, дар натиҷаи даргирӣ миёни Кобул ва Исломобод, барои муддате номаълум мутаваққиф шудааст.
Ин амр ба навбати худ монеъи иҷрои тарҳи густурдатари Русия мешавад, тарҳе, ки бар истифода аз беҳбуди равобит бо Покистон барои миёнҷигарӣ дар равобити ин кишвар бо Ҳинд устувор аст.
Бо ин ҳол, даргирии кунунӣ ҳамзамон фурсатеро барои Русия фароҳам мекунад то талош кунад миёни “Толибон” ва Покистон миёнҷигарӣ кунад, ҳарчанд, бояд эътироф кард, чашмандози муваффақияти чунин миёнҷигарие чандон зиёд нест.
4 – “Трамп 2.0” мехоҳад нерӯҳои амрикоиро ба пойгоҳи ҳавоии Багром бозгардонад
Ҳатто пеш аз оғози ҷанги эълоннашудаи Афғонистон ва Покистон дар оғози соли ҷорӣ, Доналд Трамп чандин бор дар соли гузашта аз майли худ барои бозгардондани нерӯҳои амрикоӣ ба пойгоҳи ҳавоии Багром сухан гуфта буд.
Бинобар ин, наметавон ин эҳтимолро рад кард, ки ҷанги “муттаҳиди асосии Амрико берун аз НАТО” - яъне Покистон - алайҳи “Толибон” дастикам то ҳадде бо ҳадафи водор кардани ин ҷунбиш ба мувофиқат бо бозгашти нерӯҳои амрикоӣ ба Багром сурат гирифта бошад.
Дар ҳоли ҳозир, таваҷҷуҳи асосии Амрико дар минтақа бар Ҷанги сеюми Халиҷи Форс мутамарказ аст, ки тақрибан ҳамзамон бо даргирии Афғонистон ва Покистон оғоз шуд. Бо ин ҳол, пас аз поёни ин ҷанг, Вашингтон метавонад бори дигар таваҷҷуҳи худро ба Афғонистон маътуф кунад.
5 - Ҳамоҳангии наздиктари Амрико ва Покистон алайҳи “Толибон” мумкин аст ногузир шавад
Бар ин асос, комилан мумкин аст, ки Амрико иқдомҳои худро алайҳи “Толибон” бо Покистон аз наздик ҳамоҳанг кунад. Бо ин ҳол, дар ҳоли ҳозир танҳо метавон ҳадс зад, ки ин ҳамкорӣ дар амал то чӣ андоза пеш хоҳад рафт.
Агар гузинаҳои эҳтимолиро бар асоси мизони ҷиддияти онҳо мураттаб кунем, ин ҳамкорӣ метавонад шомили афзоиши ҳимоят аз гурӯҳҳои мусаллаҳ, аз ҷумла “ДОИШ Хуросон” (ISIS-K), амалиёти фаромарзӣ аз хоки Покистон - чӣ тавассути гурӯҳҳои мазкур ва чӣ тавассути артиши Покистон - бар асоси улгуи Туркия дар ҷараёни ҷанги Сурия, ва/ё ҳамлаҳои ҳавоии Амрико бошад.
Дар ҳар сурат, “Толибон” бояд худро барои чунин таҳаввулоте омода кунад.
Агар ҳар панҷ ин нуктаҳоро дар канори якдигар қарор диҳем, вазъияти роҳбурдии минтақа панҷ сол пас аз бозгашти “Толибон” ба қудрат, бо як чархиши шигифтангез мушаххас мешавад: Русия ба ҳомии аслии низомӣ-фаннии ин ҷунбиш ва Покистон ба душмани аслии он табдил шудааст. Ин вазъ метавонад паёмадҳои ҷиддие барои саросари минтақа дошта бошад.
Агар Покистон ҷанги худро алайҳи “Толибон” ташдид кунад, бавижа дар сурати дахолати эҳтимолии Амрико, Русия низ мумкин аст ба навбати худ ҳимояти низомӣ-фаннии худро аз ин ҷунбиш афзоиш диҳад. Дар натиҷа, мумкин аст навъе “бозсозӣ”-и ҷанги ниёбатии Афғонистон дар даҳаи 1980 шакл бигирад, албатта, ин бор дар чорчӯбе комилан мутафовит.