Ё Амрико чӣ гуна аз дарвозаи Толибон меояд
Манбаъ: Сайид Аҳмад Мусавии Мубаллиғ (Кобул, Афғонистон)
Дар ҳангомаи набарди Эрону Амрико, таҳаввулоти Афғонистон дар сукут дар ҳоли рақам хӯрдан аст; таҳаввулоте, ки шояд дар оянда паёмадҳои он бештар аз он чи имрӯз тасаввур мешавад, ошкор гардад.
Писарамаки Мулло Ҳайбатуллоҳ, раҳбари Толибон, ки шаҳрвандии Амрикоро низ дорад, аз чанде пеш ба Афғонистон бозгаштааст. Бархе манобеи огоҳ бар ин боваранд, ки ӯ танҳо барои дидорҳои хонаводагӣ ё иқомати шахсӣ ба Афғонистон наомадааст, балки рисолате фаротар аз ин бар дӯш дорад; рисолате, ки аз нигоҳи бархе нозирон, шабоҳати зиёде ба нақше дорад, ки Залмай Халилзод дар мароҳили гуногуни таърихи муосири Афғонистон иҷро мекард, яъне нақши як миёнрав ва осонсоз миёни Толибон ва Иёлоти Муттаҳида.
Агар ин арзёбӣ дуруст бошад, ҳузури чунин шахсе метавонад ҳам як канали мутмаин барои таъмини бахше аз манофеи Амрико дар Афғонистони таҳти ҳокимияти Толибон бошад ва ҳам итминони хотири лозимро барои раҳбари Толибон дар масири ҳар гуна тафоҳуми эҳтимолӣ бо Вашингтон фароҳам созад.
Ҳамзамон, иқомати Амирхон Муттақӣ дар Давҳа низ пурсишҳои фаровонеро барангехтааст. Ӯ, ки барои ширкат дар маросими бузургдошти амири пешини Қатар ба Давҳа рафта буд, беш аз ду ҳафта дар ин кишвар монд. Ҳарчанд далели расмии ин иқомат пайгирии вазъи дармонии ӯ унвон шуд, аммо бархе манобеъ иддао доранд, ки дар ин муддат гуфтугӯҳои ғайрирасмӣ бо ҷониби амрикоӣ низ дар ҷараён будааст; иддаое, ки то кунун ба таври расмӣ таъйид нашудааст.
Бо таваҷҷуҳ ба шароити нави минтақа, ташдиди таниш миёни Эрону Амрико ва эҳтиёҷи эҳтимолии Вашингтон ба бозтаърифи оройиши низомии худ, наметавон эҳтимоли истифодаи дубораи бархе аз пойгоҳҳои ҳавоии Афғонистонро дар қолаби як тавофуқи маҳдуд нодида гирифт. Эҳтимол меравад, ки ин мавзӯъ яке аз меҳварҳои аслии ин машваратҳо бошад.
Амрико ҳамчунон ба зерсохтҳои низомии Афғонистон барои таъмини ниёзҳои роҳбурдии худ эҳтиёҷ дорад. Аз сӯи дигар, агар Мулло Ҳайбатуллоҳ битавонад дар муқобили чунин тавофуқ имтиёзҳои қобили таваҷҷуҳе ба даст оварад, дур аз эҳтимол нест, ки ӯ мисли Тавофуқи Давҳа тавонад заминаи сиёсӣ ва шаръии лозимро барои пазируфтани он дар миёни баданаи Толибон фароҳам созад.
Дар чунин сенария, нақши писарамаки амрикоии Мулло Ҳайбатуллоҳ, ба унвони шахсе, ки зоҳиран имкони барқарор кардани иртибот бо ҳар ду ҷонибро дорад, метавонад бисёр таъйинкунанда бошад.
Аз зовияи дигар, вогузории чунин нақш ба як чеҳраи нав, ин фарзияро низ тақвият мекунад, ки Амрико барои мудирияти таҳаввулоти Афғонистон танҳо бар муҳраҳои қадимии худ такя накардааст.
Солҳост, ки дар маҳфилҳои иттилоотӣ ва амниятӣ аз сенарияе бо унвони “лоиҳаи идғомсозӣ” ёд мешавад; лоиҳае, ки ҳадафи он идғоми тадриҷии нерӯҳои технократ ва унсурҳои мавриди эътимоди Ғарб дар сохтори ҳокимияти Толибон, бидуни ҳазфи ҳастаии суннатии ин гурӯҳ аст.
Бар асоси ин таҳлил, қарор нест Амрико Толибонро канор бигузорад; балки қарор аст, ки ба тадриҷ, бо вуруди нерӯҳои нав, сохтори ҳокимияти онҳо тағйир ёбад ва барои Ғарб чеҳраи дигаргун ва қобили ҳамкории бештар пайдо кунад.
Агар ин таҳлилро асос қарор диҳем, бозгашти писарамаки амрикоии Мулло Ҳайбатуллоҳ метавонад нишонае аз вуруди ин лоиҳа ба марҳилаи тоза бошад; марҳилае, ки бар хилофи гузашта, на бо чеҳраҳои шинохташуда ва фарсудаи қаблӣ, балки бо насли нав, камҳошия ва мавриди эътимоди ҳар ду ҷониб пеш бурда хоҳад шуд.
Дар канори ҳамаи ин нишонаҳо, гузоришҳое низ мунташир шудаанд, ки аз бозсозии тадриҷии қитъаҳои 01 ва 02 — воҳидҳои вижае, ки дар давраи ҷумҳурият бо ҳимоят ва назорати мустақими Амрико фаъолият мекарданд, — ҳикоят мекунанд. Бар пояи ин гузоришҳо, бахше аз ҳамон нерӯҳо ва сохторҳо ин бор дар чорчӯби ҳокимияти Толибон дар ҳоли созмондеҳии дубора мебошанд.
Агар ин гузоришҳо саҳеҳ бошанд, метавонанд нишонае аз шаклгирии як қолаби нави ҳамкории амниятӣ миёни Толибон ва Амрико бошанд; қолабе, ки бар хилофи гузашта, на дар шакли ҳузури мустақими нерӯҳои амрикоӣ, балки тавассути сохторҳои маҳаллӣ ва бо ҳазинаи сиёсии камтар амалӣ хоҳад шуд.
Агар ҳамаи ин нишонаҳоро дар канори ҳам қарор диҳем, шояд Афғонистон дар остонаи марҳилаи тозаи равобити миёни Толибон ва Амрико қарор гирифта бошад; марҳилае, ки дар он ҳадаф дигар хориҷ шудан аз Афғонистон нест, балки идораи ин кишвар тавассути ҳамкориҳои ғайримустақим, сохторҳои маҳаллӣ ва бозигарони нав хоҳад буд.
Дурустии ин фарзияро бояд таҳаввулоти моҳҳои оянда равшан созад.