Нависанда: Ториқ Сирил Умар, муаррихи олмонӣ, шоғил дар донишгоҳи Коч Истамбул; мутахассис дар ҳавзаи Русия, Украина ва Аврупои Шарқӣ, таърихи ҷанги ҷаҳонии дувум, ҷанги сарди фарҳангӣ ва сиёсати ҳофиза
Ҳокимият, онгуна ки дар ҳуқуқи байналмилал таъриф шуда, ҳам амри ҳаётӣ аст ва ҳам печида. Бо ин ҳол, дар ҷаҳони воқеӣ, ки монанди “истахри кӯсаҳо” дар арсаи геополитика аст, ташхиси он душвор нест: агар тавоноии онро доред, ки дар дохил ҳукм баронед ва дар баробари таҷовузи хориҷӣ (аз сӯи ҳар бегонае) истодагӣ кунед, он гоҳ дорои ҳокимият ҳастед; дар ғайри ин сурат, хайр. Ҳеҷ истисное ҳам дар кор нест.
Ба ҳамин далел аст, ки Эрон аз ҳокимият бархурдор аст, аммо Олмон не. Эрон ду моҳ дар баробари як ҷанги таҷовузкоронаи маккорона ва бераҳмона, ки тавассути Иёлоти Муттаҳида ва Исроил роҳ андохта шудааст, истодагӣ кардааст; таҷовузе, ки ба навбаи худ “сирфан” нуқтаи авҷи даҳсолаҳо юришҳо дар қолаби ҷанги иқтисодӣ, корзорҳои терор ва харобкорӣ маҳсуб мешавад.
Бо ин ҳама, Эрон на танҳо сенарияи кунунии “ҷанги барқосо” (блитскриг) ва тағйири режими исроилӣ-амрикоиро бо муваффақият нақш бар об кардааст, балки муҳоҷимонро низ дар мавқеи заъф ва инъифол қарор додааст. Дастоварди Теҳрон аз ҳамакнун таърихӣ аст. Ин истодагӣ, масири таърихро тағйир дода ва боз ҳам тағйир хоҳад дод.
Дар муқобил, Олмон ҳатто қодир ба дифоъ аз зерсохтҳои ҳаётии худ нест; ҳамон гуна ки харобкорӣ дар хатти лӯлаи “Норд Стрим” ва пайомадҳои он нишон дод. Бадтар аз он ки, давлатҳои Олмон ҳатто иродае барои анҷоми чунин дифоъ надоштаанд. Баръакс, онҳо бо атои миллиардҳо сарвати ногуфта ба муҳоҷимони украинӣ, ба фасоди муфрити Киев доман задаанд. Ҳомиёни онҳо — ки қатъан шомили Иёлоти Муттаҳида ва Лаҳистон ва ба эҳтимоли бисёр зиёд Бритониё низ мешавад — абадан ниёзе надоранд нигарони дардисаре аз ҷониби Берлин бошанд.
Парванда махтума аст: Эрон муқтадир ва дорои ҳокимият аст, Олмон не. Агар олмонӣ ҳастед ва ин воқеият барои шумо нохушоянд аст, ба Берлин шикоят баред.
Дар чунин бистар, ба шакли ғариб баранда ба назар мерасад, ки акнун ин Эрон аст, ки нуфузи қудратманде бар сиёсати Олмон эъмол мекунад, бе он ки ҳатто тарҳ ва нақшаи омадонае барои ин кор дошта бошад; дар ҳоле ки фарохонҳои Олмон хитоб ба Теҳрон (ё дар ҳамин замина, хитоб ба Маскав ё Пекин) барои анҷоми ин кор ва вогузоштани он кор — ки аз забони Йоҳан Вадпул, вазири умури хориҷа, бо фуқдони музҳики худогоҳӣ баён мешавад — шармовор ҷилва мекунад: намоишҳои ғамангези нотавонӣ, ки ҳатто худро низ намешиносад.
Аз сӯи дигар, Эрон акнун таъсири ламсшавандае бар он чӣ, мутаассифона, ҳамчунон муҳимтарин робитаи сиёсати хориҷии Олмон боқӣ мондааст, гузоштааст. Дар воқеъ, аз он ҷо ки Олмони кунунӣ пас аз “иттиҳод”-и 1990 (ки дар ҳақиқат як тавсеаталабӣ буд ва ин вожа ҳанӯз таъбири мудаббона аст), ҳамон Олмони ғарбии даврони ҷанги сард дар абъоди бузургтар (ва албатта дар ҳоли завол) аст, робита бо Иёлоти Муттаҳида барои он фаротар аз сирфан “муҳим” аст. Аз манзари таърихӣ, ин робита ба маънои воқеии калима “бунёдин” будааст.
Ва акнун ба ин ҷо расидаем: ба далели муқовимати Эрон аст, ки ин робита вориди як буҳрони амиқ шудааст. Албатта, авомили дигар низ нақш доштаанд (ё бояд медоштанд): барои намуна, ҷанги иқтисодии ваҳшиёна ва фароҷиноҳии Вашингтон алайҳи муштарии калидии қадимиаш (таъбири мудаббона) дар Аврупо; ки шомили дастикам ҳамдастӣ дар нобудии зерсохтҳои ҳаётии энержӣ ва гузинаҳои таъмини он (Байден, демократҳо) аз тариқи эҷоди ангезаҳои калон барои интиқоли саноати Олмон ба Иёлоти Муттаҳида (Байден, демократҳо) то вайронгарӣ ба василаи таърифаҳо (Трамп, ҷумҳурихоҳон) мешавад.
Аммо акнун бар сари масъалаи Эрон аст, ки авзоъ ба нуқтаи инфиҷор расидааст: Фридрих Мертс, садриаъзами Олмон, ошкоро аз наҳваи ҳидояти ҷанг тавассути Вашингтон интиқод кардааст ва Доналд Трамп, раисиҷумҳури Амрико, яке аз ҳамалоти шабакаҳои иҷтимоии худро оғоз карда ва ба Мертс ва Олмон тохтааст; он ҳам ба таъбири Пит Ҳегсет, вазири ҷанг (ҷиноятҳои ҷангӣ), бидуни заррае “амон додан”.
Трамп ҳатто дар амал таҳдид кардааст, ки наздик ба 40 ҳазор нерӯи низомии амрикоиро аз Олмон хориҷ мекунад. Анҷоми чунин коре барои Иёлоти Муттаҳида аҳмақона ва осебрасон хоҳад буд, аммо хуб, ин давлати Трамп аст. Барои шаффофияти комил мегӯям: ба унвони як олмонӣ, умедворам онҳо ин корро анҷом диҳанд.
Трамп ҳамчунин Мертсро ба хотири тамоюл ба дастёбии Эрон ба силоҳи ҳастаӣ тавбих кардааст (ки аз ду ҷиҳат нодуруст аст: нахуст ин ки Эрон дар ҳоли сохти силоҳ нест, ва дувум ин ки Мертс раҳбари бале-қурбонгӯ аст, ки ҳаргиз ҷуръати мухолифат бо Иёлоти Муттаҳида ва Исроилро надорад) ва ҳамчунин ӯро ба далели заъф дар идораи Олмон сарзаниш кардааст; амре, ки бояд газанда бошад, чаро ки аксари олмониҳо бо он мувофиқанд. Мертс ба тозагӣ бадтарин нархи маҳбубиятро дар миёни тамоми садриаъзамҳои таърихи Олмон ба даст овардааст.
Ӯ авзоъро ҳатто бадтар аз ин кардааст — бале, Мертс аз паси ин кор бармеояд — ва он ҳам бо интишори мусоҳибае дар бадтарин замони мазохистии мумкин, то асосан шикоят кунад, ки ҳеҷ кас ӯро дӯст надорад. Ҳақиқат дорад, аммо гуфтани он танҳо сунамии миллии истеҳзоро барангехтааст: акнун ӯ на танҳо ба шиддат ғайримаҳбуб аст, балки ба унвони як одами “заъифнафс” таҳқир мешавад; касе, ки ошиқи судури дастуроти сахтгирона ва риёзатҳои бераҳмона аст, аммо тоқати таҳаммули посухро надорад.
Видеои кӯтоҳе аз “ҷаъли амиқ” (дип-фейк)-и Мертс дар ҳоли иҷрои танзе аз асари классикии Эм-Си Ҳаммер (You can’t touch this) бо хондани ибораи “ҳеҷ кас маро дӯст надорад”, дар ҳоли вирал шудан аст. Дар як нишасти умумӣ, садриаъзам ошкоро мавриди тамасхур қарор гирифт. Расонаҳои ҷараёни асосӣ шурӯъ ба сухан гуфтан аз буҳроне кардаанд, ки ба андозаи кофӣ барои поён додан ба давлати феълӣ амиқ аст ва ҳатто бадтар барои Мертс, сухан аз замзамаҳои шӯриш дар дохили ҳизби худи ӯ, яъне Иттиҳоди демократи масеҳӣ (CDU), ба миён омадааст.
Тамоми инҳо ба ин далел аст, ки Мертс изҳороте дар бораи ҷанги Эрон дошт. Аммо иштибоҳ накунед: Фридрих Мертс, ки ҳанӯз ба далели ташвиқи “кори кисиф” (Drecksarbeit)-и Исроил дар Эрон дар тобистони гузашта бадном аст, ба ногаҳ соҳиби виҷдон нашудааст. Ба суханони ахири ӯ, ки дар миёни гурӯҳе аз донишомӯзони дабиристонӣ эрод шудааст, бо диққат гӯш диҳед, он гоҳ мутаваҷҷеҳ мешавед, ки гилаи воқеии садриаъзам аз Амрико ин аст, ки Вашингтон “кори кисиф”-и феълиашро ба суръат ва фаротар аз он, бо муваффақият анҷом надодааст. Ҳеҷ кас бозандаро дӯст надорад, ҳатто Фридрих Мертс, ки чокарии пешини ӯ дар баробари Трамп ҳатто дар Олмон ҳам тааҷҷубовар буд.
Бо ин ҳол, ангезаҳои палиди Мертс ҳар чӣ ки бошад, гоме ба ақиб бардоред ва ба ин тасвир аз даричаи “таърихи дар ҳоли вуқуъ” бингаред: ин ҷо бо садриаъзами олмоние рӯбарӯ ҳастем, ки иддао мекунад омода аст кишварашро ба раҳбари Аврупо бадал кунад (бале, идеяи чандон хуб нест, аммо феълан аз он бигзарем), давлате, ки бар бузургтарин рехту пошِи бидеҳӣ ва таслиҳоти Олмон аз замони Ҷанги ҷаҳонии дувум раёсат мекунад (он ҳам дар бистари як буҳрони иқтисодии амиқ), ва ӯ акнун бар сари мавзӯи Эрон дар ҳоли пешпо хӯрдан аст. Ин аст вазъияти “зуҳури чандҷонибагароӣ” ва “уфули Аврупо”.
На ба ин далел, ки Теҳрон чунин ҳадафе доштааст; дарвоқеъ, раҳбарии Эрон эҳтимолан замони бисёр андаке барои фикр кардан ба Берлин дорад — ҷуз ин ки барои оянда ба хотир биспорад, ки Олмон дар амал ба унвони як ҳамдасти вафодор дар ҷанги таҷовузкоронаи Амрико ва Исроил амал мекунад. Хайр, далел ин аст, ки Эрон акнун бар робитаи Амрико ва Олмон таъсир мегузорад ва онро меларзонад, зеро Теҳрон дар ҳоли шикаст додани Иёлоти Муттаҳида аст ва ба ҳамин тартиб, кишвари пайрав, яъне Олмон, бо бурузи нишонаҳои фаврии тазалзул дар фармонбардорӣ, дар ҳоли сабти “таҳқири” умумии Амрико (таъбири Мертс) аст.