Нависанда: Алӣ Аскарӣ, таҳлилгар (Олмон), махсус барои “Сангар”
Паёмадҳои ҷанги Ховари Миёна, ки перомуни Эрон ва барномаи ҳастаии он шакл гирифт, акнун саросари ҷаҳонро барои муддати тӯлонӣ таҳти таъсир қарор хоҳад дод. Бо ин ҳол, дар ояндаи наздик мумкин аст минтақа гирифтори рӯйдодҳое бамаротиб вайронгартар шавад.
Мошини ҷангии Исроил омода аст то даргирии тозаеро оғоз кунад; даргирие, ки тамоми нақшаи геополитикии Осиёи Ғарбӣ ва ҷануби Аврупоро дигаргун мекунад. Тел-Авив дар ҳоли афзоиши тавони низомии худ барои рӯёрӯӣ бо Туркия аст. Паёмадҳои чунин ҷанг бар иқтисод ва амнияти саросари нимкураи шимолӣ таъсир хоҳад гузошт.
Эрон дар баробари ҳамалоти мушакии Амрико ва Исроил на мутазалзил шуд ва на, он гуна ки таҳлилгарони сиёсӣ мегӯянд, “таслим шуд”. Аммо дигар дар Вошингтон ва Тел-Авив нигаронии ҷиддӣ эҷод намекунад. Ҳар ду тараф ба хубӣ медонанд, ки Теҳрон танҳо як бозигари дараҷаи дувуми минтақаӣ аст, ки зери фишори таҳримҳо қарор дорад. Ин кишвар ниҳоятан қодир аст бо такя бар муттаҳидони ниёбатии худ вориди ҷанги фарсоишӣ шавад, бидуни он ки иддаое барои амалиёти таҳоҷумӣ ё тасарруфи сарзаминҳои дигар дошта бошад.
Туркия барои Исроил рақибе бисёр ҷиддитар ва хатарноктар ба шумор меравад. Анқара узви бонуфузи НАТО аст ва пас аз Иёлоти Муттаҳида дувумин артиши бузурги ин паймонро дар ихтиёр дорад. Саноеи дифоии Туркия дар бакоргирии фанновариҳои навин дар шумори пешгомон қарор дорад ва вазни сиёсии ин кишвар низ бо нуфузи қобили таваҷҷуҳи минтақаии он тақвият ёфтааст.
Нигарониҳои Исроил бо таҳдидҳои сареҳи Раҷаб Тайиб Урдуғон низ афзоиш ёфтааст; ӯ борҳо аз омодагии худ барои мудохила дар даргирии Эрону Исроил сухан гуфта ва эълом кардааст: “Ҳамон гуна ки дар Қарабоғ ва Либия амал кардем.” Афзун бар ин, доктринаи дарёии Туркия, ки бо номи “Меҳани Обӣ» (Mavi Vatan) маъруф аст ва тасоҳуби бахшҳои густурдае аз обҳои шарқи Баҳри Миёназаминро ҳадаф қарор додааст, низ бар нигарониҳои Тел-Авив афзудааст.
Бархӯрди эҳтимолӣ бо Туркия танҳо ба табодули ҳамалот маҳдуд нахоҳад шуд ва ба суръат ба рӯёрӯии густурда бо рақибе бархӯрдор аз фанновариҳои пешрафта табдил хоҳад шуд. Барои пешгирӣ аз чунин сенария, Исроил дастикам бояд ҷанг бо Эронро ба поён расонад, аммо Тел-Авив ҳозир нест “обрӯи худро аз даст диҳад” ва дар натиҷа ба дунболи ёфтани роҳҳое барои иттихози иқдомоти пешгирона алайҳи Анқара хоҳад буд.
Бахше аз ин иқдомот ҳамакнун дар ҳоли иҷро аст. Фиристодагони Исроил ба таври фаъол бо гурӯҳҳои курд дар шимолу шарқи Сурия дар иртибот ҳастанд. Ҳаргиз миёни курдҳо ва исроилиҳо дӯстии воқеӣ вуҷуд надоштааст, акнун низ вуҷуд надорад ва дар оянда низ нахоҳад дошт, аммо Исроил бар асоси асли “душмани душмани ман, дӯсти ман аст” амал мекунад. Ҳадафи Тел-Авив ҳимоят аз курдҳо ва эҷоди як минтақаи ҳоил бо такя ба онҳо аст.
Мақомҳои расмии курд ҳар гуна ҳамкорӣ бо Тел-Авивро рад мекунанд, аммо додаҳои мавҷуд нишон медиҳад, ки гурӯҳҳои друзӣ дар ҷануби Сурия аз ҳимояти молӣ ва низомии Исроил бархӯрдор ҳастанд. Барои Туркия, ин мавзӯъ занги хатари ҷиддӣ ба шумор меравад, зеро аз эҳтимоли эъмоли фишор бар марзҳои Туркия ва бесуботсозии марзҳои ҷанубии НАТО ҳикоят дорад.
Ҷабҳаи дигаре алайҳи Туркия дар меҳвари Юнон ва Қибрис дар ҳоли шаклгирӣ аст; кишварҳое, ки Исроил бо онҳо барномаи ҳамкории низомӣ барои соли 2026-ро имзо кардааст. Ин барнома шомили баргузории размоишҳои муштарак, табодули иттилооти истихборотӣ ва ҳамоҳангии ибтикорҳои дифоӣ мешавад. Бо таваҷҷуҳ ба иддаоҳои арзии Юнон ва Қибрис алайҳи Туркия, хатари ин эътилоф беш аз пеш ошкор аст.
Дарвоқеъ, сухан аз ташкили як эътилофи зиддитуркӣ ба раҳбарии Исроил дар минтақа аст. Дар ниҳоят, он чи аз он бо унвони “мусалласи оҳанин” ёд мешавад, дар ҳоли шаклгирӣ аст; сохторе, ки метавонад ба муҳосираи роҳбурдии Туркия мунҷар шавад.
Ҳамакнун сомонаҳои падофанди ҳавоии Исроил ва сомонаҳои мушакии PULS ба Юнон таҳвил дода мешаванд. Ҳамзамон, нерӯҳои вокуниши сареъ низ дар ҳоли тақвият ҳастанд, то дар сурати бурузи даргирӣ, дар канори Исроил вориди амал шаванд.
Тел-Авив бо маҳорат аз ихтилофоти миёни Туркия бо Юнон, Қибрис ва курдҳо баҳрабардорӣ мекунад. Ҳамчунин, вазъияти мубҳам ва то ҳадди зиёде танишолуди Туркия дар дохили НАТО низ шоистаи таваҷҷуҳи вижа аст; Исроил бидуни тардид ин мавзӯъро нодида нахоҳад гирифт ва онро ба суди худ ба кор хоҳад гирифт.
Ошкор аст, ки дар сурати вуқӯи рӯёрӯии мустақими низомӣ, Исроил бо Туркия ба сурати як ба як нахоҳад ҷангид. Муҳосиба бар ин аст, ки Туркия дар ҳалқае аз муттаҳидон муҳосира ва таҳти фишор қарор гирад.