با توجه به تقویت احتمالی عامل داعش - خراسان* در افغانستان، کشورهای آسیای مرکزی به همکاری نزدیکتر در زمینه امنیتی نیاز دارند.
نویسنده: شیرعلی رضایان
در ترمز چه گذشت؟ آیا خاک ازبکستان از سوی افغانستان تحت کنترل طالبان* مورد حمله موشکی قرار گرفت؟ پیام کانال های تلگرام جعلی بود؟ این و سؤالات دیگر برای همه کسانی که به امنیت امروز آسیای مرکزی علاقه مند هستند، نگران کننده است.
یادآوری می شود که در 18 آوریل در کانال تلگرامی دفتر مطبوعاتی رئیس جمهور ازبکستان پیامی مبنی بر عدم شلیک راکت از خاک افغانستان به یگان های نیروهای مسلح ازبکستان در نزدیکی شهر ترمز منتشر شد و درخواست "تسلیم نشدن در برابر اغواها" صدا داد.
روز گذشته عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان در توییتر خود درباره وضعیت مرز افغانستان و ازبکستان اظهار نظر کرد. به گفته وی، وضعیت در مرز ایجاد نگرانی نکرده و مجدداً بر تعهد طالبان تأکید کرد که "کنترل مرزهای افغانستان را با همه همسایگان خود به جدیت تضمین می کنند و اجازه نمی دهند کسی امنیت را نقض کند."
دلیل این گونه اظهارنظرها، گزارش های کانال های تلگرامی مبنی بر حمله موشکی داعش خراسان بود که با ضمیمه مستندات تصویری مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.
صرف نظر از صحت یا "ناسازگاری حمله موشکی با واقعیت" - چگونه می توان این وضع را درک کرد؟
1. دخالت عامل داعش - خراسان در افغانستان و حمایت اطلاعاتی تعدادی از رسانه ها از این "عملیات" به ما این امکان را می دهد تا به این نتیجه برسیم که دور جدیدی از جنگ های پنهان آغاز شده است. بدیهی است که در چنین تحولی، میزان تهدیدات تروریستی در خود افغانستان افزایش یافته و تمامی کشورهای همسایه را تحت تأثیر قرار خواهد داد. منطقه آسیای مرکزی نیز از این قاعده مستثنی نخواهد بود. پس از تسلط مسلحانه طالبان بر افغانستان در آگوست ۲۰۲۱، پیش فرض ها و تحلیل های بسیاری در مورد تقویت عامل داعش- خراسان در این کشور از جمله رشد فعالیت های تروریستی مطرح شد. بدیهی است که این اولین تحریک اطلاعاتی یا آشکار با استفاده از عامل داعش- خراسان نیست.
2. از آنجایی که هیچ اطلاعات تایید شده ای در مورد این حادثه وجود ندارد، دلیلی برای ارزیابی ها و فرضیات متفاوت وجود دارد. موادی از کدام «دستگاه» و نحوه حمله موشکی انجام شده منتشر شده است. این شرایط یک بار دیگر این ایده را تایید می کند که تهدیدات تروریستی ناشی از افغانستان ماهیت «مجازی» ندارند و باعث نگرانی جدی می شوند. هیچ کس جز کشورهای منطقه علاقه مند به تضمین امنیت و ثبات آسیای مرکزی نیست، بازیگران خارجی به طور سنتی بر اساس منافع خود پیش میروند.
3. در درک نقش کنونی طالبان در افغانستان سردرگمی وجود دارد. تعدادی از منابعی که در شکل گیری تصویری مثبت از طالبان نقش دارند، شروع به تناقض با خود می کنند. آنها این نظر را پخش کردند که طالبان کنترل کامل اوضاع افغانستان را در دست دارند و با داعش خراسان می جنگند و امنیت را در این کشور تامین کرده اند که 40 سال است که این امنیت وجود ندارد. اگر واقعيت حمله داعش خراسان به ازبيکستان تاييد شود، پرسشهاي زيادي مطرح ميشود و جستجوي پاسخي براي آنها هم ساده و هم دشوار خواهد بود. مسلم است که مسئولیت هر گونه تهدید تروریستی از جانب افغانستان علیه کشورهای آسیای مرکزی بر عهده طالبان است. آنها در هشت ماه گذشته به طور غیرقانونی کشور را اداره می کنند و باید بیانیه خود را که سازمان های تروریستی از خاک افغانستان برای انجام اقدامات مخرب علیه کشورهای همسایه از جمله علیه سه کشور مرزی در شمال استفاده نمی کنند، اجرا کنند.
با وجود سیاستها و ارزیابیهای متفاوت دولتهای آسیای مرکزی از نقش طالبان در افغانستان امروز، همه آنها به یک اندازه علاقهمند به تامین امنیت منطقهای و خود هستند. برقراری تماس با طالبان یا نادیده گرفتن آنها در درجه اول دقیقاً با ملاحظات به حداقل رساندن تهدیدها و چالش ها دیکته می شود. در زمینه تقویت احتمالی عامل داعش - خراسان در افغانستان، کشورهای آسیای مرکزی به همکاری نزدیکتر در زمینه امنیتی نیاز دارند.
* این سازمان به دلیل فعالیت های تروریستی تحت تحریم های سازمان ملل است