Чаро тавони Амрико ба ҳамла ба Эрон намерасад?
Нависанда: Ҷон Ҷ. Миршаймер, донишманди улуми сиёсии амрикоӣ ва устоди Донишгоҳи Чикаго, назарияпардози аслии воқеъгароии таҳоҷумӣ дар дониши равобити байналмилал
Давлати Трамп ва ҳаводорони он, аз ҷумла ҳайати таҳририяи рӯзномаи "Уолл-стрит ҷорнал", ин рӯзҳо бо тамоми тавон мекӯшанд ахбори ҷанг бо Эронро чунон бозтоб диҳанд, ки гӯӣ Амрико дар ҳоли пирӯзӣ аст ва Теҳрон беҳтар аст пеш аз он ки дарҳам кӯбида ё ҳатто "нобуд" шавад, ба хостаҳои Вашингтон тан диҳад. Афзун бар ин, Трамп гузинаи ворид кардани зарбае сангини низомӣ бар Эронро пас аз интихоботи миёндавраӣ омода мекунад, агар Теҳрон то он замон таслим нашуда бошад.
Дар воқеъ, Трамп ва ҳаводоронаш дар расонаҳои умда, "корзори фишори ҳаддиаксарӣ"-ро алайҳи Эрон ба пеш мебаранд.
Ин корзор маҳкум ба шикаст аст. Бештар аз ҳар чиз, нишонаи истисоли давлати Трамп аст. Раисҷумҳур ҷангеро оғоз кард, ки Иёлоти Муттаҳида маҳкум ба бохтани он буд ва акнун барои тағйири ин воқеияти бунёдин, кори чандоне аз дасташ барнамеояд.
Корзори таблиғотии Трамп ду буъд дорад: иқтисодӣ ва низомӣ.
Нахуст, давлат муддаӣ аст, ки муҳосираи дарёии Амрико, ҳамроҳ бо амалиёти "Матруди иқтисодӣ" — роҳбурде, ки Скотт Бессент, вазири хазонадорӣ, дар 24 августи 2026 эълом кард — иқтисоди Эронро хафа мекунад. Ҳамзамон, мегӯяд, ки нафт бори дигар аз Халиҷи Форс дар ҳаҷмҳое содир мешавад, ки танҳо андаке камтар аз мизони содирот дар 27 феврали 2026 аст. Натиҷаи ин иддао равшан аст: фишори иқтисодӣ бар Эрон ба зудӣ онро водор ба таслим хоҳад кард, дар ҳоле ки иқтисоди Амрико — ва ҷомеаи ҷаҳонӣ дар маҷмӯъ — бо гомҳои устувор дар масири беҳбуд қарор дорад.
Дувум, Амрико акнун неруҳои низомии худро барои ворид кардани зарбае густарда пас аз интихоботи миёндавраӣ афзоиш медиҳад; замоне ки Трамп аз маҳдудиятҳои интихоботӣ раҳо хоҳад буд. Таҳдиди физояндаи ҳамлае вайронгар аз сӯи Амрико, ҳамроҳ бо тангноҳои иқтисодӣ, қарор аст Теҳронро водор кунад, ки ҳамин ҳоло, пеш аз он ки вазъияташ бадтар шавад, таслим шавад.
Ин роҳбурд костиҳои ҷиддӣ дорад. Ҳангоме ки расонаҳои умда онро фармонбардорона бозгӯ мекунанд, қонеъкунанда ба назар мерасад, аммо ҳамин ки он чӣ дар воқеият мегузарад бо диққати бештаре баррасӣ шавад, фурӯ мерезад.
Буъди низомиро баррасӣ кунем. Сархати хабарҳо мегӯянд, ки Амрико 10 ҳазор низомии дигар ва севумин нови ҳавопаймобар — Ю-эс-эс Теодор Рузвелт — ро ба минтақаи Халиҷи Форс мефиристад ва чунин тасаввуре меофаринанд, ки Эрон ба зудӣ бо се нови ҳавопаймобари амрикоӣ рӯбарӯ хоҳад шуд. Афзун бар ин, эъзоми неруҳои тоза — дар канори ҳудуди 50 ҳазор низомии амрикоӣ, ки ҳамакнун дар минтақа ҳузур доранд — ба унвони нишонае ироа мешавад, ки Трамп ба таври ҷиддӣ имкони амалиёти заминиро баррасӣ мекунад.
Аммо вазъияти воқеии новҳои ҳавопаймобар бо он чӣ аз сархати хабарҳо бармеояд, тафовути чашмгире дорад. Бар пояи гузоришҳои мавҷуд, Теодор Рузвелт барои ҷойгузинии Ю-эс-эс Ҷорҷ Вашингтон фиристода мешавад, дар ҳоле ки нови севуми иддаоӣ, Ю-эс-эс Ҷорҷ Эйч. Даблю. Буш, пештар Ховари Миёнаро тарк карда ва акнун дар Таиланд аст. Бинобар ин, дар ҳоли ҳозир танҳо як нови ҳавопаймобар дар минтақа ҳузур дорад. Афзун бар ин, барои нахустин бор дар тӯли ин ҷанг, Амрико танҳо як нови ҳавопаймобар дар Ховари Миёна дорад ва душвор аст тасаввур кунем, ки пас аз интихоботи миёндавраӣ шумори онҳо аз ду фаротар биравад — агар аслан ба ду бирасад.
Мушкили ҷиддитар ин аст, ки ҷанг бо Эрон фишори бисёр сангине бар неруи дарёии Амрико ворид мекунад. Фармондеҳони аршади он ҳушдор медиҳанд, ки идомаи шиддати кунунии амалиёт барои муддате номаҳдуд мумкин нест. Новҳои ҳавопаймобар ва дигар киштиҳои ҷангӣ дар маъмуриятҳое бисёр тӯлонӣ ҷойи якдигарро мегиранд; вазъияте, ки мушкилоти ҷиддӣ дар нигаҳдории фаннӣ ва омодагии размӣ эҷод мекунад ва дер ё зуд бояд ба онҳо расидагӣ шавад. Он чӣ вазъиятро душвортар месозад, ин аст, ки киштиҳои амрикоӣ дастрасии худро ба таъсисоти тадорукотии наздик аз даст додаанд ва беш аз пеш ба занҷираи таъмину тадорукоте вобаста шудаанд, ки то Диего Гарсия имтидод дорад; ҷое дар ҳудуди 2500 милии Халиҷи Форс.
Аммо ҳатто агар се нови ҳавопаймобар барои ҳамла ба Эрон дар дастрас бошанд, дар як корзори ҳавоии тоза чӣ чизе метавонанд ба даст оваранд, ки Амрико ва Исроил дар ҷараёни корзори нокоми чиҳилрӯзаи бомбаборон, аз 28 феврал то 8 апрели 2026, натавонистанд бо ҳамкории якдигар ба даст оваранд? Шояд касе дар посух бигӯяд, ки Амрико саранҷом метавонад зерсохтҳои нафтии Эронро нобуд кунад. Аммо мушкил ин аст, ки Эрон тавони ворид кардани зарбаи мутақобилро ҳифз карда ва метавонад дар талофӣ, зерсохтҳои нафтии кишварҳои Шӯрои ҳамкории кишварҳои арабии Халиҷи Форсро вайрон кунад. Ҳатто тасаввури паёмадҳои он барои иқтисоди ҷаҳонӣ ҳаросангез аст.
Афзун бар ҳамаи инҳо, Амрико бо камбуди ҷиддии таслиҳоти пешрафта рӯбарӯ аст. Ин яке аз далоили аслии поён додан ба корзори чиҳилрӯзаи бомбаборон ва парҳез аз табодули мутақобили ҳамалоти ҳавоӣ бо Эрон дар ҳафтаҳои ахир аст. Қоидатан камбуди муҳиммоти ҳаётӣ — ҳам барои ҳамла ба Эрон ва ҳам барои дифоъ дар баробари зарбаҳои мутақобили Эрон — бояд домана ва шиддати ҳар корзори тозаи бомбаборони роҳбурдиро маҳдуд кунад ва аз ин тариқ, эҳтимоли муваффақияти онро коҳиш диҳад.
Дар мавриди неруҳои заминӣ, шумориши содаи низомиёни амрикоӣ дар Ховари Миёна, ҳангоми арзёбии имкони як амалиёти заминӣ, гумроҳкунанда аст. Дар ҷанги заминӣ, он чӣ пеш аз ҳама аҳаммият дорад, шумори низомиёне аст, ки дар ташкилот ва воҳидҳои мушаххасан вежаи набарди заминӣ хидмат мекунанд. Ба бароварди ман, аз ҳудуди 50 ҳазор низомии амрикоӣ, ки ҳамакнун дар минтақа мустақарранд, наздик ба 5 ҳазор тан ба чунин ташкилоте тааллуқ доранд: ҳудуди 2200 туфангдори дарёӣ ва маллоҳ дар воҳиди ёздаҳуми эъзомии туфангдорони дарёӣ (MEU), 2000 низомӣ аз лашкари ҳаштоду дувуми ҳавобурд ва эҳтимолан 800 низомии дигар аз неруи заминӣ дар Кувайт, ки бо гурӯҳи амалиётии “Спартан” муртабитанд. Аз ҳудуди 10 ҳазор низомии изофӣ, ки акнун ба минтақа фиристода мешаванд, 2200 тани дигар дар воҳиди сездаҳуми эъзомии туфангдорони дарёӣ хидмат мекунанд. Бештари афроди боқимонда, маллоҳони нови ҳавопаймобари Теодор Рузвелт ва киштиҳои ҷангии ҳамроҳи он ҳастанд.
Бинобар ин, бар пояи барномаҳои кунунии истиқрори неруҳо, бароварди ман ин аст, ки то поёни ноябр, Иёлоти Муттаҳида дар минтақаи Халиҷи Форс андаке камтар аз 7500 низомӣ дар ташкилоти вежаи набарди заминӣ хоҳад дошт: ҳудуди 4400 тан дар ду воҳиди эъзомии туфангдорони дарёӣ ва 2800 низомӣ аз неруи заминӣ.
Чунин неруи заминии камшуморе ба ҳеҷ ваҷҳ наметавонад гузинае умедбахш барои иқдом алайҳи кишваре бо ҷамъият ва ҷуғрофиёи Эрон фароҳам кунад. Ҳатто се баробар шудани шумори он ба ҳудуди 23 ҳазор тан — ки бисёр баъид аст — низ тағйире бунёдӣ дар вазъият эҷод нахоҳад кард. Барри Маккаффри, генерали бознишастаи неруи заминӣ, баровард мекунад, ки барои ба даст гирифтани контроли Тангаи Ҳурмуз, ҳудуди 150 ҳазор низомӣ ва се то шаш моҳ набард лозим хоҳад буд.
Барои муқоиса, Русия дар феврали 2022 бо ҳудуди 190 ҳазор низомӣ ба Украина ҳамла кард ва ин неру барои ҳифзи бахши бузурге аз сарзаминҳое, ки дар оғоз тасарруф карда буд, кофӣ набуд. Ҷамъияти Эрон беш аз ду баробари ҷамъияти Украина дар оғози таҳоҷуми Русия аст ва ҷуғрофиёи он барои артиши муҳоҷим мавонеи бисёр ҷиддитаре эҷод мекунад.
Ба забони сода, Иёлоти Муттаҳида ҳеҷ неруе гирд наёварда, ки ҳатто аз дур ба неруи заминии лозим барои як таҳоҷуми тамомайёр ба Эрон шабоҳат дошта бошад. Афзун бар ин, аз диди Теҳрон, тасмими Амрико барои оғози чунин таҳоҷуме бо неруҳое ҳатто камубеш ҳамандозаи неруҳои мавҷуд, фурсате барои Эрон фароҳам хоҳад кард, то дар шароите фавқулода мусоид бо Иёлоти Муттаҳида биҷангад.
Бо хатари такрори сухан, бояд ба ду нуктаи дигар низ ишора кард. Нахуст, бо таваҷҷуҳ ба номаҳбуб будани ҷанг бо Эрон дар миёни мардуми Амрико, бозгашти шумори зиёде аз сарбозони амрикоӣ ба хона дар қуттиҳои ҳамли ҷасад, тақрибан ба яқин мавҷе азим аз хашму эътироз бархоҳад ангехт. Дувум, туфангдорони дарёӣ, ки бар киштиҳои таҳоҷумии обӣ-хокӣ саворанд, чӣ гуна метавонанд дар хоки Эрон пиёда шаванд, агар таҳдиди мушакҳо ва паҳподҳои Эрон, неруи дарёии Амрикоро водор мекунад ин киштиҳои бузург ва осебпазирро дур аз савоҳили Эрон нигаҳ дорад?
Ба буъди иқтисодӣ бипардозем. Тардиде нест, ки Амрико хисорати азиме ба иқтисоди Эрон ворид мекунад ва ранҷҳои бисёр сангине бар мардуми Эрон таҳмил мекунад. Аммо ин вазъият аз муддатҳо пеш вуҷуд доштааст. Пурсиши аслӣ ин аст, ки оё ин иқдомот метавонанд Эронро ба таслим ва пазириши хостаҳои Амрико водор кунанд.
Ҳеҷ нишонае вуҷуд надорад, ки Эрон дар баробари фишори Амрико ақибнишинӣ мекунад ва се далел барои тардид дар ақибнишинии он вуҷуд дорад. Нахуст, дар таърих бисёр душвор аст мавриде ёфт, ки танҳо як муҳосираи иқтисодӣ, давлати ҳадафро ба таслим водор карда бошад. Дувум, Эрон Амрико ва Исроилро таҳдиде барои мавҷудияти худ медонад — амре, ки бо таваҷҷуҳ ба суханони наслкушиомези Трамп дар бораи Эрон, чандон шигифтовар нест. Ва давлатҳоеро, ки бовар доранд бақояшон дар хатар аст, ба сахтӣ метавон ба имтиёз додан водошт. Севум, агар ранҷи иқтисодӣ беш аз андоза сангин шавад, Эрон абзори неруманде барои ташдиди даргирӣ дар ихтиёр дорад: метавонад ба зерсохтҳои нафту гази кишварҳои Халиҷи Форс ва Исроил, ва низ таъсисоти бисёр осебпазири обширинкуни онҳо ҳамла кунад.
Бинобар ин, душвор аст тасаввур кунем, ки фишори иқтисодӣ ба танҳоӣ Эронро ба пазириши шароити Трамп водор кунад. Эҳтимолан ин яке аз далоилест, ки Иёлоти Муттаҳида бори дигар аз корбурди неруи низомӣ сухан мегӯяд. Аммо ҳамон гуна, ки дар боло истидлол кардам, ин гузина умеди чандоне ба натиҷае мусоид намедиҳад.
Саранҷом, тардиде нест, ки имрӯз нафти бештаре нисбат ба авоили сентябр аз Халиҷи Форс содир мешавад. Аммо ҳам Эрон ва ҳам ҳусиҳо фаъолона мекӯшанд ин равандро маъкус кунанд. Эрон ҳар рӯз ба нафткашҳое ҳамла мекунад, ки таҳти ҳифозати Амрико ҳаракат мекунанд ва ҳусиҳо ба зерсохтҳои ҳаётии нафтӣ дар дохили Арабистони Саудӣ зарба мезананд. Афзун бар ин, бо вуҷуди афзоиши содироти нафт аз Халиҷи Форс, баҳои бензин ҳамчунон бисёр болост ва маҷмӯае аз дигар мушкилоти иқтисодӣ низ ҳеҷ нишонае аз коҳиш дар ояндаи наздик нишон намедиҳад. Аз ҷумлаи онҳо, баҳои болои сӯхти дизел, таварруми мудовим, нархҳои болои баҳраи воми маскан ва боздеҳи ба гунае хатарнок болои авроқи қарза дар бахши бузурге аз кишварҳои ғарбӣ аст.
Ҳамаи инҳо ба ин маъност, ки давлати Трамп далоили иқтисодии неруманде барои поён додани ҳар чӣ зудтар ба ин ҷанг дорад. Ва ҳеҷ шигифтовар нахоҳад буд, агар пушти дарҳои баста, эҳсоси истисол дар миёни Трамп ва мушовиронаш рӯ ба афзоиш бошад.
Ин, албатта, кумак мекунад бифаҳмем, чаро давлати Трамп ва муттаҳидонаш корзоре расонаӣ ба роҳ андохтаанд, то Эронро қонеъ кунанд, ки рӯзҳояш ба шумора афтода ва беҳтар аст пеш аз он ки хеле дер шавад, ба хостаҳои Амрико тан диҳад. Аммо воқеиятҳо достони дигареро ривоят мекунанд. Аз ин рӯ, муваффақияти ин роҳбурд ба он бастагӣ дорад, ки оё Трамп метавонад эрониёнро фиреб диҳад ва ба онон бибоваронад, ки Годзилла ба сӯяшон пеш меояд. Далоили бисёр андаке вуҷуд дорад, ки гумон кунем метавон Теҳронро фиреб дод.
