Як таҳлили сиёсӣ дар бораи хостгоҳ, моҳият ва суъуди Ҳизби “Алтернатива барои Олмон” (Alternative für Deutschland – AfD)
Нависанда: Файёз Баҳрамон Наҷимӣ, таҳлилгари умури минтақаву байналмилалӣ, узви Шӯрои мушовирони “Сангар”
Аз авохири қарни бистум, марзҳои суннатӣ миёни чап ва рости сиёсӣ ба тадриҷ дигаргун шуд. Эрик Ҳобсбаум (Eric Hobsbawm), муаррихи барҷастаи марксист, аз ҷумлаи касоне буд, ки зудтар аз бисёре аз дигарон буҳрони мафҳуми классики давлат — миллат ва дигаргунии ҷойгоҳи миллигароиро ташхис дод. Ӯ дар осори мутааххири худ нишон дод, ки миллигароӣ дигар наметавонад бо ҳамон мафоҳими қарни нуздаҳум ва бистум фаҳмида шавад; зеро давлатҳои миллӣ аз як сӯ зери фишори нерӯҳои фаромиллӣ, монанди ҷаҳонишавӣ ва ниҳодҳои байналмилалӣ қарор гирифтаанд ва аз сӯи дигар бо мутолиботи фурӯмиллӣ, қавмӣ ва минтақаӣ рӯбарӯ ҳастанд.
Таҳаввулоти сиёсии қарни бисту якум нишон дод, ки ин дигаргунӣ фақат ба буҳрони давлат — миллат маҳдуд намондааст. Марзҳои қадимӣ миёни чап ва рост низ дар бисёре аз ҷавомеъ дарҳам рехтаанд. Ҷараёнҳое падид омадаанд, ки дар ҳавзаи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ аз бархе хостаҳои суннатии чап, монанди ҳимоят аз табақоти фурӯдаст, таъмини иҷтимоӣ, хадамоти умумӣ ва мухолифат бо қудрати сармояи ҷаҳонӣ истифода мекунанд, аммо ҳамзамон дар заминаи миллат, муҳоҷират, марзҳо ва ҳокимияти сиёсӣ ба мавозеъи наздик ба рости миллигаро мерасанд. Ба ин тартиб, сиёсати қарни бисту якум беш аз гузашта аз қолаби содаи “чап дар баробари рост” берун омадааст.
Ин дигаргуниро метавон дар ҷараёнҳое монанди Доналд Трамп (Donald Trump) дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Марин Ле Пен (Marine Le Pen) ва Иҷтимои Миллӣ (Rassemblement National – RN) дар Фаронса ва Ҳизби “Алтернатива барои Олмон” (Alternative für Deutschland – AfD) дар Олмон мушоҳида кард. Албатта, ин ҷараёнҳо аз назари таърих, сохтор ва барнома яксон нестанд. Ваҷҳи муштараки онон бештар дар ин аст, ки тавонистаанд бахше аз норизоятҳои иҷтимоӣ ва иқтисодиро бо дифоъ аз миллат, ҳокимияти миллӣ, марзҳо ва мухолифат бо бахшҳое аз назми ҷаҳонишуда пайванд диҳанд. Аз ҳамин рӯ, рушди онҳоро наметавон танҳо натиҷаи нуфузи як идеологияи воҳид донист; балки бояд онро дар чорчӯби дигаргунии робита миёни мардум ва сохторҳои сиёсии мавҷуд фаҳмид.
Ҳизби “Алтернатива барои Олмон” — AfD-ро низ наметавон бо як барчаспи сода тавзеҳ дод. На дуруст аст, ки онро танҳо як ҳизби одии муҳофизакор ва миллигаро бидонем ва на ҳам метавон тамоми онро бо натсионал-сотсиализм ва фашизми таърихӣ яксон донист. Дар айни ҳол, инкори вуҷуди ҷараёнҳои рости ифротӣ, нажодгаро ва қавммеҳвар дар даруни ин ҳизб низ бо воқеияти сиёсии имрӯзи Олмон созгор нест.
Ҳизби “Алтернатива барои Олмон” — AfD дар соли 2013 аз сӯи гурӯҳе аз иқтисоддонон, устодони донишгоҳ ва муҳофизакороне шакл гирифт, ки бо сиёсатҳои марбут ба наҷоти евро ва ҷиҳатгириҳои Иттиҳодияи Аврупо мухолиф буданд. Ин ҳизб дар оғоз бештар як ҷараёни еврошаккок, муҳофизакор бо гароиши маҳзи иқтисоди либерал ва хостори бозгашти бахше аз ихтиёри тасмимгирии иқтисодӣ ба давлати миллӣ буд. Аммо хости он батадриҷ тағйир кард. Ба вижа пас аз буҳрони муҳоҷират дар соли 2015, масъалаи муҳоҷират ва паноҳандагӣ ба яке аз меҳварҳои аслии сиёсати ҳизб табдил шуд ва нерӯҳои миллигаро ва рости ифротӣ тавонистанд дар даруни он нуфузи бештаре пайдо кунанд. Ба ин тартиб, AfD аз як ҳизби ба куллӣ еврошаккок ба ҳизби рости популист табдил шуд, ки дар бахшҳое аз он гароишҳои ошкори рости ифротӣ низ қудрат гирифт. Пажӯҳишҳои сиёсӣ дар Олмон низ ин дигаргуниро нишон медиҳанд.
Аз ин рӯ, пурсиши асосӣ дар бораи AfD ин нест, ки оё бояд онро “хуб” ё “бад” номид. Балки пурсиши муҳимтар ин аст, ки чӣ гуна ҳизбе бо чунин хостгоҳе тавонист дар муддати кӯтоҳе ба яке аз нерӯмандтарин нерӯҳои сиёсии рости Олмон мубаддал шавад ва чаро ба вижа дар бахшҳое аз Олмони Шарқӣ чунин пойгоҳи густардае пайдо кунад. Шинохти ин падида ба маънои ҳамдилӣ бо AfD нест; балки шарти фаҳми дурусти он ва дар натиҷа, шарти бархӯрди муассир бо он аст.
Яке аз хатоҳои роиҷ дар ин густара он аст, ки ҳар навъ миллигароӣ ё муҳофизакориро бо фашизм яксон мегиранд. Фашизми таърихӣ падидае мушаххас бо вижагиҳои таърихӣ, идеологӣ ва созмонии вижа буд ва наметавон ҳар ҷараёни ростгароиро ба далели миллигароӣ бо фашизм яксон гирифт. Аз сӯи дигар, ин гуна тафкикро набояд нишонаи инкори гароишҳои рости ифротӣ дар даруни AfD ангошт. Дар бахшҳое аз ҳизб нигаришҳои қавмгароёна ва бегонаситезона ва дидгоҳҳое дар бораи тааллуқи миллӣ бар пояи фарҳанг ва табор дида мешавад ва бархе чеҳраҳои он аз мафоҳиме истифода кардаанд, ки дар суннати рости ифротӣ собиқа доштаанд.
Бино бар ин, тавсифи AfD ба унвони як ҳизби рости популист бо ҷараёнҳои нерӯманди рости ифротӣ, дақиқтар аз ду бардошти ифротӣ аст: яке ин ки тамоми ҳизбро фашист бидонем ва дигаре ин ки вуҷуди рости ифротиро дар он инкор кунем. Ин тамоюз ҳамчунон иҷоза медиҳад, ки миёни нақди як ҷараёни сиёсӣ ва шинохти илали иҷтимоии қудрат гирифтани он тафовут гузошта шавад.
Бахше аз қудрати AfD аз он ҷо меояд, ки рости ҷадид дигар аз улгуи иқтисодии рости суннатӣ пайравӣ намекунад. Дар канори миллигароӣ ва сиёсати сахтгирона дар баробари муҳоҷират, аз хостҳое сухан мегӯяд, ки дар гузашта бештар дар адабиёти чап дида мешуд: ҳимоят аз хонавода, коҳиши ҳазинаи зиндагӣ, маскан, бозсозии мадорис ва зерсохтҳо, тақвияти хадамоти умумӣ ва ҳимоят аз манотиқи маҳрум. Мухолифат бо қудрати сармояи ҷаҳонӣ ва интиқод аз нухбагони иқтисодӣ — инҳо гуфтмонҳое ҳастанд, ки дар барномаҳои рости ҷадид ҷойи муҳиме доранд.
Ин таркиб ба ин маъно нест, ки AfD, ба гунаи намуна, як ҳизби чап аст. Балки баръакс, бояд миёни сиёсати иҷтимоии як ҳизб ва ҷойгоҳи куллии он дар низоми сиёсӣ тафовут гузошт. Муҳим ин аст, ки чӣ гуна мутолиботи иҷтимоӣ бо бардошти он ҳизб аз миллат, муҳоҷират, давлат, фарҳанг, марз ва робита миёни шаҳрванд ва бегона таркиб мешаванд. Ҳамин таркиби тоза аст, ки бахше аз вижагиҳои сиёсати рости ҷадидро шакл додааст.
Буҳрони аҳзоби суннатӣ заминаи муҳими дигаре барои рушди чунин ҷараёнҳо аст. Дар бисёре аз демукросиҳои либерали ғарбӣ, аҳзоби қадимӣ дигар монанди гузашта намояндаи равшани табақот ва гурӯҳҳои иҷтимоӣ нестанд. Ҷаҳонишавӣ, ҷобаҷоии сармоя, муҳоҷират, дигаргунии фарҳангӣ ва густариши ниҳодҳои фаромиллӣ, монанди Иттиҳодияи Аврупо, бахше аз ҷомеаро ба ин эҳсос расонидаанд, ки тасмимҳои муҳим дар бораи зиндагии онон дар фосилае дур аз онон гирифта мешавад. Ҳангоме ки шаҳрвандон эҳсос кунанд интихобот тағйири муҳиме дар зиндагии онон эҷод намекунад ва аҳзоби суннатӣ низ забон ва хостаҳои ононро намояндагӣ намекунанд, замина барои рушди нерӯҳои тоза фароҳам мешавад.
Дар чунин шароите, популизм ба абзоре муассир барои табдили норизоятии иҷтимоӣ ба нерӯи сиёсӣ табдил мешавад. “Мардуми одӣ” дар баробари “нухбагони сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ” қарор дода мешаванд ва ҳизбе, ки битавонад худро сухангӯи мардуми нодидагирифташуда муаррифӣ кунад, метавонад раъйи эътирозии густардае ба даст оварад. Ин ҳамон заминаест, ки дар кишварҳои мухталифи Аврупо ва дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико низ ба зуҳур ё қудратгирии ҷараёнҳои ҷадид анҷомидааст. Бино бар ин, AfD-ро бояд бахше аз як дигаргунии густардатар дар сиёсати Ғарб донист, на падидае ҷудо аз таҳаввулоти Фаронса, Италия ё Иёлоти Муттаҳида.
Бо ин ҳама, тавзеҳи суъуди AfD танҳо бо муҳоҷират ва бегонаситезӣ кофӣ нест. Агар чунин мебуд, наметавонистем бифаҳмем, ки чаро ин ҳизб дар шарқи Олмон чунин пойгоҳи нерӯманде пайдо кардааст. Барои фаҳми ин мавзӯъ бояд ба таърихи ваҳдати Олмон бозгардем.
Иттиҳоди ду Олмон дар соли 1990 аз назари ҳуқуқӣ ва сиёсӣ якпорчагии кишварро ба вуҷуд овард, аммо яксон шудани таҷрибаи зиндагӣ, манзалати иҷтимоӣ ва эҳсоси тааллуқи мардуми Шарқ ва Ғарб ба ҳамон суръат иттифоқ наафтод. Бахши бузурге аз сохторҳои иқтисодӣ, идорӣ ва донишгоҳии Ҷумҳурии Демократии Олмон (Deutsche Demokratische Republik – DDR) аз миён рафтанд ва улгуҳои ниҳодии Ҷумҳурии Федералии Олмон (Bundesrepublik Deutschland – BRD) бар саросари кишвар густариш ёфт. Барои бисёре аз мардуми Шарқ, ин раванд на ҳамчун иттиҳоди ду ҷомеаи баробар, балки бештар ба сурати балъидани як ҷомеа тавассути низоми дигар буд.
Ин таҷриба ҳанӯз дар ҳофизаи бахше аз ҷомеаи шарқи Олмон зинда аст. Бисёре эҳсос мекунанд дастовардҳои зиндагии онон дар даврони DDR ба таври комил нодида гирифта шуда ва пас аз ваҳдат, мардуми Шарқ аз назари манзалати иҷтимоӣ ва фурсатҳои зиндагӣ дар ҷойгоҳи поинтаре қарор гирифтаанд. Вожаи “Оссӣ” (Ossi), ки дар асл номе ғайрирасмӣ барои мардуми Шарқ буд, дар мавориде бори таҳқиромез пайдо кард ва лаҳҷаҳо ва шеваҳои зиндагии мардуми Шарқ низ гоҳ мавзӯи шӯхӣ ва тамасхур қарор гирифт.
Аз ин рӯ, шикофи Шарқ ва Ғарб фақат иқтисодӣ нест, балки шикоф дар манзалат, ҳофизаи таърихӣ ва эҳсоси тааллуқ низ ҳаст. Ҳангоме ки бархе сиёсатмадорон ва пажӯҳишгарон аз “истеъмори дохилӣ” дар шарқи Олмон сухан мегӯянд, беҳтар аст ин таъбирро на ба унвони як воқеияти ҳуқуқӣ ва таърихии қатъӣ, балки ба унвони баёни як таҷрибаи иҷтимоӣ ва эҳсоси сиёсӣ бифаҳмем. Барои бахше аз мардуми Шарқ, ваҳдати Олмон ба маънои қарор гирифтани ду ҷомеаи баробар дар канори якдигар набуд; балки чунин эҳсос шуд, ки ниҳодҳо, меъёрҳо ва таърифи муваффақияти ғарбӣ бар ҷомеаи Шарқ таҳмил шудааст.
Ин эҳсоси нодида гирифта шудан, ҳамроҳ бо мушкилоти иқтисодӣ ва коҳиши бархе фурсатҳои иҷтимоӣ, заминае фароҳам кард, ки баъдҳо AfD битавонад аз он баҳра бибарад. Ба ҳамин далел, раъй ба ин ҳизб дар шарқи Олмонро наметавон дар ҳамаи маворид раъйи мустақим ба нажодпарастӣ ё натсионализми ифротӣ донист. Бахше аз ин раъй метавонад раъйи эътирозӣ алайҳи аҳзоби ҳоким, раъйи ношӣ аз эҳсоси таҳқир ва раъй барои бозгардондани садои манотиқе бошад, ки худро дар низоми сиёсии мавҷуд камнамоянда мебинанд. Албатта, ин тавзеҳ ба ҳеҷ ваҷҳ ба маънои нодида гирифтани касоне нест, ки дар AfD бо дидгоҳҳои рости ифротӣ ва зидди муҳоҷиратии AfD ҳамдиланд. Ҳар ду воқеият метавонанд ҳамзамон вуҷуд дошта бошанд.
Пирӯзии ахири AfD дар Заксен-Анҳалт (Sachsen-Anhalt) намунаи равшани ин раванд аст. Дар интихоботи иёлатии 6 сентябри 2026, AfD бо наздик ба 44 дарсади оро бузургтарин пирӯзии интихоботии таърихи худро дар як интихоботи иёлатӣ ба даст овард ва 39 курсии порлумони иёлатӣ аз 83-ро аз они худ сохт. Ин натиҷа ба ҳизб аксарияти мутлақ надод, аммо онро ба нерӯмандтарин нерӯи сиёсии иёлат табдил кард.
Дар маркази ин пирӯзӣ, Улрих Зигмунд (Ulrich Siegmund), номзади аслии AfD дар Заксен-Анҳалт, қарор дошт. Зигмунд сиёсатмадори 35-солае аст, ки пас аз ваҳдат дар Олмони Шарқӣ зода ва бузург шуда ва тавонистааст бо шевае мутафовит бо бахше аз раъйдиҳандагон, ба вижа насли ҷавон, иртибот барқарор кунад. Ҳузури густардаи ӯ дар шабакаҳои иҷтимоӣ, ба вижа ТикТок (TikTok), ва забони сода ва мустақими ӯ, ба вай имкон додааст бо насле иртибот барқарор кунад, ки робитааш бо аҳзоби суннатӣ ва расонаҳои сиёсӣ бо наслҳои гузашта тафовут дорад. Ӯ дар ҳавзаи интихоботии худ низ 49 дарсади раъйи нахустро ба даст овард.
Ҷаззобияти интихоботии Зигмундро низ наметавон танҳо бо мавозеъи сахтгиронаи ӯ дар заминаи муҳоҷират тавзеҳ дод. Ӯ дар корзори интихоботӣ ваъдаҳое монанди коҳиши ҳазинаи дарёфти ҷавози ронандагӣ барои ҷавононе, ки дарс мехонанд, густариши маҳди кӯдакҳо, бозсозии мадрасаҳо ва беҳбуди зерсохтҳои минтақа дод. Ин ваъдаҳо ба гунаи мустақим ба зиндагии рӯзмарраи хонаводаҳо ва ҷавонон марбут мешаванд. Ҳамин ҷо тафовути бахше аз рости популисти ҷадид бо рости муҳофизакори суннатӣ ошкор мешавад. Ин ҷараёни ҷадид намехоҳад фақат мудофеи назм, суннат ва коҳиши молиёт муаррифӣ шавад, балки мекӯшад худро сухангӯи касоне муаррифӣ кунад, ки эҳсос мекунанд ҳазинаи тағйироти иқтисодӣ ва иҷтимоиро мепардозанд, аммо аз манофеи он ба андозаи кофӣ баҳраманд намешаванд.
Ин масъала дар бораи насли ҷавон аҳаммияти бештаре дорад. Агар бахше аз ҷавонон ба AfD раъй медиҳанд, наметавон онро танҳо натиҷаи “бозгашти нозизм” донист. Насли ҷавони имрӯз таҷрибаи мустақими носиюнол-сусиёлизмро надорад ва дар шароити иҷтимоии дигаре рушд кардааст. Нигарониҳои ӯ бештар бо ҳазинаи зиндагӣ, маскан, ояндаи шуғлӣ, тағйироти сареъи фарҳангӣ ва беэътимодӣ ба аҳзоби суннатӣ пайванд дорад. Аз он ҷое ки нерӯҳои сиёсии мавҷуд натавонистанд барои насли ҷавон забон ва посухи сиёсии муносибе пайдо кунанд, табиӣ аст, ки нерӯҳои тоза фазои холиро пур карданд, ба вижа ки AfD ба шиддат хостори бозгашт ба сиёсати анъанавии наздикӣ бо Русия, поёни низомигарии Олмон ва қатъи кумак ба Украина ва бозгашти энержии арзони Русия аст.
Дар ин миён, як таноқузи муҳим дар AfD вуҷуд дорад. Ҳизб метавонад худро садои мардуми одӣ ва манотиқи нодидагирифташуда муаррифӣ кунад, аммо дар даруни он ҷараёнҳое вуҷуд доранд, ки нигоҳи бисёр сахтгиронае нисбат ба муҳоҷирон ва паноҳандагон доранд ва таърифи фарҳангӣ-қавмии хоссе аз миллати Олмон ироа мекунанд. Истифодаи бархе чеҳраҳои ин ҳизб аз вожагон ва мафоҳиме бо собиқа дар адабиёти рости ифротӣ низ мавзӯе нест, ки битавон онро нодида гирифт. Агар вожае монанди “Umvolkung” ба кор равад, бояд онро дар заминаи таърихӣ ва сиёсии худаш санҷид; истифодаи пешини чунин мафоҳиме аз сӯи сиёсатмадорони дигар, ҳассосияти таърихии онҳоро аз миён намебарад.
Дар айни ҳол, ҳузури шаҳрвандони дорои пешинаи муҳоҷират дар миёни аъзо, раҳбарӣ ё раъйдиҳандагони AfD нишон медиҳад, ки таҳлили ин ҷараён бо улгуҳои содаи қавмӣ низ мумкин нест. Ин воқеият ба худии худ собит намекунад, ки AfD зидди хориҷӣ нест, аммо нишон медиҳад, ки миллигароии сиёсии ҷадид фақат бар пояи табори зистӣ таъриф намешавад. Мумкин аст фарде дорои пешинаи муҳоҷиратӣ бошад, аммо худро бар асоси тааллуқи фарҳангӣ, шаҳрвандӣ ва пазириши як таърифи хос аз миллат, бахше аз ҳамон ҷараёни миллигаро бидонад. Бино бар ин, барои фаҳми ин падида бояд миёни табор, тобеият, ҳувияти фарҳангӣ ва мавзеъи сиёсӣ тафовут гузошт.
Намунаи дигаре аз дарҳам рехтани марзҳои суннатии чап ва ростро метавон дар Ҳизби “Иттиҳоди Сара Вагенкнехт” (Bündnis Sahra Wagenknecht – BSW) дид. Сара Вагенкнехт (Sahra Wagenknecht), ки падараш эронӣ буд ва дар Олмони Шарқӣ бузург шуд, аз суннати чапи радикал меояд, аммо дар бархе мавзӯъҳо, аз ҷумла муҳоҷират, ҷанги Украина ва робита бо Русия, мавозеъе дорад, ки дар мавориде бо бахшҳое аз рости популист ҳампӯшонӣ пайдо мекунад. Ин ҳампӯшонӣ нишон медиҳад, ки марзбандии сиёсии имрӯз ҳамеша бар меҳвари содаи чап ва рост шакл намегирад. Як ҷараён метавонад аз назари иқтисодӣ ва иҷтимоӣ чап бошад, аммо дар заминаи миллат, муҳоҷират ё сиёсати хориҷӣ ба мавозеъе наздик шавад, ки бештар дар ҷиноҳи рост дида мешавад.
Дар натиҷа, суъуди AfD-ро бояд дар пайванди чанд омил дид: дигаргунии марзҳои чап ва рост, буҳрони намояндагии сиёсӣ, норизоятӣ аз ҷаҳонишавӣ, масъалаи муҳоҷират, заъфи аҳзоби суннатӣ, эҳсоси нодида гирифта шудан дар шарқи Олмон ва тавоноии нерӯҳои популист дар табдили ин норизоятиҳо ба як ривояти сиёсии сода ва қобили фаҳм.
Масъалаи асосӣ барои демократияи либерал ин аст, ки ҳангоме ки бахши бузурге аз шаҳрвандон эҳсос кунанд интихобот чизеро дар зиндагии онон тағйир намедиҳад, ҳар ҷараёне, ки битавонад хашм, тарс, таҳқир ё умеди ононро ба забони сиёсӣ табдил кунад, фурсати рушд пайдо мекунад. AfD дар ин замина тавоноии қобили таваҷҷуҳе аз худ нишон додааст. Аммо муваффақияти интихоботии як ҳизб ба маънои дуруст будани посухҳои он нест. Як ҳизб мумкин аст як мушкили воқеиро ташхис диҳад ва дар айни ҳол барои он посухҳое нодуруст, табъизомез ё хатарнок ироа кунад.
Аз ин рӯ, яке аз заъфҳои сиёсати расмии Олмон ин аст, ки гоҳе ба ҷойи посух додан ба иллатҳои иҷтимоии рушди AfD, бештар ба маҳкум кардани он мепардозад. Маҳкум кардани гароишҳои рости ифротӣ зарурӣ аст, аммо ба танҳоӣ барои ҳалли масъала кофӣ нест. Агар мардуми шарқи Олмон эҳсос кунанд таҷрибаи таърихии онон таҳқир шудааст, агар ҷавонон ояндаи иқтисодии равшане набинанд, агар хонаводаҳо бо ҳазинаҳои сангини зиндагӣ рӯбарӯ бошанд, агар дастмуздҳо пас аз беш аз 35 сол баробар нашуда бошад ва агар раъйдиҳандагон эҳсос кунанд аҳзоби суннатӣ забони ононро намефаҳманд, танҳо гуфтани ин ки AfD “ифротӣ” аст, чизеро дар тағйири раъйи онон ба вуҷуд намеоварад.
Агар демукросии Олмон мехоҳад аз бозгашти таҷрибаҳои торики қарни бистум ҷилавгирӣ кунад, бояд битавонад миёни мубориза бо рости ифротӣ ва фаҳми ҷомеае, ки ба он раъй медиҳад, тафовут гузорад. Дифоъ аз демукросӣ танҳо бо дифоъ аз сохторҳои мавҷуд мумкин нест; демукросӣ замоне пойдор мемонад, ки шаҳрвандон эҳсос кунанд дида мешаванд, садои онон шунида мешавад ва метавонанд аз роҳҳои демукротик бар ояндаи худ асар бигузоранд.
Аз ҳамин манзар, пирӯзии AfD дар Заксен-Анҳалтро набояд на як ҳодисаи гузаро донист ва на ба танҳоӣ нишонаи бозгашти натсионал-сотсиализм. Ин пирӯзӣ нишонаи буҳроне амиқтар дар низоми намояндагии сиёсии Олмон аст, ки дар шарқи кишвар ошкортар шуда, аммо решаҳои он танҳо дар Шарқ нест. Агар аҳзоби суннатӣ бихоҳанд ин буҳронро танҳо бо як девори сиёсӣ ё “девори оташин” (Firewall) дар баробари AfD маҳор кунанд, мумкин аст муддате аз вуруди он ба ҳукумат ҷилавгирӣ кунанд, аммо иллати норизоятии иҷтимоиро аз миён бурда наметавонанд.
Пурсиши аслӣ барои ояндаи Олмон, бино бар ин, фақат ин нест, ки AfD то куҷо пеш хоҳад рафт. Пурсиши муҳимтар ин аст, ки чаро миллионҳо шаҳрванди олмонӣ ба ин натиҷа расидаанд, ки барои шунида шудан бояд ба ҳизбе раъй бидиҳанд, ки бахши бузурге аз низоми сиёсӣ онро рости ифротӣ медонад. Посух ба ин пурсиш ниёзманди нигоҳе фаротар аз барчаспҳои сиёсӣ аст, ки ҳам хатари воқеии рости ифротиро бибинад ва ҳам норизоятии воқеии ҷомеаро инкор накунад.
Дар ин маъно, фаҳми AfD ба маънои дифоъ аз AfD нест. Баръакс, танҳо бо фаҳми дақиқи хостгоҳи иҷтимоӣ, таърихӣ ва сиёсии он метавон бо ин ҷараён ба гунаи муассир, демукротик ва ақлонӣ бархӯрд кард. Демократияи Олмон замоне метавонад дар баробари ифротгароӣ пойдор бимонад, ки на аз шунидани садои ҷомеа битарсад ва на аз нақди сохторҳои сиёсие, ки бахше аз мардумро ба сӯи ҷараёнҳои ифротӣ рондаанд.
