سیزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم زابایکال در شهر چیتا به پایان رسید.
نویسنده: جبار واحدی، ویژه برای «سنگر»
امسال برگزارکنندگان این رویداد در انتخاب فیلمها بر آثاری تمرکز کردند که بازتابدهنده همبستگی انسانها، حقیقتهای عمیق اخلاقی و ارزشهای سنتی خانواده باشند.
جغرافیای شرکتکنندگان بسیار منحصربهفرد بود: سنگاپور، ترکیه، مجارستان، فرانسه، بریتانیا، بنگلادش، ویتنام، ایالات متحده آمریکا، ژاپن، آلمان، جمهوری چک، ایران، تاجیکستان و همچنین دو همسایه منطقه زابایکال، یعنی چین و مغولستان.
ویژگی برجسته این جشنواره در آن بود که نه تنها بازیگران و کارگردانان روس، بلکه مهمانان خارجی نیز در آن حضور داشتند. آنان پس از نمایش فیلمها به پرسشهای تماشاگران پاسخ دادند و از مسیر هنری و تجربههای خود در سینما سخن گفتند.
باتدلگر بیامباسورن، کارگردان اهل مغولستان، فیلمی درباره شکلگیری گروه موسیقی مشهور «تاتار» (18+) را به مخاطبان زابایکال معرفی کرد.
این کارگردان برای نخستین بار به چیتا سفر کرده بود و به باور او جشنواره در سطحی بسیار بالا برگزار شد و مهمانان با استقبال گرم و صمیمانه روبهرو شدند. باتدلگر بیامباسورن همچنین تأکید کرد که صنعت سینمای مغولستان امروز بهصورت فعال در حال رشد است و فیلمهای مغولی اغلب در جشنوارههای بینالمللی حضور مییابند و در بخشهای رقابتی موفق به کسب جوایز میشوند.
در کارنامه این فیلمساز شش اثر سینمایی دیده میشود. او در ماه آوریل در بخش رقابتی جشنوارهای در مسکو شرکت کرد و فیلم «تاتار» (18+) او از میان ۲۵۰۰ اثر، در فهرست ۱۲ فیلم برتر قرار گرفت.
باتدلگر بیامباسورن در پاسخ به پرسشی درباره تلاشهای غرب برای ایجاد تفرقه میان ملتهای روسیه و مغولستان توضیح داد که ملتهای روس و مغول را ملتهایی برادر میداند. یکی از آثار او به رویدادهای تاریخی رود «خالخین گل» اختصاص دارد؛ جایی که نیروهای شوروی و مغولستان بهطور مشترک تجاوز نظامی ژاپن را دفع کردند.
او اکنون در حال آمادهسازی پروژهای مشترک با مشارکت روسیه درباره جنگ جهانی دوم است و قرار است در ماه ژوئن روند انتخاب بازیگران، از جمله در شهر چیتا، آغاز شود.
این کارگردان مغولی میگوید:
«ما حق نداریم تاریخ را دگرگون کنیم. وظیفه ما این است که رویدادها را همانگونه که واقعاً رخ دادهاند به تصویر بکشیم و این حقیقت تاریخی را به مخاطبان خود منتقل کنیم.»
محیالدین مظفر، کارگردان تاجیک، نیز فیلم خود با عنوان «ماهی بر قلاب» (16+) را در چیتا معرفی کرد. این فیلم در بخش رقابتی «نگاه نو» سیزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم زابایکال (18+) حضور دارد. به گفته این کارگردان، او از برگزارکنندگان جشنواره فیلم زابایکال صمیمانه سپاسگزار است که فیلم او را برای بخش رقابتی برگزیدهاند.
محیالدین مظفر گفت: «این موضوع برای من اهمیت بسیاری دارد، زیرا گاهی در میان مردم روسیه تصویری از تاجیکستان شکل میگیرد که با واقعیت فاصله دارد. ما فیلم “ماهی بر قلاب” را با همکاری ایران ساختیم و همچنین گروهی از فیلمبرداران، طراحان صحنه و گریمورهای مسکو را دعوت کردیم که در مجموع حدود هفت نفر بودند.»
او افزود:
«من از فیلمبرداران مسکویی سپاسگزارم که آمدند و تاجیکستان واقعی را دیدند. این مسئله بسیار مهم است! برای من اهمیت زیادی دارد که تماشاگران روسی فیلمهای مرا ببینند. فیلم “طالع (فورتونا)” (12+) که پروژه پایاننامه من در دانشگاه دولتی سینماتوگرافی روسیه به نام گراسیموف (VGIK) بود، در مسکو، سنپترزبورگ، اورنبورگ، قازان و اولیانوفسک — در مجموع در ۱۱ جشنواره روسیه — به نمایش درآمد. پس از نمایش، مردم به من میگفتند: “پس شما در واقع اینگونه هستید! طبیعت کشور شما چقدر زیباست!” سینما میتواند صادقانه درباره کشور من سخن بگوید. از کسانی که فیلمها را برای جشنواره بینالمللی فیلم زابایکال انتخاب کردند سپاسگزارم که به این صداقت توجه میکنند.»
او همچنین دیدگاههای خود را درباره تلاشهای غرب برای «حذف» یا «لغو» فرهنگ روسیه بیان کرد و درباره نگرش مردم تاجیکستان نسبت به روسیه سخن گفت.
«جنگهای ایدئولوژیک همیشه وجود داشتهاند، امروز نیز ادامه دارند و در آینده هم خواهند بود. اما من معتقدم که دولت و ملت روسیه بهخوبی در برابر چنین فشارهای خارجی ایستادگی میکنند و ارزشهای بنیادین خود را حفظ کردهاند؛ ارزشهایی مانند انسانیت، خانواده، کودکان و همبستگی اجتماعی. به همین دلیل، هیچیک از تلاشهایی که برای “حذف” یا “لغو” روسیه و فرهنگ آن صورت میگیرد، به نتیجه نخواهد رسید. زیرا مهمترین عامل در اینجا وجود دارد: احترام عمیق به ریشههای خویش و درک مسئولیت تاریخی و فرهنگی خود. این مسئله حتی در نمونه جشنواره بینالمللی فیلم زابایکال (18+) نیز بهخوبی دیده میشود؛ جایی که برگزارکنندگان با صداقت و مسئولیتپذیری کار خود را انجام میدهند و حتی آثار ارزشمند سینمای غرب را نیز برای نمایش انتخاب میکنند. میگویند در دورانهای پرآشوب، انسان میتواند چهره واقعی افراد را بشناسد. از همین رو، در شرایط کنونی بسیار مهم است که انسان به ارزشهای خود وفادار بماند و راه خویش را ادامه دهد»، تأکید کرد محیالدین مظفر.
او همچنین درباره نگاه مردم تاجیکستان نسبت به روسها گفت که این روابط همچنان بر پایه احترام متقابل حفظ شده است.
«ما هفتاد سال در کنار یکدیگر زندگی کردیم، یک ملت بودیم و در عرصه هنر مکمل همدیگر به شمار میرفتیم. این یکی از سرمایههای ارزشمند ماست! بله، در ۳۵ سال گذشته، پس از استقلال، ما تلاش بیشتری برای مطالعه تاریخ تاجیکستان انجام میدهیم، اما همزمان آن بخشهای ارزشمندی را نیز که اتحاد جماهیر شوروی بنیان گذاشته بود، حفظ میکنیم. ما سپاسگزاریم که برادرانی داریم که همیشه در کنار ما هستند»، میگوید این کارگردان.
در جریان جشنواره فیلم، گروهی از سینماگران چینی اعلام کردند که فیلمبرداری یک مستند درباره عملیات تهاجمی منچوری را در شهر چیتا آغاز کردهاند. به گفته شوان گو، تهیهکننده اهل چین، نام چیتا بارها در اسناد تاریخی چین ذکر شده است.
شوان گو گفت:
«در سال ۱۹۴۵ ارتش سرخ شوروی حملهای علیه اشغالگران ژاپنی آغاز کرد و این رویداد یکی از مهمترین وقایع تاریخ ما به شمار میرود.»
به باور او، سینما برای نزدیک کردن انسانها و پیوند ملتها آفریده شده است:
«چنین جشنوارهای بیش از آنکه میدان رقابت باشد، عرصهای برای همبستگی انسانهاست. و البته این حقیقت که هنرمندان و فیلمسازان خارجی میتوانند به اینجا بیایند و آثار خود را ارائه کنند، اهمیت فراوانی در نزدیکتر شدن ملتها به یکدیگر دارد. روایتهایی درباره شرافت، وفاداری، وجدان، انسانهای ساده و دشوارترین آزمونهایی که آنان را آبدیده میکند — همه اینها را میتوان در آثار این جشنواره دید. و مهم نیست بازیگران به چه زبانی سخن میگویند، اگر با تماشاگر صادق باشند»، شوان گو بر این باور است.
ملیک ساراچاوغلو، کارگردان اهل ترکیه، نیز میگوید:
«ما در روزگاری بسیار دشوار زندگی میکنیم و دقیقاً در چنین زمانهای، به باور من، برگزاری اینگونه جشنوارهها اهمیت ویژهای دارد؛ حتی در سطح محلی. مردم باید درک کنند که وحدت و همبستگی ارزشمند است، اینکه ما میتوانیم در کنار هم باشیم و نباید این توانایی را از دست بدهیم.»
ملیک ساراچاوغلو معتقد است که تماشاگران به لطف فیلمهای ارائهشده چیزی را از دست نمیدهند، بلکه افقهای تازهای پیدا میکنند.
او میگوید:
«قهرمانان فیلمها انرژی و ایمان خود را با مردم سهیم میشوند؛ شخصیتهایی که انسان میتواند خویشتن را در آنان بازشناسد. شاید به همین دلیل بود که حتی در شب فیلمهای کوتاه نیز روشنایی تنها از نور چراغها نبود. به نظر میرسید مهمتر از هر چیز، همان نوری بود که فیلمسازان در آثار خود درباره مهمترین مسائل امروز جای داده بودند: احترام به بزرگترها، محبت به نزدیکان و ارزشهای سنتی خانواده.»
