یک گزارشگر مستقل در شهرستان دره ولایت پنجشیر تحقیقات را از یک سال حضور طالبان انجام داد، که حامل ده ها جنایات جنگی و نقض حقوق بشر است. "سنگر" این گزارش را برای سازمانهای حقوق بشر جهانی، قبل از همه، گزارشگر ویژه سازمان ملل، نه برای آن پیشنهاد میکند، که انتظار دارد به آن رسیدگی کنند، بلکه با خواندن این سند ننگ از بیعملی خود شرم دارند.
نویسنده: شهرزاد دره ی، گزارشگر مستقل حقوق انسان
مقدمه
زمانی، که پنجشیر در آستانه سقوط بود، تمام تجهیزات نظامی و سوق اداره جنگ پنجشیر از شهرستان دره انجام میشد، چون شهرستان های مرکزی پنجشیر از کار افتاده و مردم منطقه را ترک کرده بودند. فقط تنها سریچه (محل آرامگاه احمدشاه مسعود، قهرمان ملّی افغانستان) نقطه امن مانده بود و بس.
پنجشیر سقوط کرد. ساعت 10:30دقیقه قبل از چاشت 17 سنبله 1400 (8 آگوست 2021) هملا قیوم ذاکر (نفر وابسته به استخبارات ایران) ، که آن زمان معاون وزیر دفاع و مسئول جنگ پنجشیر بود، در تعمیر اداری ریاست مالی ولایت بیرق را بلند کرد. قاری فصیحالدین (تاجیک بدخشانی، حالا سردار ستاد کلّ وزارت دفاع طالبان) همراه با مولوی قدرتالله (طالب پنجشیری، بعدتر والی پنجشیر) از طرف ولسوالی پریان و حصّه اوّل و هملا قیوم ذاکر همراه با پسر هملا بهشتی از طرف پارنده و چمالورده دره را تصرّف کردند. به همین ترتیب، پنج شهرستان پنجشیر با درگیری و تلفات سنگین طالبان تصفیه شد.
قاری فصیحالدین همراه با مولوی قدرتالله در مسیر راه دوآب شهرستان خینج با فرمانده حاجی ملک خان تماس گرفتند. حاجی ملک خان بلافاصله داخل تعمیر شهرستان دره شده، تمام سربازانش را آمادهباش کرد، تا وسایل و مهمات شهرستان دستبرد نشود. بعد از این که از بابت شهرستان مطمئن شد، به استقبال قاری فصیحالدین رفت. در مسیر پول دوآب آنها یکجا شدند و مستقیم به مقام ولایت رفتند.
شیخ مطیعالله، مسئول جنگ پنجشیر در نظر داشت تا شهرستان های دره و آبشار را تصفیه کند و اگر نیاز به جنگ باشد، نیروی تازهنفس بیاورد. امّا حاجی ملک خان به او گفت، که آبشار و دره با اطمینان کامل تصفیه شدهاند و مسئولیت خلع سلاح این دو شهرستان را شخصاً به دوش میگیرد. معلم سهراب ولسوال شهرستان آبشار با هماهنگی حاجی ملک خان دره و آبشار را بدون آمدن نیروی جنگی و حضور طالب به شیخ مطیعالله تسلیم کردند.
دره و آبشار تنها شهرستان هایی بودند، که بدون درگیری یا حضور فردی از طالب تسلیم طالبان شدند. دره و آبشار تنها نقطه امن برای طالبان بود. فرمانده حاجی ملک خان در مدّت نوه ماه دره و آبشار را در امنیت کامل اداره میکرد و در جریان تلاشی های عمومی مقداری سلاح و مهمات به عهده گرفت و به عنوان خلع سلاح عمومی این دو شهرستان تسلیم وزارت دفاع نمود.
مولوی نورالله، پسر کاکاحاجی ملک خان به حیث ولسوال شهرستان دره تعیین شد، که در این موقع امنیت شهرستان دره بیش از همه امیدوارکننده بود. در طول مدّت ده ماه هیچ نیرویی خارج از مردم دره در شهرستان حضور نداشت.
این وضعیت تا 15 ثور 1401 (5 می 2022) حکم فرما بود. با وجود اختلافات شدید میان فرمانده حاجی ملک خان و مولوی قدرتالله، والی پنجشیر و اذیت خانواده ملک خان توسط عوامل و منابع شخص والی با آن هم دره نقطه امن بود.
جنگهای دره
به تاریخ 16 ثور (6 می) طالبان به خاطر تلاشی خانه قُمندان قرارگاه دره محمد اکرم ولد امیر حاطم وارد روستای تندخوی شهرستان دره شدند. سه رینجیر (ماشین جنگی امریکایی) ، که همه افغان/پشتونهای هلمندی و ز ابلی بودند، تلاشی خانه قُمندان اکرم را شروع کردند. طالبان زمانی، که وارد بازار تندخوی شدند دست به شکنجه، لت وکوب و دستگیری افراد ملکی زدند. در میان این افراد کودکان و کهن سالان حضور داشتند. بعد از لت وکوب و دستگیری افراد ملکی در بازار تندخوی طالبان اهالی این روستا را اذیت کردند و در این میان یک خانم به نام گل پری بنت محمد کاشف را اذیت جنسی و بعداً بشدّت مورد لت وکوب و شکنجه قرار دادند. بعد از بازگشت از روستای تندخوی طالبان با یک کمین در استقامت پرچول واقع در بازار تندخوی مقابل شدند. در این درگیری کوتاه یک تن از نیروهای طالبان زخمی و سه تن از اعضای جبهه مقاومت کُشته شدند.
فردای آن روز، شنبه، مورخ 17 ثور (7 می) ، طالبان با بیش از دو هزار نیرو به شهرستان دره آمدند. چاشت همان روز طالبان وارد روستای قلعه ترخه شهرستان دره شده، خانههای تمام اهالی روستا را تلاشی کردند و تمام اهالی آن را دستگیر و به شدّت مورد لت وکوب و شکنجه قرار دادند.
عصر همان روز 170 تن از نیروهای طالبان داخل عبداللهخیل شدند، که میخواستند بازار عبداللهخیل را تصفیه عمومی کنند. در همان وقت طالبان با کمین خطرناک نیروهای جبهه مقاومت به رهبری حاجی ملک خان مقابل شدند. در نتیجه 120 تن از نیروهای طالبان و دو تن از نیروهای مقاومت به هلاکت رسیدند. از نیروهای طالبان 35 و از نیروهای مقاومت دو تن زخمی شدند. شب همان روز خطّ جبهه سقوط کرد و فردای آن روز، یکشنبه، مورخ 18 ثور (8 می) بیش از ده هزار نیرو با رهبری حاجی فرهاد، پشتون/افغان هلمندی، قُمندان فرقه 111 وارد عبداللهخیل شدند. همان روز طالبان دست به کُشتار عمومی، آتش زدن خانهها و دستگیر کردن افراد ملکی زدند.
طالبان بعد از حملات تهاجمی شان را به تاریخ 18 ثور وضعیت نظامی و جنگی را در شهرستان دره ایجاد کردند. در طی شش ماه گذشته بیش 15 بار عملیات تهاجمی بابت دستگیری فرمانده حاجی ملک خان و افرادش انجام دادند. در هر حمله بدون نتیجه و کُشته شدن تعداد از افرادشان ناکام میشدند.
طالبان در یک حمله تهاجمی به تاریخ 12 اسد (3 آگوست) جهت سرکوب نیروهای جبهه مقاومت علیه فرمانده حاجی ملک خان عملیات گستردهای را راهاندازی کردند، که با مقاومت سخت نیروهای جبهه مقاومت مواجه شدند. این درگیری حدود شانزده ساعت طول کشید، که در نتیجه 73 تن از نیروهای طالبان کُشته، تعدادی زخمی و یک تن هم اسیر شدند. نیروهای جبهه مقاومت دو کُشته یک زخمی داشتند.
با وجود تلفات سنگین شان طالبان درحدود یک ماه سه حمله تهاجمی را راهاندازی کردند و نیروهای جبهه مقاومت گاهی وقت حالت دفاعی میداشتند و گاهی اوقات عقبنشینی میکردند.
به تاریخ 19 سنبله (10 سپتامبر) طالبان با لشکرکشی دو هزار نیروی مجهز با سلاح های سبک و سنگین به فرماندهی هملا قیوم ذاکر یک عملیات گستردهای را جهت سرکوب نیروهای جبهه مقاومت به راه انداختند، که با مقاومت سخت نیروهای جبهه مقاومت به فرماندهی جنرال امین حصارکی، حاجی ملک خان، حاجی خنجر وقومندان محمدیار شابه مقابل شدند. این درگیری چهار روز طول کشید، که در نتیجه 78 تن از نیروهای جبهه مقاومت و بیش از 280 تن از نیروهای طالبان کُشته و ده ها تن از نیروهای طالب زخمی شدند.
در میان کشتهشدگان جبهه مقاومت فرماندهان حاجی ملکخ ان، حاجی خنجر، احمدیار شابه نیز شامل بودند. با مرگ این فرماندهان چهار قرارگاه جبهه مقاومت همزمان فلج شد-قرارگاه های دره، آبشار، شابه و حصارک. امّا بقایای نیروهای این قرارگاه ها هنوز در صحنه حضور دارند و آنها در حال تجدید قوّهها هستند.
جنایات جنگی طالبان در دره
از ماه ثور به این سو طالبان در شهرستان دره مرتکب جرایم جنگی و بشری شدند، که نظیرش را هیچ یک جنگ معاصر ندارد. آنها در این میان به کُشتن افراد ملکی، تجاوز به زنان و کودکان و نوجوانان، دستگیری و شکنجه، کوچ اجباری مردم ملکی و دیگر جنایات دست زدند، که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
1 - کشتن افراد ملکی:
به تاریخ 18 ثور (8 می)-ا سال روان طالبان با لشکرکشی ده هزار نیروی خویش حین ورود به روستای عبداللهخیل 22 تن از افراد ملکیی را، که هیچ رابطه به جبهه مقاومت نداشتند، تیرباران کردند. در میان این کشتهشدگان دونوجوان یازدهساله به نامهای کرزی و شیرزی، فرزندان گل محمود و یک دخترخانم، که بعد از تجاوز جنسی با چادر سرش خفه شده بود، به نام لیلی ما بنت فتح خان از روستای تندخوی شهرستان دره بودند.
همان روز، 18 ثور، طالبان یک جوان ملکی را به نام خالد ولد عبدالرّئوف در روستای قلعه ترخه شهرستان دره تیرباران کردند.
15 اسد (6 آگوست) طالبان با یک عملیات گسترده بالای فرمانده حاجی ملکخان در جریان جنگ یک دخترخانم را به نام فرحناز بنت میربچه از روستای هاجه دره عبداللهخیل بعد از اذیت جنسی تیرباران کردند. 17 اسد (8 آگوست) طالبان دو فرد ملکی را به نام های شیراحمدخان ولد فضل الرحمان و شیرحمزه ولد حنظله در نزدیک خانههایشان دستگیر کرده، بعداً تیرباران کردند.
10 سنبله (1 سپتامبر) طالبان یک فرد ملکی را به نام خلیل رحمان ولد رحیم خان شبهنگام از خانهاش بیرون کرده، در نزد خانهاش تیرباران کردند. 20 سنبله (11 سپتامبر) طالبان یک جوان را به نام مشتاق ولد معلم خان، باشنده روستای تمبنه شهرستان دره را در راه عمومی تیرباران کردند.
15 میزان (7 اکتبر) طالبان دو فرد ملکی را، که به خاطر چراندن حیوانات خانگی خویش به کوه رفته بودند، دستگیر و بشدّت شکنجه کردند، که از اثر شکنجه و لت وکوب به هلاکت رسیدند. این افراد به نامهای غلاماشان ولد محمد امیرخان و نورمحمد ولد الیهمد، باشندگان روستای منجستوی دره عبداللهخیل بودند.
در کل طالبان در جریان نیم سال 30 تن از افراد ملکی را کُشته، 14 تن دیگر را زخمی کردهاند.
2 - نکاح اجباری، اذیت و آزار جنسی زنان:
طوری در بالا ذکر شد، طالبان به تاریخ 18 ثور یک دخترخانم را به نام لیلی ما بنت فتح خان تجاوز جنسی کرده و بعداً به قتل میرسانند. 15 اسد طالبان وارد منزل مسکنی در روستای هاجه دره عبداللهخیل شده، یک دخترخانم به نام فرحناز بنت میربچه را تجاوز جنسی، بعداً تیرباران کردند.
9 سرطان (30 ژوئن) طالبان از خانم بیوه به نام گلشن، که ساکن روستای خواجه دره عبداللهخیل است، خواستگاری و بعد از ردّ پیشنهادشان وی را لت وکوب و شکنجه کردند، که دست و قبرغه هایش شکست.
19 اسد (10 آگوست) طالبان از یک خانم بیوه به نام منیژه بنت خدایارخان، که باشنده روستای لربند دره عبداللهخیل میباشد، خواستگاری کرده، بعداً وی را اذیت جنسی میکنند.
20 اسد (11 آگوست) طالبان از یک دختر خردسال به نام گلچهره بنت گلمحمدخان خواستگاری کرده و در نتیجه فشار سر خانوادهاش وی را عقد نکاح میکنند و با خود میبرند. در همین تاریخ طالبان یک خانم بیورا به نام گلشن بنت عبدالسّلام شبهنگام وارد خانهاش شده و وی را مورد تجاوز جنسی قرار میدهند.
13 سنبله (4 سپتامبر) طالبان در روستای پسگران شهرستان دره شبهنگام داخل خانههای مردم شده، دروازه سه خانه را شکستند و دست به اذیت جنسی زنان و دختران زدند. 24 میزان (16 اکتبر) طالبان یک دختر جوان را به نام فریماه بنت سکندر به نکاح اجباری گرفته و با خود بردند.
3 - اذیت و آزار جنسی نورسان و کودکان:
طالبان 18 ثور (8 می) شش کودک را، که حین ورود طالبان به روستای عبداللهخیل به کوه ها متواری شده بودند، دستگیر کرده، بالایشان تجاوز جنسی میکنند. این کودکان به نامهای فرهاد ولد بابه شاه، طارق ولد میرزاشاه، محمد عالم ولد عبداللهجان، قیامالدّین ولدعبدالحکیم، عبدالرحمان ولد حبیب الرحمان، افسر ولد محمد هاشم میباشند. این افراد باشنده اصلی روستای عبداللهخیل شهرستان دره هستند.
12 اسد (3 آگوست) طالبان سه کودک را از مسیر راه منتهی به کوه دستگیر کرده، بعداً به جای نامعلومی انتقال داده بودند و به کرّات مورد تجاوز جنسی قرار دادهاند، که وضعیت یک تن شان بشدّت وخیم شده بود. این کودکان خیرالله ولد محمد کاظم 11-ساله، خطاب ولد مهتابالدّین 13-ساله، فرشاد ولد شیراغا 16-ساله و باشنده اصلی روستای خواجه دره عبداللهخیل هستند.
20 میزان (12 اکتبر) طالبان دو کودک را به نام های سهیل ولد فتح خان و شاهین ولد سهراب از مسجد محل دستگیر کرده و با خود برده بودند، که یک هفته بعد از خانه مارشال فهیم واقع در قرییه عمرض شهرستان خنج پیدا میشوند. هر دو مورد تجاوز جنسی قرار گرفته بودند. این افراد بیش از ده سال سن نداشتند و باشنده اصلی روستای منجستوی دره عبداللهخیل شهرستان دره میباشند.
4 - دستگیری، لت وکوب و شکنجه افراد ملکی:
18 ثور (8 می) طالبان 125 تن از افراد ملکی را از روستای عبداللهخیل دستگیر نموده، در بازار عبداللهخیل در یک کانتینر دو هفته حبس و آنها را هر روز لت وکوب و شکنجه میکردند. 15 سنبله طالبان در روستای کنسار دره عبداللهخیل شبهنگام داخل خانههای مردم شده، 35 تن از افراد ملکی را دستگیر کردند و آنها را در مسجد جامع آورده، بشدّت مورد لت وکوب و شکنجه قرار دادند.
25 سنبله (16 سپتامبر) طالبان به تعداد 250 تن از افراد ملکی را از عموم روستاهای عبداللهخیل دستگیر و سپس شکنجه و لت وکوب کردند و هر کدام را در بدل پول یا سلاح رها نمودند.
در کل تا اکنون اعمار نشان میدهند، که طالبان در جریان هر هفته دو الا پنج تن از افراد ملکی را همیشه دستگیر کرده، مورد شکنجه و لت وکوب قرار دادهاند و همیش در بدل پول یا سلاح رها کردهاند. دستگیری افراد ملکی و شکنجه آنان به طور منظّم جریان دارد. به تعداد 70 تن از افراد ملکی دره عبداللهخیل در جریان یک سال در زندان دشتک زندانی بودند، که قسمت بزرگشان با پادرمیانی بزرگان محل بتدریج رها شدند. فعلاً 15 تن از این افراد زندانی هستند.
5 - تخریب منازل مسکنی:
طالبان 18 ثور (8 می) شش خانه مسکونی را در جریان عملیات شان بابت سرکوب کردن نیروهای جبهه مقاومت به آتش کشیدند و مواد غذایی و وسایل معیشتی این خانهها را با خود بردند. این خانهها در روستای کنسار دره عبداللهخیل قرار دارند. در همین تاریخ طالبان دو خانه را در روستای مرجان دره عبداللهخیل با انداخت سلاح ثقیله تخریب کردند و تمام وسایل آن آتش گرفت.
15 اسد طالبان سه خانه را، که مربوط افراد جبهه مقاومت میشدند، در روستای خواجه دره عبداللهخیل به آتش کشیدند و مواد غذایی و وسایل معیشتی این خانهها را با خود بردند.
6 - کوچ اجباری مردم ملکی:
طالبان هنگام ورودشان به دره عبداللهخیل خانههای مردم را پوسته بندی کردند و خانه هایی، که در موقعیت بالای کوه قرار داشتند، تیم کشفی و استخباراتی خویش را جا به جا کردند، که تا اکنون در همان خانهها جا به جا هستند.
طالبان در جریان هفت ماه حدود 280 خانواده را از روستاهای شهرستان دره کوچ اجباری دادند، که آمارش از قرار ذیل است: خواجه -50، خان خیل-3، لربند-10، ارغوچ-8، محمدبیگ خیل-25، مرجان-8، غنی خیل-4، دی پیتو-40، منجستو-35، کنسار-10، میدانکاه-15، تندخو-27، پسگران-17، کرامان-27. این خانوادهها عموماً از خانههایشان کوچ اجباری شده و در کابل سرگردان و بلاتکلیف هستند. و اکنون در خانههای آنها طالبان اقامت دارند
7 - کشتار جمعی اسیران؛
22 سنبله (13 سپتامبر) فرمانده محمدیار شابه با 15 نفر از سربازانش دستگیر و سپس تیرباران شدند. 23 سنبله (14 سپتامبر) فرماندهان حاجی ملک خان و حاجی خنجر نیز با 63 سرباز خود نخست دستگیر و سپس تیرباران شدند. نوار کُشتار جمعی اسیران جنگی از سوی خود طالبان در رسانهها پخش شد، امّا هیچ واکنشی از سوی سازمان های حقوق بشر و رسانههای غربی را به بار ناورد. در حالی که این سازمانها و رسانهها از کُشته شدن مهسا امینی در ایران یک معرکه بزرگ تبلیغاتی را به وجود آورده، موجب بزرگترین اعتراض ها در تاریخ آن کشور شدند.
وضع کنونی
اکنون یک کندک هشت صدنفری طالبان در شهرستان دره حضور دارد. دوازده پوسته (پاسگاه) در سرتاسر عبداللهخیل فعال است. امّا طالبان بعد از حمله تهاجمی شان به تاریخ 18 ثور (8 می) عموماً خانههای مردم را پوسته بندی کردند و ساکنین خانهها را کوچ اجباری دادند.
اکنون بیش از چهل خانواده فرماندهان طالبان و سازمان های تروریستی خارجی، نظیر القاعده، جیش محمد، حرکت اسلامی ازبکستان، تحریک طالبان پاکستان، شیبه نظامیان حزب تحریر و دیگران به سر میبرند. طبق گزارشها، قرار است در دره عبداللهخیل شهرستان دره یک پایگاه بزرگ سازمانهای تروریستی خارجی به رهبری“القاعده”ایجاد شود.
به همین منوال، شهرستان دره نقطه امن برای طالبان و همتایان خارجی آنها شده است.
