ملاعمر، بنیانگذار جنبش طالبان، او را «وحشیترین فرمانده نظامی این گروه در شمال» خوانده بود.
منبع: کانال تلگرام "بزگشت"
ملا عبدالقیوم ذاکر، چهرهی با نفوذ نظامی در ساختار گروه طالبان و فرد قابل اعتماد ملاهبتالله است. او از سال ۲۰۱۰ برای چهار سال مسوول نظامی گروه طالبان در جنگ علیه دولت جمهوری اسلامی افغانستان بود. بهدلیل مخالفت شدیدش با روند گفتوگوهای صلح و تاکید بر ادامهی جنگ در برابر دولت پیشین و اختلاف با اخترمحمد منصور، رهبر پیشین طالبان، از این سمت کنار زده شد.
قیوم، در سال ۱۹۹۷ به گروه طالبان پیوسته بود. در دور نخست حاکمیت طالبان، مسوولیت جنگی بخشی از افراد اینگروه را در برابر جبههی مقاومت افغانستان به رهبری احمدشاه مسعود و استاد برهانالدین ربانی، به دوش داشت. قساوت و بیرحمی او در سرکوب مخالفان و کشتار مردمان شمال موجب شد، ملا عمر، رهبر پیشین گروه طالبان، صفت «درندهخوترین فرمانده نظامی اینگروه در شمال» را به او بدهد.
قیوم ذاکر، در ساختار کنونی طالبان معاون وزارت دفاع و مسوول سرحدات اینگروه است. او زادهی ولسوالی/ شهرستان کجکی هلمند و از پشتونهای قوم «علیزیی» میباشد. قوم او در ساحات هلمند و قندهار بود و باش داشته و یکی از شاخههای مهم «درانی» بهشمار میروند. عبدالقیوم ذاکر، ملا عبدالغنی برادر و ملا فاضل مظلوم، سه چهرهی ارشد نظامی طالبان در رهبری این گروه بودند که در دور نخست حاکمیت طالبان بر افغانستان، جنگ علیه نیروهای دولت جمهوری اسلامی افغانستان(بهرهبری پروفیسور استاد ربانی)، را رهبری میکردند. به دستور همین سه چهرهی مهم نظامی طالبان، بخشهایی از ولایات شمالی سوختانده شدند و هزاران تن از باشندگان این ولایات قتل عام شدند.
ذاکر در ۲۸ نوامبر ۲۰۰۱ در آستانهی سقوط دور نخست شورش گروه طالبان، اسیر و به زندان گوانتانامو منتقل شد. او تا سال ۲۰۰۷ در آنجا زندانی بود. برای ادامهی زندان، از گونتانامو به زندان پلچرخی در کابل منتقل شد اما بهصورت مشکوک، اندکی پس از زندانی شدن در پلچرخی کابل، به دستور حامدکرزی، رئیس جمهوری وقت افغانستان رها شد. پس از رهایی از زندان پلچرخی، در سال ۲۰۰۸، دو باره به کویتهی پاکستان رفت و مسوولیت جبهات نظامی و راهاندازی جنگهای خونین در ولایتهای هلمند و نیمروز را به دوش گرفت. حملات خونین او در برابر دولت پیشین و بیرحمی وی در کشتار نظامیان پیشین در ولایات جنوب، بار دیگر توجهی رهبران طالب را به خود جلب کرد. از همین رو مسوولیت نظامی «شورای کویته» به او سپرده شد.
ماموریت قیوم ذاکر در قتل عام افراد ملکی بهنام سرکوب مخالفان
در ماه سنبله/ شهریور ۱۴۰۱، ملاهبتالله، به قیوم ذاکر دستور داد، جبهات نظامی مخالف اینگروه را در شمال افغانستان سرکوب کند. گماشتن فردی که به بیرحمترین فرمانده نظامی طالبان شهره است، نشاندهندهی عقدهمندی اینگروه در برابر مردم ولایات شمال افغانستان بود. قیوم ذاکر برای ایجاد وحشت و انتشار ترس در ولایات پنجشیر، بغلان، پروان و کاپیسا، دست به قتل عام زنان، کودکان و بازداشت شمار زیادی از باشندگان این ولایات زد.
هرچندحملات او در برابر جبهات نظامی مخالفش در پنجشیر و بغلان موفقآمیز نبود. اما کشتار بیرحمانهی افراد ملکی، تیرباران کردن جوانان با دستان بسته و شکنجهی مردمان این ولایات توسط نیروهای تحت امرش منجر به ایجاد وحشت در میان مردم شد. درگیری او با نظامیان مخالف طالبان در پنجشیر موجب اسارت چهل تن از افراد طالبان به دست اعضای جبههی مقاومت ملی و کشته شدن ٢٥ تن دیگر از افراد اینگروه گردید. اسارت و تلفات افراد طالبان خشم این فرمانده بیرحم را بر انگیخت و دست به اقدامات انتقامجویانه از افراد ملکی زد، موردی که سازمان ملل متحد، آنرا قتلعام توصیف کرد.
ارتباط نزدیک ملاقیوم ذاکر با شبکهی القاعده
مجلهی «لانگ وار ژورنال» که فعالیت سازمانهای تروریستی را دنبال میکند، عبدالقیوم ذاکر را بهعنوان «متحد نزدیک شبکهی القاعده» معرفی کرده است. قیوم ذاکر و صدر ابراهیم، چهرههای پرنفوذ نظامی طالبان در جنوب افغانستان هستند. آنان با درآمد هنگفت حاصل از کنترل بازار قاچاق مواد مخدر و معادن در جنوب افغانستان، در بسیاری از تصمیمگیریهایشان مستقل عمل میکردند.
ذاکر با ملا اخترمحمد منصور در مورد تعیین مسوولان جبهات نظامی، مذاکرات صلح و کنترل خط قاچاق مواد مخدر در جنوب افغانستان رقابت شدید درون ساختاری داشت. اخترمحمد منصور در آنزمان سمت معاونیت ملاعمر، رهبر پیشین اینگروه را بر دوش داشت، همزمان با گرم شدن رقابت میان این دو فرمانده نظامی، قیوم ذاکر در پاکستان بازداشت و زندانی شد. او بهطور مشکوک پس از مدتی از زندان رها شد و به حیث معاون نظامی/مسوول کمیسیون نظامی شورای کویته تعیین گردید. بازداشت ملا برادر فرد شماره دوم و معاون ملاعمر در پاکستان، بار دیگر سبب شد تا اختر منصور بیشتر قدرت را در چنگ گیرد.
افزایش قدرت او موجب اختلافات شدید در رهبری گروه طالبان شد. پس از مرگ ملاعمر، اخترمحمد منصور، ذاکر را برکنار کرد. قیوم با شمار دیگری از سران اینگروه به هلمند برگشتند.
قیوم ذاکر، در جریان هفت سال زندان در گوانتانامو، روابط نزدیک با سران شبکهی القاعده که در این زندان محبوس بودند بر قرار کرده بود(همسلولیهای همدرد). بر بنیاد اطلاعات منتشر شده، نشست و برخاستهای ذاکر با سلفیمذهبهای عرب موجب شده بود تا او نیز، گرویده مذهب سلفیت گردد. گرایش به سلفیت از یکسو موجب افزایش اختلافات و بیاعتمادی با اختر منصور شده بود اما در سوی دیگر فرصتی را برای پیوستنش به شبکهی القاعده مساعد کرد. موردی که برای مدتی موجب شد رسما بهعنوان فرمانده نظامی شبکهی القاعده در هلمند فعالیت ضد دولتی انجام دهد.
ارتباط نزدیک قیوم ذاکر با گروه داعش
در سال ۲۰۱۵ زمانیکه نگرانیهای ظهور گروه داعش و فعالیت اینگروه در افغانستان آغاز شد، چهرهای از خانوادهی قیوم ذاکر(از قوم علیزیهای هلمند) بهنام ملا عبدالرووف خادم، که در بین طالبان از شهرت خاصی برخوردار بود، ظهور کرد. ملا خادم، مانند قیوم ذاکر، در گوانتانامو زندان را سپری کرده بود. او در گوانتانامو به سلَفیگری، گرایش پیدا کرده و روابط بسیار نزدیک با شماری از اعراب که با او زندانی بودند، تامین کرد. بعضی از عربهای همسلولی ملا خادم، پس از رهایی از زندان در حلقهی رهبری داعش سوریه و عراق قرار گرفته بودند. آنها ملا خادم را رسما به حیث معاون «ولایت خراسان» داعش تعیین کردند.
قیوم ذاکر، بنابر تمایلات خانوادگی، قومی و همچنین کینهای که با اختر منصور داشت بهگونهی مشترک با منصور دادالله در آستانهی پیوستن به گروه نو ظهور داعش بودند که ملا عبدالرووف خادم توسط حملهی پهپادی نیروهای امریکایی کشته شد. دیری نگذشته بود که متحد دیگر وی، منصور دادالله نیز کشته شد. بعد از این همه فراز و نشیب، عبدالقیوم ذاکر، در تنگنا قرار گرفت و مجبور شد بار دیگر به گروه طالبان بپیوندد و به اختر منصور بیعت نماید.
اما کینه و مخالفتش با اختر منصور، بهحال خود باقی ماند. ذاکر برای تداوم فعالیتهای نظامی و تامین منابع مالیاش روابط نزدیک با استخبارات منطقه ایجاد کرده بود. او شریک یکی از قراردادیهای واردات تیل از یکی از کشورهای همسایه به افغانستان بود. قراردادی که از زمان نظام جمهوریت تا کنون، ادامه داشته است. قیوم ذاکر در حال حاضر نیز یکی از طرفهای این شراکت تجارتی است. شراکت در این قرارداد و همچنین کنترل مسیر مهم قاچاق مواد مخدر، بنیهی اقتصادی قیوم ذاکر را تشکیل میدهد.
