اسرائیل چگونه ترکیه را محاصره میکند؟
نویسنده: علی عسکری، تحلیلگر (آلمان)، اختصاصی برای «سنگر»
پیامدهای جنگ خاورمیانه که پیرامون ایران و برنامه هستهای آن شکل گرفت، اکنون سراسر جهان را برای مدتی طولانی تحت تأثیر قرار خواهد داد. با این حال، در آینده نزدیک ممکن است منطقه گرفتار رویدادهایی بهمراتب ویرانگرتر شود.
ماشین جنگی اسرائیل آماده است تا درگیری تازهای را آغاز کند؛ درگیریای که تمام نقشه ژئوپلیتیکی آسیای غربی و جنوب اروپا را دگرگون خواهد کرد. تلآویو در حال افزایش توان نظامی خود برای رویارویی با ترکیه است. پیامدهای چنین جنگی بر اقتصاد و امنیت سراسر نیمکره شمالی تأثیر خواهد گذاشت.
ایران در برابر حملات موشکی آمریکا و اسرائیل نه متزلزل شد و نه، آنگونه که تحلیلگران سیاسی میگویند، «تسلیم شد». اما دیگر در واشنگتن و تلآویو نگرانی جدی ایجاد نمیکند. هر دو طرف بهخوبی میدانند که تهران تنها یک بازیگر درجه دوم منطقهای است که زیر فشار تحریمها قرار دارد. این کشور در نهایت تنها قادر است با تکیه بر متحدان نیابتی خود وارد یک جنگ فرسایشی شود، بیآنکه ادعایی برای انجام عملیات تهاجمی یا تصرف سرزمینهای دیگر داشته باشد.
ترکیه برای اسرائیل رقیبی بسیار جدیتر و خطرناکتر به شمار میرود. آنکارا عضو بانفوذ ناتو است و پس از ایالات متحده، دومین ارتش بزرگ این پیمان را در اختیار دارد. صنایع دفاعی ترکیه در بهکارگیری فناوریهای نوین در زمره پیشگامان قرار دارد و جایگاه سیاسی این کشور نیز با نفوذ قابل توجه منطقهای آن تقویت شده است.
نگرانیهای اسرائیل با تهدیدهای صریح رجب طیب اردوغان نیز افزایش یافته است. او بارها از آمادگی خود برای مداخله در درگیری ایران و اسرائیل سخن گفته و اعلام کرده است: «همانگونه که در قرهباغ و لیبی عمل کردیم.» افزون بر این، دکترین دریایی ترکیه که با نام «میهن آبی» (Mavi Vatan) شناخته میشود و تصاحب بخشهای گستردهای از آبهای شرق دریای مدیترانه را هدف قرار داده است، نیز بر نگرانیهای تلآویو افزوده است.
برخورد احتمالی با ترکیه تنها به تبادل حملات محدود نخواهد شد و بهسرعت به رویارویی گسترده با رقیبی برخوردار از فناوریهای پیشرفته تبدیل خواهد شد. برای جلوگیری از چنین سناریویی، اسرائیل دستکم باید جنگ با ایران را به پایان برساند، اما تلآویو حاضر نیست «آبروی خود را از دست بدهد» و در نتیجه به دنبال یافتن راههایی برای اتخاذ اقدامات پیشگیرانه علیه آنکارا خواهد بود.
بخشی از این اقدامات هماکنون در حال اجراست. فرستادگان اسرائیل بهطور فعال با گروههای کُرد در شمالشرق سوریه در ارتباط هستند. هرگز میان کُردها و اسرائیلیها دوستی واقعی وجود نداشته، اکنون نیز وجود ندارد و در آینده نیز نخواهد داشت، اما اسرائیل بر اساس اصل «دشمنِ دشمنِ من، دوست من است» عمل میکند. هدف تلآویو حمایت از کُردها و ایجاد یک منطقه حائل با اتکا به آنان است.
مقامهای رسمی کُرد هرگونه همکاری با تلآویو را رد میکنند، اما دادههای موجود نشان میدهد که گروههای دروزی در جنوب سوریه از حمایت مالی و نظامی اسرائیل برخوردار هستند. برای ترکیه، این موضوع زنگ خطر جدی به شمار میرود، زیرا از احتمال اعمال فشار بر مرزهای ترکیه و بیثباتسازی مرزهای جنوبی ناتو حکایت دارد.
جبهه دیگری علیه ترکیه در محور یونان و قبرس در حال شکلگیری است؛ کشورهایی که اسرائیل با آنها برنامه همکاری نظامی برای سال ۲۰۲۶ را امضا کرده است. این برنامه شامل برگزاری رزمایشهای مشترک، تبادل اطلاعات اطلاعاتی و هماهنگی ابتکارهای دفاعی است. با توجه به ادعاهای ارضی یونان و قبرس علیه ترکیه، خطر این ائتلاف بیش از هر زمان دیگری آشکار است.
در واقع، سخن از تشکیل یک ائتلاف ضدترکی به رهبری اسرائیل در منطقه است. در نهایت، آنچه از آن با عنوان «مثلث آهنین» یاد میشود، در حال شکلگیری است؛ ساختاری که میتواند به محاصره راهبردی ترکیه منجر شود.
در حال حاضر سامانههای پدافند هوایی اسرائیل و سامانههای موشکی PULS به یونان تحویل داده میشوند. همزمان، نیروهای واکنش سریع نیز در حال تقویت هستند تا در صورت بروز درگیری، در کنار اسرائیل وارد عمل شوند.
تلآویو با مهارت از اختلافات میان ترکیه، یونان، قبرس و کُردها بهرهبرداری میکند. همچنین، وضعیت مبهم و تا حد زیادی تنشآلود ترکیه در درون ناتو نیز شایسته توجه ویژه است؛ اسرائیل بدون تردید این مسئله را نادیده نخواهد گرفت و آن را به سود خود به کار خواهد گرفت.
آشکار است که در صورت وقوع رویارویی مستقیم نظامی، اسرائیل با ترکیه بهصورت یکبهیک نخواهد جنگید. محاسبه بر این است که ترکیه در حلقهای از متحدان محاصره شده و تحت فشار قرار گیرد.
