Амрико фурсате барои ҳимоят аз Ҷабҳаи муқовимати миллии Афғонистон дорад

Нависанда: Люк Коффи (Luke Coffey), узви аршади муассисаи Ҳодсун

Манбаъ:  Муассисаи Ҳудсон, сентябри 2022

Муқаддима

Каме беш аз як сол пеш, Толибон дубора дар Афғонистон ба қудрат расиданд. Пеш аз ин тасаллут, дар феврали 2020, Доналд Трамп, раисҷумҳури Амрико дар як созишнома бо Толибон мувофиқат кард, ки то моҳи майи 2021 нерӯҳои амрикоӣ тадриҷан аз Афғонистон хориҷ хоҳанд шуд. Ин тавофуқ ба унвони нуқтаи шурӯъе буд, ки дар ниҳоят ба фурӯпошии давлати Афғонистон ва бозгашти Толибон ба қудрат мунҷар шуд.

Дар январи 2021, Ҷо Байден, раисҷумҳури Амрико ба қудрат расид. Ў ба ҷои лағви тавофуқи ноқис бо Толибон - коре, ки дар ихтиёр ӯ буд - фақат таърихи хурӯҷи Амрикоро аз моҳи май то сентябр ба таъвиқ андохт. Дар моҳи июл, тақрибан тамоми нерӯҳои Иёлоти Муттаҳида ва байналмилалӣ ин кишварро тарк карданд. Дар 15 август, Толибон Кобулро тасарруф карданд. Дар бистумин солгарди ҳамалоти 11 сентябр дар 11 сентябри 2021, Толибон дар қиёс бо 11 сентябри 2001 контроли қаламрави бештаре аз Афғонистонро дар даст доштанд.

Аз замони бозгашти Толибон ба қудрат, як гурӯҳи мӯътабар ва ғайриифротии моил ба даст гирифтани силоҳ дар мухолифат будааст: Ҷабҳаи муқовимати миллӣ (ҶММ) – и Афғонистон, ки дар вилояти Панҷшер мустақар аст ва дар даҳҳо вилояти дигар фаъолият мекунад, мубориза бо Толибонро бидуни ҳеҷ гуна ҳимояти байналмилалӣ идома додааст. Дар ҳоле, ки Иёлоти Муттаҳида ба далели иқдомоти давлати Байден гузинаҳои сиёсии хубе дар Афғонистон надорад, Иёлоти Муттаҳида ва ҷомеаи байналмилалӣ бояд чигунагии ҳимоят аз ҶММ-ро дар ин замони хатарнок баррасӣ кунанд. Ин кӯмак метавонад шомил барқарории тамоси расмӣ бо раҳбари ҶММ ва даъват аз Аҳмад Масъуд ба Вашингтон ДиСи бошад. Имтиноъ аз ба расмият шинохтан Толибон ба унвони ҳукумати қонунии Афғонистон; Ироаи таҷҳизоти зимистонӣ ба ҶММ; Тахсиси дарсадии муайяне аз тамом маблағи масдудшудаи Бонки Маркази Афғонистон ба шохаи сиёсии ҶММ ва машварат ва ҳамоҳангии хусусӣ бо Тоҷикистон, ки бо ақаллияти қавми тоҷик, ки бахши умдае аз ҶММ-ро ташкил медиҳад, ҳамдардӣ мекунад.

Вазъияти ҷорӣ

Толибон на танҳо бештар манотиқи Афғонистонро контрол мекунад, балки ҳудуди 7.1 миллиард доллар таҷҳизот ва тадорукоти низомии Иёлоти Муттаҳидаро низ дар ихтиёр дорад. Аз замони тасаллути Толибон, кишвар дар масири нузулӣ қарор гирифтааст. Аксар афғонҳо бо як буҳрони инсонии ҳодд рӯбарӯ ҳастанд. Бо вуҷуд ин ки Толибон ваъда дода буданд, ки духтарони ҷавон метавонанд ба мактаб бираванд, аммо ҳанӯз ин иттифоқ науфтодааст. Ихтилофоти дохили дар даруни раҳбарии Толибон ва вазъияти амниятии куллӣ дар кишвар бар буҳрони инсонӣ афзудааст.

Толибон дар боло шикастааст. Ҳадди ақал панҷ гурӯҳи мухталиф - ҷиноҳ Ҳаққонӣ, ҷиноҳи Бародари ҷиноҳи қандаҳорӣ, ҷиноҳи Яъқуби ҷиноҳи қандаҳорӣ, Созмони истихбороти Покистон (ISI) - таҳти ҳимояти Ҳайбатулло Охундзода, раҳбари асосӣ ва Толибони ғайрипаштуни фаъол дар шимоли Афғонистон - барои нуфуз ва қудрат бо якдигар рақобат мекунанд. Бо вуҷуди ихтилофоти фаровон дар дохили Толибон, ҳар гуна умеде барои ташкили як давлати фарогир бо соири гурӯҳҳои ғайритолибонӣ аз байн рафтааст.

Вазъияти амниятӣ ба сахтӣ беҳтар аст. Дар тавофуқномае, ки давлати Трамп бо Толибон имзо кард, омада буд: “Толибон барои ҷилавгирӣ аз истифодаи ҳар гурӯҳ ё фарде, аз ҷумла Алқоида, аз хоки Афғонистон барои таҳдиди амнияти Иёлоти Муттаҳида ва муттаҳидонаш, иқдомоти зерро анҷом хоҳад дод”. Бо ин ҳол, тасаллути Толибон ба гурӯҳҳои террористӣ, аз ҷумла Алқоида ва гурӯҳи мавсум ба Давлати исломии Хуросон (IS-K) имкони шукуфоиро дод. IS-K тавонистааст аз ҳарҷу марҷе, ки дар бархе манотиқи кишвар пас аз фурӯпошии давлати Афғонистон ба вуҷуд омад, истифода кунад. Ҳамалоти террористӣ бо талафоти ҷамъие, ки ағлаб бо ҳадафи ақаллияти шиаи ҳазора анҷом мешавад, як вежагии муштарак дар Афғонистон боқӣ мондааст.

Алқоида ҳамчунин аз тасаллути Толибон дар Афғонистон суд бурд. Бар асоси гузориши ахири Созмони Милали Муттаҳид, “аъзои Алқоида зоҳиран дар ҷанубу шарқи Афғонистон, ҷое, ки ин гурӯҳ ҳузури таърихӣ дорад, боқӣ мондаанд... Алқоида қасд дошт дар шимоли Афғонистон мавқеияте эҷод кунад, ҷангҷуёни ҷадидро басиҷ созад ва манобеъашро афзоиш диҳад”. Дар идомаи ин гузориш омадааст, ки “раҳбарии Алқоида зоҳиран нақши машваратӣ бо Толибон ифо мекунад ва гурӯҳҳо ҳамчунон наздик ҳастанд”. Ҳамлаи ҳавопаймои бидуни сарнишини Амрико, ки Айман Алзавоҳирӣ, раҳбар Алқоидаро дар 31 июл кушта ба ҷо гузошт, бар таъсиси муҷаддад ин гурӯҳ ва ҳузураш дар Афғонистон таъкид мекунад.

Ҳокимияти Толибон бар минтақаи васеътар низ таъсир гузоштааст. Силоҳҳои Афғонистон ба бозорҳои Кашмир роҳ пайдо кардааст. Осиёи Марказӣ низ паёмадҳоеро ба худ дидааст. Ба унвони мисол, аз миёни тамоми кишварҳои Осиёи Марказӣ, Ӯзбекистон бештарин таомулро бо Толибон доштааст. Бо ин ҳол, мушаххас нест, ки Тошканд аз ин таомул суди малмусе дарёфт карда бошад. Дар воқеъ, вазъияти амниятӣ дар наздикии марзи Афғонистону Ӯзбекистон рӯ ба вахомат гузоштааст. Дар моҳи июл, панҷ мушаки шилликшуда аз Афғонистон дар шаҳри Тирмизи Ӯзбекистон фуруд омад. Дар моҳи август, пас аз вуруди ғайринизомиёни афғон аз вилояти Балх ба Арал-Пайғамбар - ҷазирае дар рӯдхонаи Омударё, ки ба унвони марз байни Афғонистон ва Ӯзбекистон амал мекунад, ихтилофи марзӣ дубора байни Толибон ва Ӯзбекистон шурӯъ шуд. Гузоришҳо ҳокӣ аз он аст, ки нерӯҳои марзбонии Ӯзбекистон тирандозӣ карданд ва чандин афғонро кушта ва захмӣ карданд. Дар замони нигориши ин мақола мушаххас нест, ки кадом тараф ҷазираро контрол мекунад.

Аз миёни тамоми кишварҳои Осиёи Марказӣ, Тоҷикистон тӯлонитарин марзи заминиро бо Афғонистон дорад. Дар бисёре аз нуқот, ин марз аз роҳ дур ва бидуни назорат аст. Аз лиҳози таърихӣ, гурӯҳҳои ифротӣ аз минтақа зуҳур кардаанд то амнияти Тоҷикистонро таҳдид кунанд. Билофосила пас аз тасаллути Толибон, Тоҷикистон тамриноти низомии фавриро дар наздикии марз бо Афғонистон анҷом дод, ки шомили 130 ҳазор сарбоз аз захираи низоми худ ва 100 ҳазор сарбоз аз нерӯҳои фаъол буд. Илова бар ин, ҳадди ақал 20 ҳазор сарбоз аз нерӯҳои захираи кишвар дар марз бо Афғонистон мустақар шудаанд. Бидуни шак, Душанбе паёме барои ҳокимони ҷадиди Кобул мефиристод. Нигарониҳои амниятии Тоҷикистон беасос нест. Бар асоси гузоришҳо, Толибон контроли марзи Тоҷикистон ва Афғонистонро ба Ҷамоати Ансоруллоҳ вогузар кардааст. Ин созмон дар соли 2010 ташкил шуд ва муташаккил аз тундравҳои тоҷик аст, ки мехоҳанд ҳукумати қонунии Тоҷикистонро сарнагун кунанд ва як системи “исломӣ”-ро ҷойгузини он кунанд. Бисёре аз размандагони Ҷамоати Ансоруллоҳ омӯзиш ва таҷрибаи размии худро дар Ироқ ва Сурия фаро гирифтаанд.

Ҳаракати исломии Ӯзбекистон, ки дар соли 1999 таъсис шуд, бо Алқоида ва Толибон пайвандҳои маҳкаме дорад ва озодона дар шимоли Афғонистон фаъолият мекунад. Бино ба гузориши расонаҳо, Ҳаракати исломии Ӯзбекистон, ки шомили ҳар ду ҷиноҳи қавми ӯзбек ва тоҷик аст, дар тӯли тасаллути худ бар Афғонистон дар соли 2021 дар канори Толибон ҷангиданд. Гузориш шудааст, ки гурӯҳи ҷадиде ба номи Ҷунбиши Толибони Тоҷикистон низ дар шимоли Афғонистон фаъолият мекунад. Дар ҳоле, ки иттилооти каме дар мавриди ҲТТ ва пайвандҳои он бо соири гурӯҳҳо монанди Ҷамоати Ансоруллоҳ ва Ҳаракати исломии Ӯзбекистон вуҷуд дорад, гузоришҳо ҳокӣ аз он аст, ки ин ҳизб мухолифи “давлати секулори Тоҷикистон” аст.

Бо ин ҳол, дар заминаи Афғонистон, Тоҷикистон ба далели дигаре низ муҳим аст: ин кишвар бо ҶММ - гурӯҳи аслии мухолифи мусаллаҳ, ки ҳанӯз дар баробари Толибон муқовимат мекунад - иртибот дорад ва ба таври зимнӣ аз он ҳимоят мекунад.

ҶММ-ро бишносед

Билофосила пас аз тасхири Кобул тавассути Толибон дар тобистони гузашта, Аҳмад Масъуди хурдӣ, писари раҳбари фақиди Эътилофи Шимол ва муборизи муқовимат алайҳи Шӯравӣ Аҳмадшоҳ Масъуд, барои шурӯъи муқовимат ба сарзамини аҷдодии хонаводааш дар дараи Панҷшер нақли макон кард. Дараи Панҷшер як минтақаи умдатан қавми тоҷик аст, ки дар 60-милии шимолу шарқи Кобул қарор дорад ва ба далели тавоноии худ дар муқовимат дар баробари таҷовузоти хориҷӣ машҳур аст. Ин дараи стратегӣ дар Афғонистон қарор дорад ва заминҳои кӯҳистонӣ ва дараҳои ғайриқобили тасхир онро ба роҳатӣ қобили дифоъ мекунад.

Дар тӯли даҳаи 1980, артиши Шӯравӣ 9 амалиёти умдаи низомии мухталифро барои тасарруфи Панҷшер оғоз кард. Ҳар як аз онҳо шикаст хӯрданд. Агарчи Шӯравӣ ағлаб бахши аъзами дараи аслӣ ва рустоҳои онро тасарруф мекард, аммо онҳо ҳаргиз натавонистанд дараҳои ҷонибиеро, ки ба муқовимат паноҳ медод, тасарруф кунанд. Дар даҳаи 1990, пас аз ин ки Толибон барои аввалин бор ба Қандаҳор ва Кобул ҳамла карданд, ҷунбиши аслии муқовимат низ дар дараи Панҷшер оғоз шуд. Дар он замон, Аҳмадшоҳ Масъуд ин суханонашро гуфт, ки хеле маъруф шудаанд: “муқовимат хоҳам кард, ҳатто агар охирин минтақаи боқимонда ба андозаи кулоҳи ман бошад”. Аҳмадшоҳ Масъуд ҳаргиз натавонист шикасти Толибонро бубинад. Алқоида ӯро ду рӯз қабл аз ҳамалоти 11 сентябр дар вилояти Тахор террор кард. Аҳмад Масъуди наврас дар он замон танҳо 12 сол дошт.

Аҳмад Масъуд собиқаи ҷолибе дорад ва таъсис ҶММ – и ӯ набояд ғофилгиркунанда бошад. Ў дорои мадраки таҳсилӣ аз макотиби мӯътабари Инглистон ва фориғутаҳсили Академияи низомии салтанатии Сандҳурст аст. Дар ҳоле, ки ӯ то соли 2019 ба ҳеҷ ваҷҳ вориди сиёсати Афғонистон нашуд, дар тӯли солҳо талоши зиёде барои эҷод ва густариши як ҷунбиши мардумии аз поин ба боло дар Панҷшер анҷом додааст. Ин кор акнун натиҷа медиҳад ва ӯ ба далели мероси падараш тарафдорони зиёде дорад.

Аз замони тасаллути Толибон дар сентябри 2021, ҳазорон нафар аз аъзои собиқи артиш, нерӯҳои вежа ва полиси Афғонистон барои пайвастан ба талошҳои мухолифон роҳии Панҷшер шудаанд. ҶММ ҳамчунин дар дараи Андароб дар вилояти Бағлони ҳамҷвор фаъол шуд. Дар авоили поизи 2021, Толибон минтақаро муҳосира карда ва бахшҳои бузурге аз дараи аслии Панҷшерро тасарруф карда буданд. Бархе гумон мекунанд, ки Алқоида дар он замон дар ҳамла ба Панҷшер ба Толибон пайваст. Гуфта мешавад, ки нерӯҳои амниятии Покистон дар ҳамлаи Толибон ба Панҷшер даст доштаанд ва Исломобод ин иддаоҳоро рад накардааст. Бо ин ҳол, дар тӯли зимистон, ҶММ тамоми дараҳои ҷонибии муҳим дар Панҷшерро контрол кард ва бо ҳадафи зинда мондан дар зимистон вориди ҳолати дифоъӣ шуд.

Дар баҳори 2022, ҶММ як амалиёти таҳоҷумии мутавассит, аммо муассирро бо такя бар тактикҳои номутақорин (ассиметрӣ) оғоз кард. Дар ин замон, ҶММ амалиёти худро ба ҳадди ақал 12 вилоят густариш дод, ки дар ҳадди ақал шаш вилоят набардҳои муназзам дар ҷараён буд (нигоҳ кунед ба нақша). ҶММ ҳатто масъулияти ҳамлаи бомбаҳои дастсоз (IED) алайҳи як худрави Толибон дар вилояти Нангарҳорро бар ӯҳда гирифт - хориҷ аз манотиқи тоҷикӣ дар шимоли Афғонистон, ки ҶММ тарҷеҳ медиҳад дар он ҷо фаъолият кунад.

Дар посух ба теъдоди физояндаи ҳамалоти ҶММ, Толибон бори дигар дар тобистони 2022 талош карданд то Панҷшерро таҳти султаи худ дароваранд. Ин бор мулло Муҳаммад Яъқуб - ба истилоҳ вазири дифоъи Толибон ва писари бунёнгузор ин гурӯҳ, Мулло Умар - шахсан таҳоҷуми Толибонро раҳбарӣ кард. Дар ибтидо, Толибон вуқӯъи ҳар гуна ҷанг алайҳи ҶММ-ро такзиб карданд, аммо дар асри расонаҳои иҷтимоӣ, пинҳон нигаҳ доштани ҳақиқат тақрибан ғайримумкин аст. Аксҳои ҷангҷуёни кушташудаи Толибон дар шабакаҳои иҷтимоӣ мунташир шуд. Гузоришҳо аз баргузории маросим ташйиъи ҷанозаи ҷангҷуёни Толибон дар Ҳилманд ва Қандаҳор ин ҷангро таъйид мекунад. Дар маҷмӯъ, Толибон ҳазорон ҷангҷӯро ба Панҷшер фиристод, аз ҷумла бархе аз зубдатарин воҳидҳои ин гурӯҳро.

Бо ин ҳол, ҳатто бо вуҷуди ҳазорон ҷангҷӯи Толибон дар Панҷшер, ки дар тобистони имсол бо ҶММ меҷанганд, ҳеҷ мадраке вуҷуд надорад, ки Толибон мавозеъи таҳти контроли ҶММ-ро гирифта бошанд. Аммо шавоҳиде вуҷуд дорад, ки Толибон ғайринизомиёнро гаравгон гирифта ва афроди ғайринизомиро дар Панҷшер ва манотиқи атроф он ҳадаф қарор додаанд. Гузоришҳо ҳокӣ аз он аст, ки ғайринизомиёне, ки аъзои хонаводаи муборизони муқовимат ҳастанд, ҳадафи ҳамлаи Толибон қарор гирифтаанд. Ин чизе нест ҷуз як маъракаи даҳшатафкании ноумедона ва бераҳмона алайҳи ғайринизомиёни бегуноҳ бо ҳадафи тазъифи рӯҳияи ҷангҷуёни ҶММ.

Посухи Вашингтон дар мавриди таъсиси ҶММ мулоим будааст. Натанҳо давлати Иёлоти Муттаҳида дар ҳимояти амалӣ аз ҶММ шикаст хӯрдааст, балки вазорати хориҷаи Иёлоти Муттаҳида ҳатто гуфтааст: "Мо аз мухолифони хушунатомези созмонёфта бо Толибон ҳимоят намекунем ва соири қудратҳоро низ аз анҷом ин кор мунсариф мекунем." Ин сарзаниши ҶММ бозтоби адами алоқаи давлати Клинтон ба Эътилофи Шимол ва Аҳмадшоҳ Масъуд дар авохири даҳаи 1990 аст. Гузориш шудааст, ки дар соли 1997, Робин Райфл, дастёри вазири умури хориҷа ба Аҳмадшоҳ Масъуд тавсия кард, ки “таслими Толибон шавад то сулҳ дар кишвар барқарор шавад”. Хушбахтона, ӯ ба ин тавсия амал накард.

Дар мавриди вазъияти кунунии ҶММ дар Панҷшер аз назари тадорукот ва таҷҳизот иттилоъи чандоне дар даст нест ва аз вазъияти анборҳои муҳиммот ва силоҳи онҳо иттилое вуҷуд надорад. Дар ҳоле, ки Панҷшер ба лутфи наҳрҳои зиёд дар дара, оби фаровоне дорад, дар масъалаи маводи ғизоӣ ва соири колоҳо эҳтимолан бо камбуд мувоҷеҳ хоҳад буд то замоне, ки ҶММ хутути тадорукотии мутмаин ва бодавомро эҷод кунад, ки аз ҳамлаи Толибон дар амон бошад. Толибон минтақаро муҳосира карда ва бахшҳои бузурге аз дараи аслиро тасарруф кардаанд. Бар асоси бархе баровардҳо, ҶММ тамоми дараҳои ҷонибӣ, муодили ҳудуди 60 дарсад аз вилоятро контрол мекунад. Вазъияти нерӯи инсонии ҶММ низ ношинохтааст. Бисёре аз низомиён, полис ва нерӯҳои вежаи собиқи афғон билофосила пас аз тасаллути Толибон ба Панҷшер гурехтанд ва теъдоди кулли ҷангҷуён ҶММ ба ҳазорон нафар мерасад. Бисёре аз ҷангҷуёни ҶММ ҳамон афғонҳое ҳастанд, ки дар ду даҳаи гузашта тавассути нерӯҳои амрикоӣ ва ғарбӣ омӯзиш дида ва дар канори онҳо ҷангидаанд. Бархе аз аъзои собиқ нерӯҳои афғон бо истифода аз чархболҳо ба Панҷшер гурехтанд, аммо имрӯз аз сарнавишти онҳо иттилое дар даст нест.

Аҳдофи ҶММ

Дар ҳоле, ки шохаи низомии ҶММ дар шимоли Афғонистон бисёр фаъол аст, ин гурӯҳ дар кишвари ҳамсояи Тоҷикистон низ ҳузури сиёсӣ доштааст. Бо ин ҳол, мушорикати умумии каме бо қудратҳои ҷаҳонӣ вуҷуд дорад.

 Аз назари аҳдофи сиёсии ҶММ, Масъуд ва соири аъзои аршади ҶММ комилан возеҳ будаанд, ки моиланд бо Толибон барои ташкили як давлати фарогир, ки намояндаи ҳамаи афғонҳо бошад, музокира кунанд. Бо ин ҳол, ҶММ ҳамчунин ба вузӯҳ гуфтааст, ки ҳимоят аз ҳуқуқи аввалияи башар, ба вежа ҳуқуқи баробар барои занон ва ақаллиятҳо, қобили музокира нест. Дар ҳоле, ки ҶММ умдатан аз қавми тоҷик ташкил шудааст, ҶММ таъкид кардааст, ки ин гурӯҳ ба рӯи ҳама афғонҳое, ки мехоҳанд дар баробари Толибон муқовимат кунанд, боз аст.

Чархболҳои Афғонистон дар Тоҷикистон

Қобили таваҷҷуҳ аст, ки тақрибан 18 ҳавопаймо ва 140 халабон ва хадама, ки қаблан бо нерӯҳои дифоъӣ ва амнияти милли Афғонистон (ANDSF) ҳамроҳ буданд, дар августи 2021 ба Бохтари Тоҷикистон гурехтанд. Ин ҳавопаймоҳо дар Тоҷикистон боқӣ мондааст.

Дар моҳи апрел, Пентагон изҳор дошт, ки “маҳалли ниҳоии ин ҳавопаймоҳо дар Тоҷикистон ва Ӯзбекистон ҳал нашудааст ва дар маърази баҳсҳои дипломатик аст.” Дар моҳи июн, фармондеҳи Фармондеҳии марказии Иёлоти Муттаҳида, генерал Майкл Курило, аз Тоҷикистон боздид кард. Вай дар мавриди ҳавопаймоҳои Афғонистон дар Тоҷикистон гуфт: "Мо аз нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба хотири тадовуми эминсозии ҳавопаймоҳое, ки нерӯи ҳавоии Афғонистон дар моҳи августи гузашта ба ин кишвар парвоз кард, сипосгузорем... Иёлоти Муттаҳида дар ҳоли ҳамкорӣ бо давлати Тоҷикистон ӣарои таъйини беҳтарин роҳ барои истифодаи муассир ва нигаҳдорӣ аз ҳавопаймоҳо аст.”

Ин ҳавопаймоҳо эҳтимолан метавонанд поя ва асоси як зарфияти авиатсияи оянда барои ҶММ бошанд.

Ҳатто дар замони режим Ғанӣ, Масъуд мудофеъи ислоҳот дар системи ҳукумати Афғонистон буд. Ў дар соли 2020 барои Нию-йорк Таймз навишт: “Барои барқарории сулҳи пойдор ва назми сиёсии одилона дар Афғонистон, бояд тағйироти сохтории қобили таваҷҷуҳе дар системи сиёсӣ ва идории бисёр мутамаркизи мо эҷод шавад, ки қудрат ва манобеъи молиро дар Афғонистон дафтари раисҷумҳур бо каме посухгӯӣ мутамаркиз мекунад.” Тамаркузи Масъуд бар “тамаркуззудоӣ”-и қудрат дар Афғонистон имрӯз як мавзӯъи собит боқӣ мондааст.

Алӣ Майсам Назарӣ, раиси равобити байналмилалии ҶММ дар мақолае барои Foreign Affairs, изҳор дошт: “ҶММ мӯътақид аст, ки Афғонистон бояд ба унвони як ҷумҳурии демократики ғайримутамарказ идора шавад, як низоми сиёсие, ки намояндаи беҳтари ҳамаи гурӯҳҳои қавмӣ бошад ва ҳуқуқи баробарро тазмин кунад. Ҳама шаҳрвандон бидуни дар назар гирифтани нажод, мазҳаб ва ҷинсият. Дар кишваре монанди Афғонистон, ки ҳеҷ гурӯҳи қавмиятӣ аксарияти ҷамъиятро ташкил намедиҳад, танҳо як низоми сиёсии ғайримутамарказ метавонад ба таври одилона қудратро тавзеъ кунад, суботи сиёс, адолат ва ваҳдатро тазмин кунад.” Дар муқобил, Толибон нишон надодааст, ки ҳеҷ тамоюл ба тамос бо гурӯҳҳои сиёсии мухолиф дар Афғонистон барои ташкили як давлати фарогир аст.

Дар ҳоле, ки ҶММ ҳеҷ баёнияи аланӣ мабнӣ бар тарсими аҳдофи низомии кӯтоҳмуддати худ ироа накардааст, бо таҷзия ва таҳлили вазъияти феълӣ дар канори мувозӣ (паралел)-ҳои таърихии даҳаи 1990, метавон ба натоиҷе даст ёфт. Дар моҳҳои оянда, ҶММ эҳтимолан панҷ ҳадафи аслии низомӣ дорад.

1 - Аввалин ҳадаф ва авлавияти аслии ҶММ дифоъ аз сангари худ дар Панҷшер ба ҳар қимате хоҳад буд. Бидуни контроли дасти кам дараҳои ҷонибӣ дар Панҷшер, ҶММ наметавонад рушд кунад, омӯзиш диҳад, ё барои муқобила бо Толибон дар оянда омода шавад. Дар сурати имкон, интизор дошта бошед, ки ҶММ аз нерӯи низомӣ барои озодсозии рустоҳо ва шаҳристонҳои дохили Панҷшер ва вилоёти атрофи он истифода кунад. Бо ин ҳол, интизор намеравад, ки дар моҳҳои оянда амалиёти низомии бузурге алайҳи Толибон сурат гирад.

2 - ҶММ эҳтимолан бар фирори раҳбарони маҳаллӣ тамаркуз хоҳад кард. Аз тариқи муомилоти маҳаллӣ бо миёнҷигарии раҳбарони қабоил ва рустоҳои мухталиф, ҶММ ногузир бо мутақоид кардани мухолифони Кобул ба тағйири самт, бархе аз қаламрави таҳти контроли Толибонро пас хоҳад гирифт. Ин шева хоси Афғонистон барои анҷоми ҷанг дар ҷомеае амиқан қабилаӣ аст. ҶММ медонад, ки бисёре аз раҳбарони маҳаллӣ ба далели бекифоятии Толибон ба таври физояндае норозӣ мешаванд.

3 - ҶММ мехоҳад як пули заминӣ бо Тоҷикистон эҷод кунад. Дуруст монанди даҳаи 1990, ки Иттиҳоди Шимол дошт, ҶММ аз аҳамияти Тоҷикистон барои ормони худ огоҳ аст. Дар дарозмуддат, интизор дошта бошед, ки ҶММ контроли арзии худро, умдатан аз тариқи фирор, аммо ҳамчунин бо амалиёти низомии маҳдуд, ба шимол дар вилоятҳои Бадахшон, Тахор ва эҳтимолан Бағлони Афғонистон густариш диҳад.

4 - ҶММ барои зинда мондан дар зимистони оянда ниёз хоҳад дошт. Панҷшериҳо ба ҷанги зимистонӣ ва кӯҳистонӣ одат доранд. Дар тӯли ду даҳаи гузашта, моҳҳои зимистон дар Афғонистон мусодиф буд бо фурӯкаш дар ҷанг бо Толибон. ҶММ эҳтимолан машкук аст, ки агар битавонад зимистони дигареро пушти сар бигузорад, замон хоҳад дошт, ки таҳким ва густариш ёбад ва ҳатто дар баҳор барои муқовимат дар баробари Толибон омодагии бештаре дошта бошад.

5 - Ба унвони як "корти ом", ҶММ мумкин аст саъй кунад маконҳои стратегӣ ва намодин, монанди нақби Соланг ё майдони ҳавоии Багромро тасарруф ё ба онҳо ҳамла кунад. Ҳадаф билофасли чунин ҳамлае гирифтани сархатҳои байналмилалӣ ва афзоиши огоҳӣ аз ҶММ хоҳад буд. Баид аст, ки ҶММ дар ҳоли ҳозир нерӯи инсонӣ ё тавоноии низомӣ барои анҷоми ин корро дошта бошад, аммо ин бидуни шак як орзу аст. Дараи Панҷшер наздик ба нақби Соланг аст, ки масири аслиро бар фарози кӯҳҳои Ҳиндукуш фароҳам ва шимоли Афғонистонро ба ҷануб васл мекунад. Дар соли 1997, Аҳмадшоҳ Масъуд ин нақбро тахриб кард то пешравии Толибонро кунд кунад. Тасхири майдони ҳавоии Багром, ё ҳадди ақал як ҳамлаи муваффақиятомез, ҳам ҳадафи намодин ва ҳам корбурдӣ дорад. Як ҳамлаи намодин хоҳад буд зеро Багром барои ду даҳа маркази тарҳрезии амалиёти низомии Иёлоти Муттаҳида дар Афғонистон буд. Амалан, Багром дар дарозмуддат ба ҶММ як иртиботи ҳавоӣ бо дунёи хориҷ медиҳад.

Коре, ки Амрико бояд анҷом диҳад

Ҳеҷ кас наметавонад истидлол кунад, ки бозгашти Толибон ба қудрат дар Афғонистон ба нафъи Амрико аст - аммо аз тариқи омезае аз бекифоятӣ, лаҷоҷат ва дурӣ, ин дақиқан ҳамон чизе аст, ки давлати Байден ба он даст ёфтааст.

 ҶММ дар баробари як душман мусаммам ва ҷасур бо вазъияте ноумедкунанда мувоҷеҳ аст. ҶММ ҳамчунин аз сӯи ҷомеаи байналмилалӣ, ба вежа Иёлоти Муттаҳида, раҳо шудааст. Ба далели иқдомоти давлати Байден, Иёлоти Муттаҳида гузинаҳои сиёсии хубе дар Афғонистон надорад. Бо ин ҳол, Кохи Сафед метавонад шурӯъ ба бозгардондани сиёсати Иёлоти Муттаҳида ба масири аслии худ кунад. Барои анҷоми ин кор, бояд:

• бо ҷиноҳи сиёсии ҶММ иртибот барқарор кунед. Давлати Иёлоти Муттаҳида бояд тамосҳои расмӣ бо аъзои ҶММ мустақар дар Тоҷикистон барқарор кунад то дар мавриди ин гурӯҳ, аҳдоф ва ниёзҳои он иттилооти бештаре касб кунад. Барои анҷоми ин кор, CENTCOM метавонад як афсари робитро ба ҶММ мустақар дар хориҷ аз сафорати Иёлоти Муттаҳида дар Душанбе ихтисос диҳад. Агар давлати Байден аз таомул бо Толибон роҳат бошад, далеле надорад, ки натавонад ҳамин корро бо ҶММ анҷом диҳад.
• Аҳмад Масъудро ба Вашингтон даъват кунед. Аҳмад Масъуд як раҳбари илҳомбахш барои миллионҳо афғоне аст, ки дар мувоҷиҳа бо тасаллути Толибон умеди худро аз даст додаанд. Сиёсатгузорони Иёлоти Муттаҳида ва мардуми Амрико аз шунидани паём ва достони ӯ дар мавриди муқовимати қаҳрамононаи ҶММ дар баробари Толибон суд мебаранд.
• худдорӣ аз ба расмият шинохтани Толибон ба унвони ҳукумати қонунии Афғонистон. Толибон аз машрӯъияти байналмилалӣ суд мебарад ва Иёлоти Муттаҳида бояд ҳар коре, ки метавонад барои ҷилавгирӣ аз он анҷом диҳад. Ҳадди ақал 13 нафар аз аъзои давлати, ба истилоҳ Толибон, таҳти навъе аз таҳримҳои Созмони Милал ҳастанд. Сироҷуддин Ҳаққонӣ, вазири дохилаи Толибон, як террористи бадном аст, ки дар ҳоли ҳозир тавассути FBI таҳти таъқиб аст ва барои сараш 10 миллион доллар ҷоиза таъйин шудааст. Танҳо ба ин далоил, ба расмият шинохтани Толибон аз сӯи Иёлоти Муттаҳида ғайриқобили тасаввур аст.
• ҶММ-ро бо таҷҳизоти ҳавошиносии зимистонӣ таъмин кунед. Ироаи таҷҳизоти ҳавошиносии зимистонӣ ба ҶММ як иқдоми инсондӯстона хоҳад буд. Зинда мондан дар моҳҳои зимистон барои ҶММ зарурӣ аст то иқдомоти муқовиматии худро дар баробари Толибон дар баҳор афзоиш диҳад. Таҳияи ин таҷҳизот ҳамчунин роҳи ғайри баҳсбарангез барои кӯмак ба ин гурӯҳ барои зинда мондан дар зимистони сахт дар шимоли Афғонистон хоҳад буд. Ҳамчунин ба эҷоди эътимод ва итминон байни ҶММ ва давлати Иёлоти Муттаҳида кӯмак мекунад, ки метавонад мунҷар ба ҳамкориҳои оянда шавад.
• соири ҳимоятҳои ғайрикушандаи ҶММ-ро дар назар бигиред. Давлати Байден ошкоро тамоюле ба ироаи силоҳ ба ҶММ надорад. Бо ин ҳол, илова бар таҷҳизоти ҳавошиносии зимистонӣ, давлати Байден бояд кӯмакҳои ғайркушандаи дигаре, монанди иртибототи амн, дид дар шаб ва катҳои пизишкӣ ироа диҳад.
• роҳҳоеро дар назар бигиред, ки ҶММ метавонад ба пешбурди аҳдофи зидди терроризми Амрико дар Афғонистон кӯмак кунад. Бо вуҷуди ин ки ҶММ танҳо нерӯи мӯътабар дар дохили Афғонистон барои мубориза бо терроризми байналмилалӣ аст, на Иёлоти Муттаҳида ва на шарикони он коре барои эҷоди робита бо ин гурӯҳ анҷом надодаанд. Дар ҳоле, ки қобилиятҳои ҳамла “дар уфуқ” барои Иёлоти Муттаҳида дар Афғонистон бисёр маҳдуд аст, Иёлоти Муттаҳида бояд баррасӣ кунад, ки ҶММ чӣ гуна метавонад ба амалиёти зидди терроризм дар замин дар дохили Афғонистон дар оянда кӯмак кунад.
• тахсиси дарсадӣ аз дороиҳои масдудшудаи Бонки Марказии Афғонистон барои ҳимоят аз ҶММ. Иёлоти Муттаҳида дар ҳоли ҳозир ҳудуди 7 миллиард доллар дороии масдудшуда аз Бонки Марказии Афғонистон дорад. Сиёсатгузорони Иёлоти Муттаҳида бояд роҳҳои қонуниро барои мунҳариф кардани бархе аз ин дороиҳои масдудшуда ба дафтари сиёсии ҶММ баррасӣ кунанд.
• бо Тоҷикистон машварат кунед. Аз миёни ҳама кишварҳои Осиёи Марказӣ, Тоҷикистон беш аз ҳама мунтақид нисбат ба Толибон буда ва бештарин ҳамдардӣ бо ормони ҶММ-ро дорад. Дар даҳаи 1990, Тоҷикистон нақши муҳимме дар ҳимоят аз муқовимат дар баробари Толибон ифо кард. Иёлоти Муттаҳида бояд бидонад, ки аҳдофи Тоҷикистон дар қиболи ҶММ чист.
• тамоми ҳавопаймоҳое, ки дар ҳоли ҳозир дар Тоҷикистон ҳастанд ва қаблан нерӯи ҳавоии Афғонистон онҳоро истифода мекард, ба таври расмӣ ба нерӯи ҳавоии Тоҷикистон мунтақил шавад. Даҳҳо ҳавопаймои собиқ нерӯи ҳавоии Афғонистон дар ҳоли ҳозир дар Тоҷикистон ҳастанд. Толибон хостори бозгардондани онҳо аз Душанбе шудаанд. То кунун Тоҷикистон рад кардааст. Иёлоти Муттаҳида бояд ин ҳавопаймоҳоро ба таври расмӣ ба Тоҷикистон мунтақил кунад ва ба тоҷикҳо кӯмак намояд, то барномаи таъмир ва нигаҳдории ҳавопаймоҳоро тавсеа диҳанд. Ҳадафи баландмуддати ин сиёсат итминон аз дар дастрас будани ҳавопаймоҳо барои истифодаи ҶММ дар оянда аст.

Хулоса

Ҳукумати Толибон дар Афғонистон ошкоро бар хилофи манофеъи амнияти Амрикост. Бо зуҳури ҷунбиши муқовимат дар Панҷшер дар ҳоле, ки Толибон Кобулро контрол мекунад, кишвар ва ҷомеаи байналмилалӣ бо шароити мушобеҳ бо он чи дар миёнаи даҳаи 1990 вуҷуд дошт, рӯбарӯ ҳастанд. Дигар ҷунбишҳои муқовимат тақрибан ногузир дар бахшҳое аз Афғонистон зуҳур хоҳанд кард ва Толибон дар контроли кишвар  душворӣ хоҳанд кашид. Иёлоти Муттаҳида бояд шурӯъ ба таомул бо ҷунбишҳои муқовимат дар Афғонистон кунад ва дар ҳоли ҳозир танҳо гузина Ҷабҳаи муқовимати миллӣ аст.