Арманистон ҳанӯз барои хуруҷ аз Иттиҳоди иқтисодии Авруосиё омода нест.
Нависанда: Алӣ Аскарӣ, таҳлилгар (Олмон), махсус барои “Сангар”
Владимир Путин, раиси ҷумҳури Русия, дар аввали сентябри 2026, дар ҷараёни дидор бо Никол Пашинян, нахуствазири Арманистон, эълом кард, ки тамоюли Ереван барои пайвастан ба Иттиҳодияи Аврупо ҳаққи қонунии ин кишвар аст, аммо ин иқдом барои идомаи узвияти Арманистон дар Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё (EAEU) душвориҳое эҷод мекунад. Ӯ бори дигар хостори баргузории ҳамапурсӣ дар ин замина шуд ва ваъда дод, ки ба ҳар натиҷае, ки аз он ба даст ояд, эҳтиром бигузорад. Раиси ҷумҳури Русия тасвиби қонуни оғози раванди пайвастан ба як иттиҳодияи иқтисодии дигарро амалан “эъломи хуруҷ” аз Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё тавсиф кард.
Бояд ёдоварӣ кард, ки парлумони Арманистон қонуни оғози раванди пайвастан ба Иттиҳодияи Аврупоро дар 26 марти 2025 тасвиб кард ва Ваагн Хачатурян, раиси ҷумҳури ин кишвар, онро дар 4 апрел имзо кард.
Алексей Шевтсов, муовини дабири Шӯрои амнияти Русия, изҳор дошт: “Пайвастан ба Иттиҳодияи Аврупо, бар асоси муҳтотонатарин ва муҳофизакоронатарин муҳосибот, ҳудуди 23 дарсади тавлиди нохолиси дохилӣ барои Арманистон ҳазина хоҳад дошт ва коҳиши густардаи бозори кор ба мизони 10,5 воҳиди дарсад ва афзоиши таваррум ба мизони 22,6 воҳиди дарсад, ба коҳиши чашмгири сатҳи зиндагӣ дар ин кишвар мунҷар хоҳад шуд”.
Ба гуфтаи Шевтсов, дар сурати пайвастани Арманистон ба Иттиҳодияи Аврупо, масрафи дохилӣ дар ин ҷумҳурӣ беш аз 20 дарсад коҳиш хоҳад ёфт. Ҳамзамон, қимати ҳомилҳои энержӣ, аз ҷумла гази табиӣ, афзоиш хоҳад ёфт.
Муовини дабири Шӯрои амнияти Русия таъкид кард: “Колоҳои Арманистон бо саҳмиябандӣ дар бозори Иттиҳодияи Аврупо ва зарурати интибоқ бо муқаррароти фаннии Аврупо рӯбарӯ хоҳанд шуд, ки ин амр ба навбаи худ ба сармоягузориҳои изофӣ ниёз хоҳад дошт”.
Афзун бар ин, Шевтсов хотирнишон кард, ки пайвастани Арманистон ба Иттиҳодияи Аврупо ва эҳтимоли барқарории низоми раводид бо Русия ва Эрон, ҷараёни вуруди гардишгаронро ба мизони қобили таваҷҷуҳе коҳиш дода ва зарбаи сангине ба иқтисоди ин кишвар ворид хоҳад кард. Ӯ ёдовар шуд, ки гардишгарӣ ҳудуди 13,5 дарсади тавлиди нохолиси дохилии Ҷумҳурии Арманистонро ташкил медиҳад.
Дар моҳи октябри соли ҷорӣ, Русия, Беларус, Қазоқистон ва Қирғизистон гузорише бо унвони “Дар бораи паёмадҳои эҳтимолии таълиқи иҷрои муоҳидаи Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё, муаррихи 29 майи 2014, дар қиболи Ҷумҳурии Арманистон” таҳия карданд. Ин гузориш дар нишасти моҳи декабри Шӯрои олии иқтисодии Авруосиё ироа хоҳад шуд.
Дар ин санад, гомҳои Ереван барои пайвастан ба Иттиҳодияи Аврупо, созгории тааҳҳудоти ношӣ аз узвият дар ду иттиҳодия ва созукорҳои ҳуқуқии ҷилавгирӣ аз хатароти муртабит бо он баррасӣ шудааст.
Бар асоси арзёбии нависандагони ин гузориш, таълиқи узвияти Арманистон дар Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё метавонад паёмадҳои зерро ба дунбол дошта бошад:
- Коҳиши тавлиди нохолиси дохилии Арманистон ба мизони 15,6 дарсад, муодили ҳудуди 4,6 миллиард доллари Амрико. Афзун бар ин, афзоиши таваррум нисбат ба сатҳи поя 14,9 воҳиди дарсад ва коҳиши масраф 14,6 дарсад баровард шудааст;
- Коҳиши ҳаҷми мубодилоти тиҷорӣ бо кишварҳои узви Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё ба мизони беш аз 55 дарсад. Содироти колоҳои Арманистон ба ин иттиҳодия мумкин аст беш аз 65 дарсад ва воридоти он тақрибан ба нисф коҳиш ёбад;
- Азсаргирии изҳорномаҳо ва контролҳои гумрукӣ, ҳамчунин пардохти маблағҳо, эъмоли мамнӯъиятҳо ва маҳдудиятҳое, ки дар тиҷорат бо кишварҳои хориҷ аз иттиҳодия иҷро мешаванд;
- Таваққуфи ба расмият шинохтани асноди Арманистон дар бораи арзёбии интибоқи маҳсулот бо стандартҳо;
- Сахттар шудани шароити муҳоҷирати корӣ;
- Аз даст рафтани бартариҳои тиҷорӣ ва молии ношӣ аз бархӯрдорӣ аз режими миллӣ дар тадорукоти давлатӣ, созукори тавзеъи пардохтҳои гумрукии воридотӣ ва дастрасии тарҷеҳӣ ба бозорҳои шарикони Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё бар асоси тавофуқномаҳои тиҷорати озод.
Мария Захарова, сухангӯи расмии Вазорати умури хориҷаи Русия, дар 28 октябри 2026, тайи як нишасти хабарӣ эълом кард, ки вокуниши Никол Пашинян ба гузориши Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё дар бораи паёмадҳои таълиқи узвияти Арманистон дар ин иттиҳодия, таҳоҷумӣ ва беасос аст. Ба гуфтаи ӯ, чунин адабиёте таваҷҷуҳи афкори умумиро аз мушкилоти дохилӣ мунҳариф карда ва масъулиятро ба гардани нерӯҳои хориҷӣ меандозад. Ин дипломат изҳор дошт, ки интиқодҳои матраҳшуда паёмадҳои иқтисодии сиёсати наздикӣ ба Иттиҳодияи Аврупо ва ҳамчунин осебҳои эҳтимолӣ ба равобити суннатии Арманистон ва Русияро нодида мегирад.
Бо вуҷуди матолиби фавқ, Никол Пашинян дар 5 ноябри 2026 эълом кард, ки Ереван дар масири пайвастан ба Иттиҳодияи Аврупо наметавонад аз хуруҷ аз Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё иҷтиноб кунад.
Ӯ гуфт: “Мо ҳамон гуна, ки ба мардум ваъда дода будем, омодасозӣ барои эҷоди як гузинаи ҷойгузинро оғоз кардаем, то мардум имкони интихоб дошта бошанд. Мо қасди хуруҷ аз Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиёро надорем, аммо ҳамкорони мо дар ин иттиҳодия мавзӯи таъйин ва баргузории ҳамапурсиро матраҳ мекунанд”.
Ӯ ҳамчунин афзуд, ки узвияти ҳамзамон дар Иттиҳодияи Аврупо ва Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё, на аз назари ҳуқуқӣ ва на аз назари иқтисодӣ, имконпазир нахоҳад буд. Нахуствазир таъкид кард, ки Арманистон ҳанӯз барои хуруҷ аз Иттиҳодияи иқтисодии Авруосиё омода нест, зеро ибтидо бояд ҳамапурсӣ баргузор шавад. Бо ин ҳол, ин кишвар ҳамакнун “дар ин масир ҳаракат мекунад”.
Кӯтаҳбинӣ дар сиёсатҳои раҳбарии кунунии Арманистон мумкин аст дар ояндаи наздик ба вахомати вазъияти рифоҳии шаҳрвандони одӣ мунҷар шавад; шаҳрвандоне, ки Пашинян ногузир хоҳад буд дар баробари онон масъулияти шахсии тасмимеро бар уҳда бигирад, ки иқтисоди ҷумҳуриро тахриб мекунад ва амнияти миллии онро ба хатар меандозад.
