روسیه چگونه مسیر دریایی شمالی را توسعه میدهد؟
نویسنده: علی عسکری، تحلیلگر (آلمان)، ویژه برای «سنگر»
روسیه رعایت معیارهای حقوق بینالملل و قوانین ملی در آبهای مسیر دریایی شمالی توسط سایر کشورها را بهعنوان یک مسئله امنیت ملی خود تلقی میکند.
بر اساس قانون فدرال شماره ۱۵۵ مورخ ۳۱ ژوئیه ۱۹۹۸ «درباره آبهای داخلی، دریای سرزمینی و منطقه مجاور فدراسیون روسیه»، مسیر دریایی شمالی بهعنوان یک مسیر حملونقل ملی که بهصورت تاریخی شکل گرفته، تعریف شده است. این مسیر در امتداد سواحل شمالی روسیه از طریق دریاهای اقیانوس منجمد شمالی (بارنتس، کارا، لاپتف، سیبری شرقی، چوکچی) و بخشی از اقیانوس آرام (دریای برینگ) عبور میکند.
این مسیر حدود ۵۶۰۰ کیلومتر بهصورت خط مستقیم از «دروازههای کارا» (در غرب) تا تنگه برینگ (در شرق) امتداد دارد. اما در عمل، طول آن میتواند بسته به مسیر انتخابی، وضعیت یخ و شرایط کشتیرانی از ۴۸۰۰ تا ۶۰۰۰ کیلومتر متغیر باشد. فاصله از سنپترزبورگ تا ولادیوستوک از طریق این مسیر بیش از ۱۴۰۰۰ کیلومتر است (در مقایسه، از طریق کانال سوئز بیش از ۲۳۰۰۰ کیلومتر).
اپراتور مسیر دریایی شمالی شرکت «روساتم» است. این شرکت دولتی زیرساختهای لازم را برای شرکتهایی که در مسیر قطبی حملونقل انجام میدهند، ایجاد کرده است. در سال ۲۰۲۲، «روساتم» یک مرکز یکپارچه مدیریت کشتیرانی در این مسیر تأسیس کرد که امکان اجرای روش «پنجره واحد» برای صدور و تعلیق مجوز حرکت کشتیها را فراهم ساخت. همچنین هماهنگی مناطق عملیات هیدروگرافی نیز از طریق این مرکز انجام میشود. علاوه بر این، طراحی مسیرهای کشتیرانی، ارائه توصیهها به کشتیها و جمعآوری دادههای هواشناسی و وضعیت یخ بهصورت متمرکز انجام میگیرد.
روسیه همچنین بر اهمیت رعایت توافقنامههای بینالمللی تأکید میکند، از جمله کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد (که در سال ۱۹۹۴ لازمالاجرا شد)، کنوانسیون روابط دیپلماتیک وین (۱۸ آوریل ۱۹۶۱) و دیگر اسناد اساسی. این امر نشاندهنده موضع روسیه است که بر اساس آن هرگونه اقدامات نظامی یا تقویت دفاعی باید با مشورت کشورهای همسایه و سازمانهای بینالمللی همراه باشد.
در عین حال، فدراسیون روسیه آماده است بهطور قاطع به هرگونه تلاش کشورهای غربی برای مسدود کردن انتقال منابع هیدروکربنی روسیه در منطقه واکنش نشان دهد.
و همه اینها به این معناست که مسیر دریایی شمالی در جهان جدید قرار است به مهمترین و کمهزینهترین مسیر حملونقل انرژی، مواد معدنی، کالاها و دیگر داراییهای مورد نیاز اقتصاد، بهویژه صنعت جهانی میان شرق و غرب تبدیل شود. این خود یک تحول بزرگ در تاریخ بشریت خواهد بود.
