این یک انتخاب راهبردی برای مردم افغانستان است.
نویسنده: سمیر بدرود، تحلیلگر (افغانستان)
در فضای سیاسی امروز افغانستان یک پرسش جدی بایست مطرح باشد:
در تقابل میان پاکستان و طالبان، کدام انتخاب برای افغانستان معقولتر است؟
برای پاسخ به این پرسش باید از احساسات فاصله گرفت و به واقعیتها نگاه کرد.
۱. پاکستان
پاکستان همسایه افغانستان است؛ البته نه یک همسایه عادی، بلکه کشوری که دههها در تحولات افغانستان نقش داشته است. رابطه دو کشور از آغاز پرتنش بوده است. افغانستان تنها کشوری بود که برای عضویت پاکستان در سازمان ملل رأی منفی داد. از زمان صدارت سردار داوود خان به بعد نیز مسئله «لر و بر» و پشتونستان، تمامیت ارضی پاکستان را زیر سؤال برده است.
در مقابل، پاکستان نیز سالها از شورشگری علیه دولتهای افغانستان حمایت کرده است؛ از حمایت از گروههای جهادی در دهه هشتاد تا حمایت گسترده از طالبان. اما این داستان یکطرفه نبوده است. افغانستان نیز در مقاطعی از برخی جریانهای مخالف پاکستان، بهویژه ملیگرایان پشتون و بلوچ، حمایت کرده است.
با این همه، یک واقعیت هیچگاه تغییر نمیکند، یعنی جغرافیا.
پاکستان بزرگترین همسایه افغانستان است. طولانیترین مرز افغانستان با پاکستان است. نزدیکترین بندر آبی افغانستان در پاکستان قرار دارد. مشترکات فرهنگی و انسانی میان دو کشور گسترده است.
از نظر قدرت نیز توازن روشن است. پاکستان یک قدرت هستهای با جمعیتی چند برابر افغانستان و دستگاه دیپلماسی جاافتاده است. افغانستان امروز در انزوای سیاسی و ضعف ساختاری قرار دارد.
با وجود همه اختلافات، اگر در افغانستان یک دولت مسئول و پاسخگو شکل بگیرد، ظرفیت بزرگی برای تجارت، ترانزیت و همکاری منطقهای میان دو کشور وجود دارد؛ ظرفیتی که میتواند به سود هر دو ملت تمام شود.
۲. طالبان
در سوی دیگر طالبان قرار دارند.
طالبان یک گروه شورشی، افراطی و عقبماندهاند که نظام جمهوری افغانستان، حاصل زحمت و قربانیهای مردم افغانستان، را سقوط دادند و به جای آن “امارت اسلامی” برپا کردند.
نظامی که نه به مردم پاسخگو است، نه به قانون و نه به جهان.
قانون اساسی لغو شد. نهادهای دولتی فروپاشید. بیرق جمهوریت پایین کشیده شد.
در تفکر طالبانی، زنان حق تحصیل، کار و حضور در زندگی اجتماعی و سیاسی ندارند.
بر اساس گزارشهای سازمان ملل متحد، بیش از ۲۲ گروه تروریستی از جمله القاعده و TTP در افغانستان تحت حاکمیت طالبان حضور دارند.
اقتصاد کشور در وضعیت سقوط آزاد است. منابع طبیعی به شکل غیرمسئولانه تاراج میشود. اقوام افغانستان از مشارکت در قدرت محروم شدهاند.
به بیان سادهتر، امارت طالبان چیزی نیست جز ملاکراسی، بیکفایتی اداری و عقبگرد تاریخی.
۳. تقابل پاکستان و طالبان
امروز پاکستان و طالبان عملاً در تقابل قرار گرفتهاند.
دلیل آن روشن است: حمایت طالبان از تحریک طالبان پاکستان (TTP).
پاکستان از نظر نظامی برتری آشکار دارد. در مقابل طالبان به حملات مرزی، عملیات انتحاری و اقدامات پراکنده متوسل شدهاند.
۴. دو سناریو
اگر این تقابل را واقعبینانه ببینیم، دو احتمال وجود دارد.
سناریوی اول: پیروزی طالبان
در این حالت امارت طالبان در افغانستان تثبیت میشود. افراطگرایی در منطقه گسترش مییابد و خطر بیثباتی به پاکستان و فراتر از آن به جنوب و مرکز آسیا سرایت میکند.
سناریوی دوم: پیروزی پاکستان
در این حالت امارت طالبان تضعیف یا فرو میپاشد. مردم افغانستان ممکن است بار دیگر فرصت پیدا کنند تا یک نظم سیاسی مسئول و انسانی ایجاد کنند و با همسایگان خود بر اساس حسن همجواری زندگی کنند.
۵. نتیجه
قضاوت نهایی با شماست.
آیا باید از طالبان حمایت کرد یا از جنگ علیه طالبان؟
این انتخاب در نهایت به میزان تعقل در سیاست و عبور از احساسات قومی بستگی دارد.
از دید من، جنگ علیه طالبان، با تمام تلخیهای آن، یک بدِ معقول است.
اما حمایت از طالبان، بدون تردید، بدترین انتخاب ممکن برای آینده افغانستان خواهد بود.
