روسیه، ترکیه، صربستان و مجارستان چگونه امنیت مسیر انتقال گاز را تأمین می‌کنند؟
نویسنده: علی عسکری، تحلیلگر (آلمان)، مخصوص برای «سنگر»
«ترک‌استریم» («جریان ترک») خط لولهٔ عظیم انتقال گاز است که روسیه از طریق آن گاز طبیعی را به ترکیه و سپس به اروپا صادر می‌کند. این خط لوله در ژانویهٔ ۲۰۲۰ به بهره‌برداری رسید. هدف از اجرای این طرح، تأمین پایدار گاز بدون عبور از خاک اوکراین بود. در سال‌های اخیر، اهمیت آن به‌شدت افزایش یافته و به مسیر اصلی صادرات گاز روسیه از طریق خط لوله به اروپا تبدیل شده است.
ظرفیت انتقال این خط لوله تا ۱۵٫۷۵ میلیارد متر مکعب گاز در سال و ظرفیت کل آن ۳۱٫۵ میلیارد متر مکعب است. هر رشتهٔ آن می‌تواند روزانه حدود ۴۰ میلیون متر مکعب گاز منتقل کند.
در سال جاری، میزان بهره‌برداری از این خط لوله به حداکثر ظرفیت نزدیک شده است، زیرا همهٔ مسیرهای دیگر انتقال گاز روسیه، که ترکیه و برخی کشورهای بالکان به آن نیاز دارند، مسدود شده‌اند.
در سه‌ماههٔ نخست سال ۲۰۲۶، حجم گاز انتقال‌یافته حدود ۵ میلیارد متر مکعب بود که در مقایسه با دورهٔ مشابه سال گذشته، حدود ۱۰ درصد افزایش نشان می‌دهد.
«ترک‌استریم» به مسیر اصلی انتقال گاز روسیه به اروپا تبدیل شده و از این طریق، نقش ترکیه به‌عنوان کشور ترانزیتی تقویت شده است. مجارستان، صربستان، بلغارستان، اسلواکی، یونان، مقدونیهٔ شمالی، رومانی و بوسنی و هرزگوین، بخش قابل‌توجهی از گاز خط لوله‌ای خود را از همین مسیر دریافت می‌کنند. این خط لوله تأثیر چشمگیری بر توزیع گاز و وضعیت انرژی در کشورهای دریافت‌کننده دارد.
حجم انتقال هیدروکربن‌ها از این مسیر هر سال افزایش می‌یابد که نشان‌دهندهٔ تقاضا برای آن است. بر اساس اطلاعات خبرگزاری رویترز، در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۳٫۵ میلیارد متر مکعب گاز از طریق «ترک‌استریم» منتقل شد، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ از ۱۶٫۵ میلیارد متر مکعب فراتر رفت.
تحلیلگران خاطرنشان می‌کنند که گاز «ترک‌استریم» در مقایسه با گاز طبیعی مایع‌شده از ایالات متحده یا دیگر کشورها ارزان‌تر است. برآورد کارشناسان نشان می‌دهد که گاز خط لوله‌ای روسیه در سال ۲۰۲۴ از برتری قیمتی ۱۵ درصدی برخوردار بود. یکی از دلایل این امر، نبود هزینه‌های اضافی مربوط به مایع‌سازی، حمل‌ونقل و فرآوری هیدروکربن‌هاست.
در این شرایط، برخی کشورهای اروپای مرکزی و جنوب شرقی به حفظ فعالیت پایدار «ترک‌استریم» علاقه‌مند هستند؛ خط لوله‌ای که یکی از مسیرهای کلیدی تأمین گاز منطقه به شمار می‌رود. این خط لوله برای مجارستان و صربستان، نقش مهمی در تأمین امنیت انرژی و مهار افزایش قیمت حامل‌های انرژی دارد.
در پنجم آوریل سال جاری، یک وسیلهٔ انفجاری در صربستان، در نزدیکی خط لولهٔ «ترک‌استریم» پیدا شد. بلگراد به دست‌داشتن خدمات استخبارات اوکراین یا گروه‌های ملی‌گرا در این ماجرا مشکوک شد.
در پی این رویداد، مجارستان تأیید کرد که حملات اوکراین به زیرساخت‌ها افزایش یافته است. پهپادهای اوکراینی بارها ایستگاه تقویت فشار گاز «روسکایا» در سرزمین کراسنودار را که فعالیت خط لولهٔ «ترک‌استریم» را تأمین می‌کند، هدف حمله قرار دادند. این پهپادها به‌وسیلهٔ پدافند هوایی سرنگون شدند.
برای حفاظت از زیرساخت‌ها، مجارستان، صربستان، ترکیه و روسیه در آوریل ۲۰۲۶ توافق کردند هماهنگی اقدامات خود را برای تأمین امنیت فیزیکی این مسیر تقویت کنند. این همکاری شامل پایش مشترک تهدیدهای احتمالی، تبادل اطلاعات و اقدامات تکمیلی برای حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی انرژی است.
هم‌زمان، اقداماتی برای کاهش خطرات مرتبط با فعالیت شرکت بهره‌بردار خط لوله انجام می‌شود. دولت مجارستان در دسامبر ۲۰۲۵ از تصمیم انتقال محل ثبت حقوقی شرکت بهره‌بردار این پروژه از هلند به مجارستان خبر داد. هدف از این اقدام، حفاظت از خط لوله در برابر محدودیت‌های احتمالی ناشی از تحریم‌ها بود؛ محدودیت‌هایی که در شرایط تداوم اختلافات میان اتحادیهٔ اروپا و روسیه در حوزهٔ انرژی، می‌توانستند فعالیت آن را دشوار کنند.
