Масири дарёии шимолӣ чӣ бартариҳо дорад?
Нависанда: Алӣ Аскарӣ, таҳлилгар, махсус барои “Сангар”
Масири дарёии шимолӣ кӯтоҳтарин масир байни Аврупо ва Осиё аст. Истифода аз он боис мешавад фосилаи байни бандарҳои шимолу ғарби Аврупо ва шарқи Осиё ҳудуди 40 дарсад дар муқоиса бо масир аз тариқи канали Суэтс коҳиш ёбад, ки сарфаҷӯии қобили таваҷҷуҳе дар масрафи сӯхту замон эҷод мекунад.
Бар асоси “Қавоиди киштиронӣ дар обҳои Масири дарёии шимолӣ”, ки бо мусаввабаи ҳукумати Федератсияи Русия ба шумораи 1487, муаррихи 18 сентябри 2020 тасвиб шудааст, низоми судури муҷаввиз барои убур дар тамоми маҳдудаи Масири дарёии шимолӣ барои киштиҳои тиҷории русӣ ва хориҷӣ мутобиқ бо модаи 234-и “Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид дар мавриди ҳуқуқи дарёҳо” мусавваби соли 1982 барқарор шудааст.
Модаи 234-и ин Конвенсия, ки ба манотиқи пӯшида аз ях ихтисос дорад, ҳуқуқи вежае барои давлатҳои соҳилӣ дар назар гирифтааст то “қавонин ва муқаррароти ғайратабъизомез барои ҷилавгирӣ, коҳиш ва контроли олудагии муҳити зисти дарёии ношӣ аз киштиҳо дар манотиқи яхпӯш дар маҳдудаи минтақаи инҳисории иқтисодии худ”-ро тасвиб ва иҷро кунанд.
Низоми судури муҷаввизи убури киштиҳои тиҷорӣ, ки дар ин қавонин таъйин шудааст, сирфан ба далоили таъмини эминии новбарӣ ва ҳифозат аз муҳити зисти дарёӣ эъмол мешавад. Ҳадаф аз ин низом, контроли интибоқи киштиҳо бо шароити новбарӣ дар обҳои қутбӣ аст. Муҷаввизи содиршуда дарвоқеъ таъйидест бар ин ки киштӣ аз назари фаннӣ қодир аст убури эмин аз Масири дарёии шимолиро анҷом диҳад ва тамоми илзомоти эминии дарёнавардӣ ва ҳифозат аз муҳити зистро риоят мекунад.
Созмондеҳии тараддуди киштиҳои тиҷорӣ дар обҳои Масири дарёии шимолӣ, шомили судури муҷаввиз, таълиқ, тамдид, лағв ва ислоҳи муҷаввизҳо, тавассути ширкати давлатии энержии атомии «Росатом” анҷом мешавад. Ин ниҳод бо дар назар гирифтани шароити гидрометериологӣ, яхӣ ва новбарӣ, мавқеияти новгони яхшиканро дар обҳои масир таъйин карда, масирҳои киштирониро тарроҳӣ ва амалиёти яхшиканӣ ва ҳидояти киштиҳоро тибқи масири мусавваб созмондеҳӣ мекунад.
Қавоиди киштиронӣ дар обҳои Масири дарёии шимолӣ шомили киштиҳои ҷангии хориҷӣ ва дигар киштиҳои давлатие, ки барои мақосиди ғайритиҷорӣ истифода мешаванд, намегардад. Барои ин даста аз шиноварҳо низоми муҷаввизи вуруд ба обҳои дохилии Масири дарёии шимолӣ барқарор аст, ки бар асоси модаи 14.3 Қонуни федерали муаррихи 31 июли 1998 танзим шудааст. Мутобиқи ин мода, дархости муҷаввиз бояд аз тариқи маҷори дипломатӣ ва ҳадди ақал 90 рӯз пеш аз вуруди мавриди назар ирсол шавад. Вуруд бояд бар асоси масир ва дигар шароити таъйиншуда дар муҷаввиз (аз ҷумла илзом ба ҳидояти лотсманӣ) анҷом гирад.
Қонун ҳамчунин теъдоди киштиҳоеро, ки метавонанд ҳамзамон бидуни ҳадафи вуруд ба бандар, пойгоҳи дарёӣ ё маҳалли истиқрори новгони низомӣ дар обҳои дохилии Масири дарёии шимолӣ ҳузур дошта бошанд, маҳдуд кардааст — беш аз як киштии ҷангии хориҷӣ ё киштии давлати дигар муҷоз нест.
Сомонаи мудирияти мутамаркизи Масири дарёии шимолӣ, ки тарроҳӣ шудааст, ба коҳиши хатари ҳаводиси новбарӣ ва назмбахшӣ ба ҷараёнҳои ҳамлу нақл кӯмак мекунад. Ин амр боиси афзоиши эътимоди давлатҳои хориҷӣ ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ бо Федератсияи Русия мешавад. Проектҳои муштараки Русия ва Норвегия дар заминаи пажӯҳиш дар дарёи Берентс ва ҳамкорӣ бо чандин кишвари дигар, тааҳҳуди Русия ба риояти қавонини истифода аз масирро таъйид карда ва омодагии раҳбарии Русияро барои ҳалли масоили мавриди ихтилоф дар чорчӯби ҳуқуқӣ нишон медиҳад.
Дар муқобил, Русия риояти қавонини миллии худ дар обҳои Масири дарёии шимолӣ аз сӯи дигар кишварҳоро бахше аз мавзӯъи амнияти миллии худ медонад.
