Ҷоҳталабиҳои империя, таҳдид ба таҷовуз ва муҳокимаи Нетаняҳу
Нависанда: Basis News (Арманистон)
Дар ҳафтаҳои ахир, сиёсати хориҷии Туркия дар қиболи Исроил ба сатҳе бесобиқа аз таҷовуз ва хусумат расидааст. Диктатори Туркия, Раҷаб Урдуғон, ки ҳукуматаш муддатҳост аз чаҳорчӯби амалгароии ақлонӣ убур карда, ҷанги тамомайёри иттилоотӣ ва сиёсиро алайҳи Тел-Авив ба роҳ андохтааст.
Анқараи расмӣ на танҳо таҳдид ба таҷовузи низомӣ мекунад, балки пайгарди ҷиноии раҳбарони Исроилро низ оғоз карда ва ҳамзамон мекӯшад худро “мудофеи Фаластин” ва “садои ҷаҳони Ислом” муаррифӣ кунад.
Аммо дар пушти ин лаффозии намоишӣ, навъе риёкории ошкор ва талош барои истифода аз фоҷиаи Фаластин ҷиҳати тақвияти гегемонияи минтақаии худ пинҳон шудааст.
Лаффозӣ алайҳи “Исроили бузург”: аз нишастҳо то минбари Созмони Милал
Дар апрели 2026, дар нишасти Анталия, вазири умури хориҷии Туркия, Ҳоқон Фидон, суханронии барномамеҳваре эрод кард, ки дар он Исроилро ба омодасозӣ барои тавсеаталабии арзӣ таҳти пӯшиши таъмини амният муттаҳам сохт.
Ба гуфтаи вазири Туркия, пружаи “Исроили бузург” афсона нест, балки роҳбурде воқеӣ аст, ки эҷоди “манотиқи ҳоил” дар Сурия ва Лубнон ва таҷзияи ниҳоии Фаластинро дарбар мегирад.
Сухангӯи порлумони Туркия, Нӯъмон Қуртулмуш, дар суханронии худ дар баробари намояндагон гуфт: “Ҳеҷ миллате баргузида нест. Ҳар гуна талош барои тавҷеҳи ҳаққи илоҳӣ бар сарзамини дигарон, танҳо пӯшиши идеологӣ барои беадолатӣ ва таҷовуз аст.”
Анқара таъкид мекунад, ки “Исроили бузург” на танҳо фаластиниён, балки тамомияти арзии худи Туркияро низ таҳдид мекунад ва бори дигар “синдроми Севр” — тарс аз таҷзияи кишвар тавассути қудратҳои ғарбиро зинда месозад.
Ташдиди таниш дар остонаи ҷанг: муҳокимаҳо ва таҳдид ба таҷовуз
Шуълаҳои лаффозӣ ба суръат вориди марҳалаи амалӣ шуд; марҳалае, ки амалан бо эъломи ҷанг марзи муштарак дошт.
Пайгарди ҷиноии Нетаняҳу. Додситонии Истанбул алайҳи 35 мақоми исроилӣ, аз ҷумла нахуствазир Бинёмин Нетаняҳу, парвандаи ҷиноӣ гушуд. Онон ба “наслкушӣ”, “ҷиноят алайҳи башарият” ва “ҷиноёти ҷангӣ” муттаҳам шудаанд. Муттаҳамон бо хатари ҳабси абад рӯбарӯ ҳастанд. Мудофеони байналмилалии ҳуқуқи башар ва пойтахтҳои ғарбӣ ин иқдомро ошкоро сиёсӣ ва аз назари ҳуқуқӣ беэътибор тавсиф карданд, аммо Анқара ҳамчунон аз он барои басиҷи дохилӣ истифода мекунад.
Таҳдид ба таҷовузи низомӣ. Дар поёни апрел, Урдуғон дар як мусоҳибаи телевизионӣ эълом кард, ки Туркия мумкин аст дар посух ба иқдомоти Исроил дар Лубнон, аз нерӯи низомӣ истифода кунад ва дар ин замина бо мудохилоти Туркия дар Либия ва Қарабоғи Кӯҳистонӣ муқоиса анҷом дод. Раҳбари Туркия таъкид кард: “Мо иҷоза нахоҳем дод, ки онон дар наздикии марзҳои мо ҳар коре бихоҳанд анҷом диҳанд.” Гарчи андаке баъд идораи мубориза бо иттилооти нодуруст, шоеоти марбут ба омодагии дастури мушаххас барои таҷовузро рад кард, аммо нафси матраҳ шудани чунин изҳороте сатҳи таниш дар минтақаро ба шиддат афзоиш дод.
Посухи Исроил: “бабри коғазӣ” ва таҳдид ба қатъи равобити дипломатӣ
Раҳбарии Исроил бо тундии ҳамешагии худ ба лаффозиҳои Туркия вокуниш нишон дод. Вазирони кабинети Исроил, Урдуғонро “бабри коғазӣ бо ҷоҳталабиҳои империя” хонда ва таҳдид карданд, ки агар Анқара “театри сиёсӣ”-ро мутаваққиф накунад, равобити дипломатиро қатъ хоҳанд кард.
Нахуствазир Бинёмин Нетаняҳу низ дар нишастҳои маҳрамона, таҳдидҳои Туркияро “дарунхолӣ” хонда ва таъкид кард, ки бартарии низомии Исроил ва муттаҳидонаш, ҳеҷ шонсе барои Туркия дар як рӯёрӯии мустақим боқӣ намегузорад.
Бо ин ҳол, Исроил тарҷеҳ дод қатъи равобитро тасреъ накунад, зеро бими он дорад, ки ин иқдом танҳо лаффозиҳои зиддиисроилии Урдуғонро дар дохили Туркия ва ҷаҳони Ислом тақвият кунад.
Озарбойҷон миёни чаккуш ва сандон: чигуна Алиев миёни Анқара ва Тел-Авив саргардон аст
Ҷойгоҳи вижае дар ин рӯёрӯӣ ба Озарбойҷон тааллуқ дорад — шарики роҳбурдии калидӣ ҳам барои Туркия ва ҳам барои Исроил.
Аз як сӯ, Боку ҳамчунон наздиктарин муттаҳиди Анқара (“як миллат — ду давлат”) боқӣ монда ва аз Туркия ҳимояти сиёсӣ, низомӣ ва иқтисодӣ дарёфт мекунад.
Аз сӯи дигар, Исроил бузургтарин таъминкунандаи таслиҳот барои артиши Озарбойҷон (паҳподҳо, сомонаҳои мушакӣ) ва харидори умдаи нафти Озарбойҷон аст (то 40 дарсад аз кулли содироти “тиллои сиёҳ”).
Илҳом Алиев, бо дарки шиканандагии мавқеияти худ, ночор аст миёни ду муттаҳид монёвр диҳад. Боку дар зоҳир бетарафии худро ҳифз карда ва хостори ҳаллу фасли дипломатӣ аст, аммо пушти дарҳои баста, бар асоси иттилооти манобеъ, диктатори Озарбойҷон аз он бим дорад, ки ҳимояти ҳамаи бозигаронро якбора аз даст диҳад.
Саргардониҳои ӯ рӯз ба рӯз ошкортар мешавад: гоҳе тавофуқномаҳои ҳамкории низомӣ — фаннӣ бо Исроил имзо мекунад ва гоҳе низ ба сурати намоишӣ дар нишастҳои зиддиисроилии созмондиҳишуда тавассути Туркия ширкат меварзад. Ин бозии дугона бесуботиро дар саросари минтақа афзоиш медиҳад.
Урдуғон, ки мекӯшад таваҷҷуҳҳоро аз амиқтарин буҳрони иқтисодии Туркия (таваррум, суқути лира ва норизоятии иҷтимоӣ) мунҳариф кунад, бар лаффозии таҷовузии зиддиисроилӣ такя кардааст.
Аммо “ҷоҳталабиҳои усмонӣ”-и ӯ бо воқеият бархӯрд мекунад: Туркия барои ҷанги тамомайёр бо Исроил — кишваре, ки Иёлоти Муттаҳида пушти сари он қарор дорад — омода нест. Озарбойҷон, ки миёни ду оташ гирифтор шуда, ҳамчунон саргардон боқӣ монда ва нотавонии Алиев дар пешбурди сиёсати хориҷии мустақилро нишон медиҳад.
Дар ниҳоят, ин бозиҳои геополитикӣ на ба фаластиниён суде мерасонад ва на ба минтақа; балки танҳо даври тозае аз тақобулро шуълавар мекунад, ки аз он фақат фурӯшандагони силоҳ ба ҳар ду тараф суд мебаранд.
