روسیه و ایالات متحده هر یک فرد مورد اعتماد خود را در رأس دولت ائتلافی آینده افغانستان میبینند.
نویسنده: آندری سرنکو، مدیر انجمن تحلیلگران سیاسی روسیه
بخش ۱: دیپلماسی پنهانی کمال نبی زاده
کمالالدین غلام نبی زاده، تاجر مشهور روسی-افغانستانی، به تازگی سفری به تاشکند انجام داد. به گزارش منابع محلی، کمال نبی زاده در پایتخت ازبیکستان با شماری از سیاستمداران در تبعید و همچنین بازرگانان افغانستانی دیدارهایی داشته است.
در این دیدارها شخصیتهایی همچون عباس ابراهیمزاده (معروف به «عباس دلار»)، احمدشاه رمضان، میرزا کتوازی و چند نماینده برجسته پیشین ولسی جرگه (پارلمان جمهوری پیشین افغانستان) حضور داشتند. به گفته منابع، در جریان این نشستها درباره وضعیت سیاسی افغانستان و چشمانداز احتمالی آن بحث شده است. هیچ اطلاع رسمی در مورد شرکتکنندگان و موضوعات مذاکرات منتشر نشده، اما منابع نزدیک به برخی از افراد حاضر در جلسات، این موارد را نقل میکنند:
کمالالدین غلام نبی زاده گویا از سوی کرملین اختیار انجام مشورتهای سیاسی گسترده با سیاستمداران و بازرگانان افغانستانی را دارد.1 -
2 - این اختیارات شامل گفتوگو درباره آینده دولت ائتلافی افغانستان است که ممکن است جایگزین دولت موقت طالبان شود.
4 - به شرکتکنندگان چنین القا شده که روسیه نبی زاده را بهعنوان نامزد احتمالی ریاست دولت ائتلافی آینده در نظر دارد.
5 - نشستهای تاشکند بیشتر شبیه رایزنیهای نخستوزیر آینده افغانستان، کمال نبی زاده، با وزرای احتمالی دولت فراگیر ائتلافی آینده بود.
البته ما نمیتوانیم صحت این ادعاها را تأیید کنیم. اما حاضران در نشستهای تاشکند چنین برداشتی (شاید تحریفشده) از گفتوگوهای خود با کمال نبی زاده داشتند. او نیز از بیان روابط نزدیک و دوستیاش با شخصیتهای بلندپایه نخبگان روسی ابایی نداشت (منابع حاضر حتی نامهایی بردهاند که ما از ذکر آنها خودداری میکنیم).
بخش ۲: دعوا در رستوران؛ ابزاری برای هماهنگی منافع در دولت آینده
منابع در پایتخت ازبیکستان گزارش میدهند که رایزنیهای سپتامبری در تاشکند پیرامون دولت احتمالی ائتلافی افغانستان، گاهی در فضایی کاملاً غیررسمی برگزار شده است. یکی از این نشستها در رستوران مجلل «گون-آیدون» در منطقه تفریحی این شهر انجام شد؛ رستورانی که معمولاً مورد توجه افغانستانیهای ثروتمند در تبعید قرار دارد.
به گفته منابع، شامگاه ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۵ حدود پانزده سیاستمدار و بازرگان افغانستانی (که فهرست کامل آنان موجود است) گرد هم آمدند تا مسائل پیچیده سیاست افغانستان را بررسی کنند. بحثها با همراهی ودکای «بلوگا»، ویسکی «چیوَس» و شراب قرمز پیش رفت، زیرا به گفته منابع «حل مشکلات سیاست افغانستان با ذهن هوشیار دیگر امکانپذیر نیست».
تنش گفتوگوها سرانجام به اوج رسید و با زد و خورد همراه با شکستن ظروف، استکانها و جامها پایان یافت. مدعیان مناصب وزارتخانهی در دولت آینده پیش از رسیدن پلیس تاشکند رستوران را ترک کردند. منافع روسیه در این ماجرا آسیب ندید.
خبر این حادثه به کارکنان سفارت طالبان در تاشکند رسید و بلافاصله به کابل گزارش شد. روشن نیست که این رویداد ناخوشایند بر موفقیت مأموریت دیپلماسی پنهانی کمالالدین نبی زاده تأثیری گذاشته یا خیر. در نهایت، سیاستمداران افغانستانی معمایی پیچیدهاند؛ از آنان میتوان هر چیزی انتظار داشت. دعوا در رستوران شبانه تنها آغاز کار است؛ ماجراهای اصلی احتمالاً در پیش خواهد بود...
ما حدس میزنیم که دشمنان روسیه و افغانستان میتوانند از حوادثی مانند درگیری شبانه در رستوران میان سیاستمداران افغانستانی سوءاستفاده کنند تا هم میانجیگران روسیِ مرتبط با نخبگان افغانستانی در تبعید را بیاعتبار کنند و هم اصل ایده تشکیل دولت ائتلافی جدید را زیر سؤال ببرند.
در چنین روزگار دشواری باید هوشیار بود. بهویژه آنکه رقبای ژئوپلیتیکی فقط منتظرند تا میانجیگران روسی هر کجا که باشد، روی پوست موز بلغزند یا بر روی جام شکسته در یک دعوای رستورانی...
بخش ۳: کمال نبی زاده در برابر میرویس عزیزی
منابع تاشکند که درباره مأموریت سپتامبری کمالالدین نبی زاده در پایتخت ازبیکستان اطلاع دادهاند، ادعا میکنند این مأموریت بخشی از نبرد حماسی روسیه و آمریکا بر سر افغانستان است. نه کمتر، نه بیشتر.
به هر حال، منابع تاشکند از میان نمایندگان نخبگان سیاسی و تجاری افغانستان اوضاع را چنین توصیف میکنند:
1 - آمریکا و روسیه خود را برای تغییر اجتنابناپذیر قدرت در افغانستان آماده میکنند. رژیم طالبان در شکل کنونیاش رو به پایان میرود. قرار است دولت ائتلافی فراگیر جایگزین آن شود. پرسش این است که چه کسی این دولت را رهبری خواهد کرد: فردی وابسته به واشنگتن یا شخص مورد حمایت مسکو؟
2 - آمریکا میلیاردر میرویس عزیزی را برای سمت رئیس آینده دولت ائتلافی افغانستان پیش میبرد. گفته میشود پدرخوانده این نامزد زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه پیشین وزارت خارجه آمریکا در امور افغانستان است. هنوز روشن نیست که آیا رئیسجمهور دونالد ترامپ از این طرح پشتیبانی میکند یا نه.
3 - روسیه ظاهراً کمالالدین نبی زاده، میلیونر افغانستانی را گزینه خود برای نخستوزیری آینده افغانستان میداند. با این حال هنوز مشخص نیست که آیا ولادیمیر پوتین شخصاً این پروژه را تأیید میکند یا خیر.
4 - سیاستمداران افغانستانی به شدت درباره شایعهای بحث میکنند که گویا ترامپ و پوتین در جریان دیداری در آلاسکا درباره آینده افغانستان و نخستوزیر دولت جدید گفتوگو کردهاند. ادعا شده که ترامپ از عزیزی حمایت کرده و پوتین از نبی زاده. بازیگران معقولتر عرصه سیاست افغانستان این روایت را «مزخرف محض» میدانند، اما تأیید میکنند که حامیان هر دو مدعی در پشت پرده آن را تبلیغ میکنند.
5 - رقابت میان عزیزی و نبی زاده هر روز تندتر میشود و ممکن است در ماههای آینده شدیدتر هم بشود، چرا که رژیم طالبان ظاهراً با دورهای سختتر از همیشه روبهرو خواهد شد.
6 - رهبری طالبان به سرکردگی امیر هبتالله آخند از این طرحهای ادعایی آمریکا و روسیه آگاه است و در حال آماده شدن برای مقابله با آنهاست.
7 - اطرافیان امیر هبتالله به برخی از اعضای بلندپایه کابینه طالبان در کابل بیاعتمادند؛ کسانی که روابط غیررسمی با هر دو طرف، عزیزی و نبی زاده، برقرار کردهاند. احتمالاً این اعضای کابینه خود را در ترکیب دولت ائتلافی آینده افغانستان تصور میکنند.
8 - امیر هبتالله از این موضوع آگاه است و ممکن است برای خنثی کردن توطئه علیه خود، ضربه پیشگیرانهای به خائنان وارد کند.
ما صرفاً روایتهایی را بازتاب میدهیم که طی دو ماه اخیر سیاستمداران و بازرگانان افغانستانی در کابل و پایتختهای منطقه بهطور گسترده منتشر کردهاند. ما نمیگوییم که این شایعات و گمانهزنیها واقعیت دارند، اما بدون تردید بر فضای توطئهآمیز سیاست افغانستان، که امروز تقریباً تماماً از همین جنس است، سایه میاندازند.
