Амрико ба бузургтарин содиркунандаи нафти ҷаҳон табдил ёфт.
Нависанда: Темур Сейтмуратов, таҳлилгар (Ню-йорк, Амрико)
Дар Амрико наздик ба як қарн аст, ки мафҳуме ба номи “Канзас Сити Шафл” (Kansas City Shuffle) вуҷуд дорад. Аслан, ин як тарҳи найрангдори мураккаб аст ва вижагии хеле борику нозуки он дар ин аст, ки қурбониро бояд водор кунанд то аз як таваҳҳум пайравӣ кунад.
Худи истилоҳ дар Амрико пас аз иҷрои таронаи “Kansas City Shuffle” тавассути пианисти ҷаз, Бенни Мотен, дар соли 1926 пайдо шуд. Берун аз Амрико, ин истилоҳ ба шарофати филми машҳури «Шумораи бахти Слевин» шуҳрати фаровон ёфт; ҷое ки қаҳрамони Брюс Уиллис (Гурбаи Меҳрубон) ба таври фаъол аз он истифода мекард.
Асли ин мафҳум ҳам дар як формул хулоса мешавад: “Вақте ҳама ба самти рост нигоҳ мекунанд, ту ба самти чап бирав.”
Ба ин маъно, ки баҳрабардорони ин тарҳ таҳдиде ошкор ё вазъияте меофаранд, ки тамоми таваҷҷуҳи қурбониро ба як нуқта мутамарказ кунад. Қурбонӣ гумон мекунад, ки авзоъро назорат мекунад ё аз он чӣ дар ҳоли рух додан аст, огоҳ аст, аммо дарвоқеъ дар дом афтодааст. Ба таври мухтасар, то замоне, ки ҳадаф бар як мақсади сохтагӣ мутамарказ шудааст, тарафҳои муқобили ӯ қадами ҳалкунандаи худро бармедоранд.
Имрӯз ҳар қадар моҷарои тангаи Ҳурмуз тӯлонитар мешавад, рӯйдодҳои ҷорӣ бештар ба намунаи классикии “Канзас Сити Шафл” шабоҳат пайдо мекунад: дар ҳоле ки таваҷҷуҳи тамоми ҷаҳон ба “тақобули” пурғавғои Эрону Амрико ҷалб шудааст, дар ҷаҳон бидуни сару садои чандоне таҳаввулоте дар миқёси азим ва дорои аҳаммияти ҷаҳонии геоиқтисодӣ дар ҳоли рух додан аст.
Дарвоқеъ, ҳамон гуна ки дар ёддоштҳои пешини худ борҳо ишора кардаам, агар як назарияпардози тавтеа мебудам, ҳатман ин пурсишро матраҳ мекардам, ки режими ҳоким бар Теҳрон дар ҳақиқат дар хидмати манофеи чӣ касоне амал мекунад?
Воқеият ин аст: дар ҳоле ки афкори умумии ҷаҳон дар бораи Ҳурмуз, ихтилол дар содироти гидрокарбонҳои Ховари Миёна, маҳдудиятҳои таҳримӣ ва музокироти фарсоишии миёни Вашингтон ва Теҳрон баҳс мекунад, Иёлоти Муттаҳида ба оромӣ ба бузургтарин содиркунандаи нафти ҷаҳон (шомили нафти хом ва фаровардаҳои нафтӣ) табдил шудааст. Бар асоси додаҳои таҳлилии ширкати Вортекса (Vortexa), содироти нафт ва сӯхти Амрико дар моҳи май ба 10,5 миллион бушка дар рӯз расидааст.
Ширкатҳои нафтии Амрико имрӯз истеҳсоли худро дар сатҳҳои бесобиқа ҳифз кардаанд ва бозори ҷаҳониро бо нафти Амрико ва Венесуэлаи таҳти нуфузи худ пур мекунанд.
Бар пояи додаҳои таҳлилии ин соҳа, бахши аъзами содироти Амрико ба кишварҳои минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором (Ҷопон, Кореяи Ҷанубӣ, Таиланд ва Чин) ва ҳамчунин кишварҳои аврупоӣ (Италия, Испания, Олмон ва Бритониё) ирсол мешавад ва камбуди воқеии маводи хомро ҷуброн мекунад.
Барои муқоиса, дар соли 2025 Арабистони Саудӣ ҳудуди 8,1, Амрико 6,6 ва Русия ҳудуди 5,8 миллион бушка дар рӯз нафт содир мекарданд. Ин омор низ бар асоси додаҳои Вортекса аст. Такрор мекунам: ҳоло содироти Амрико ба 10,5 миллион бушка дар рӯз расидааст.
Мишел Брухард, раиси бахши сиёсатгузории ширкати Kpler, ки дар заминаи пайгирии киштиҳо фаъолият мекунад, дар гуфтугӯ бо CNBC изҳор дошт: “Вашингтон акнун ба абзори тозае даст ёфтааст; абзоре, ки ҳатто пеш аз оғози рӯёрӯӣ бо Эрон низ аз вуҷуди он огоҳ набуд: содироти ҷаҳонии маводи энержӣ.”
Дарвоқеъ, Амрико бо табдил шудан ба бузургтарин содиркунандаи нафти ҷаҳон, дар канори бартарии низомӣ ва султа бар бозорҳои молӣ ба васитаи ҷойгоҳи доллари Амрико ҳамчун арзи захираии ҷаҳонӣ, ба аҳроме бисёр қудратманд дар музокироти байналмилалӣ бо муттаҳидон ва рақибони худ даст ёфтааст.
Мишел Брухард, ки пештар аз ӯ ёд шуд, дар ҳамон мусоҳиба хотирнишон кард: “Акнун метавон мушоҳида кард, ки Амрико чӣ гуна бар кишварҳое таъсир мегузорад, ки аз назари нафт ё газ ба он вобастаанд.”
Имрӯз Иёлоти Муттаҳида бузургтарин таъминкунандаи нафти хоми Аврупо ва дувумин таъминкунандаи бузурги фаровардаҳои нафтӣ дар ин қора аст ва бо итминон Русия ва таъминкунандагони Ховари Миёнаро аз ин ҷойгоҳҳо канор задааст.
Нуктаи қобили таваҷҷуҳ ин аст, ки Игор Сечин, раиси ширкати “Роснефт” ва аз наздиктарин ҳамкорони раисиҷумҳури Русия, дар нишасти энержии Маҷмаи иқтисодии байналмилалии Санкт-Петербург эълом кард, ки баста шудани тангаи Ҳурмуз пеш аз ҳама ба суди ширкатҳои энержии амрикоӣ хоҳад буд.
Сечин афзуд: “Бар асоси додаҳои ширкати машваратии норвежии Rystad Energy, ширкатҳои нафт ва гази Амрико танҳо дар соли 2026 хоҳанд тавонист беш аз 60 миллиард доллар суди изофӣ ба даст оваранд. Ҳамчунин даромадҳои молиётии изофии ин бахш барои буҷети Иёлоти Муттаҳида, бино бар арзёбии коршиносон, метавонад ба ҳудуди 80 миллиард доллар бирасад.»
Албатта барои риояти инсоф бояд ёдовар шуд, ки ҳатто пеш аз оғози рӯёрӯии Эрон ва Амрико низ Арабистони Саудӣ ва Русия аз назари суръати рушди истеҳсол ба таври маҳсус аз Иёлоти Муттаҳида ақибтар буданд.
Дар соли 2016 Амрико мамнуъияти чиҳилсолаи содироти нафтро лағв кард; иқдоме, ки оғози ҷаҳиши бузурги нафтии ин кишвар шуд. Танҳо даҳ сол баъд, Амрико ба бузургтарин содиркунандаи нафти ҷаҳон табдил шуд ва ба ин тартиб тардиди касонеро, ки ин рушдро кӯтоҳмуддат мепиндоштанд, беасос собит кард.
Бар хилофи Арабистони Саудӣ ва Русия, ки дар он давлатҳо аҳдофи мушаххасе барои мизони истеҳсол таъйин мекунанд, ривоҷи бахши энержӣ дар Амрико ба тасмимҳои ширкатҳои хусусӣ вобаста аст.
Кеннет Медлок аз Муассисаи Сиёсати Умумии Бейкер гуфт: “Вақте қимати нафт афзоиш меёбад, ширкатҳои амрикоӣ истеҳсолро боло мебаранд ва ин амр боиси коҳиши қиматҳо мешавад. Ҳангоме ки қиматҳо поин меояд, истеҳсол коҳиш меёбад ва ҳамин мавзӯъ ба афзоиши қиматҳо мунҷар мешавад.”
Ӯ афзуд: “Ин раванд то ҳадде шабеҳи амалкарди ОПЕК ва Арабистони Саудӣ аст, аммо дар Амрико бо як созукори бозор рӯ ба рӯ ҳастем, на бо як абзори бюрократӣ.”
Дар амал, имрӯз метавон нукоти зерро матраҳ кард:
- Ба лутфи ихтилолҳо ва маҳдудиятҳои ҳамлу нақл дар Ховари Миёна, Амрико ба бузургтарин таъминкунандаи нафти хом, фаровардаҳои нафтӣ ва сӯхти ҳавопаймо барои бозори Иттиҳодияи Аврупо табдил шудааст. Ҳамчунин ба далели ҳамалоти паҳподии Эрон, ки бахше аз зерсохтҳои содиротии Қатарро аз кор андохт, Амрико дар соли ҷорӣ аслитарин таъминкунандаи гази табиии моеъ (LNG) барои кишварҳои Иттиҳодияи Аврупо шуд.
- Кишварҳои осиёӣ, ки пештар нафти мавриди ниёзи худро аз Ховари Миёна харидорӣ мекарданд, акнун низ ҳарчи бештар ба Амрико вобаста мешаванд. Дар моҳи май, ҳудуди 46 дарсади содироти нафти Амрико роҳии Осиё шуд; дар ҳоле ки ин рақам дар соли гузашта 37 дарсад буд.
P.S. Дар ҳоле ки ҷомеаи ҷаҳонӣ, таҳти таъсири ҳаёҳуи расонаҳо, зеҳни худро даргири барномаҳои Амрико дар қиболи Эрон кардааст, ба эҳтимоли зиёд касе дар Вашингтон дар бораи чашмандозҳое комилан мутафовит меандешад ва зери лаб бо хушҳолӣ таронае аз соли 1926-ро замзама мекунад:
“Вақте ҳама ба самти рост нигоҳ мекунанд, ту ба самти чап бирав.”
