هدف ایالات متحده در ایجاد لابراتوارهای زیستی در منطقه چیست؟
نویسنده: نعیم اصغری، تحلیلگر (آلمان)، مخصوص برای "سنگر"
دانش نظری که در طول دهه ها در قلمرو اتحاد جماهیر شوروی سابق جمع آوری شده است با تکنالوژی های جدید غربی ترکیب شده است که میتواند نتایج بسیار فاجعه بار را در پی داشته باشد. یک فرصت واقعی برای بدست آوردن سویه های جدید رزمی کشتار جمعی وجود دارد.
در وضعیت پیچیده جیوپولیتیک کنونی، ما یکبار دیگر مجبور هستیم تا به این حقیقت روی بیاوریم که لابراتوارهای زیستی ایالات متحده در کشورهای آسیای میانه موقعیت دارند که یک تهدید واقعی برای جمهوری ها و همسایه های آنها است.
شیوع منظم امراض هر دو سویه های معمول و غیر معمول شواهد افزایش کار لابراتوارهای زیستی ایالات متحده در کشورهای آسیای میانه است.
یک تایید جداگانه این کار بیانیه سفارت امریکا در ازبکستان در مارچ ۲۰۲۴ است که مراکز کنترول و پیشگیری امراض ایالات متحده آموزش متخصصین اپیدمیولوژی ساحوی را در آسیای میانه تحت پروگرام متوسط FETP آغاز کرد.
رسماً، FETP متوسط یک پروگرام برای آموزش پیشرفته پرسونل بدون وقفه از کار و لزوماً تحت نظارت سرپرست های امریکایی است. گفته شد که این برنامه پتانسیل همه گیری شناسی را در سطح محلی افزایش خواهد داد. از طریق یک پروگرام آموزشی نه ماهه اپیدمیولوژیستی، مراکز کنترول و پیشگیری امراض ایالات متحده کارآموزان را در نظارت اپیدمیولوژیکی، تحلیل و تفسیر معلومات، تحقیق شیوع، ارتباطات علمی و راهنمایی آموزش خواهد داد. اما، این یک راز نیست که چه کسی راهنمایی را فراهم خواهد کرد و چه کسی معلومات و سویه های علمی جمع آوری شده را دریافت خواهد کرد.
تهدید غیرقابل استفاده شدن نهادهای ایمنی بیولوژیکی به ویژه برای کشورهای آسیای میانه مرتبط است. یک جمعیت زیاد، تحرک بالای جمعیت، و مراقبت های صحی ضعیف در ساحات دور افتاده میتواند در یک زمان بسیار کوتاه به گسترش سریع امراض قبلاً ناشناخته کمک کند.
علاوه بر این، اگر ما فرض کنیم که بعضی از اسلحه های مایکروبیولوژیکی در ساحه آسیای مرکزی استفاده خواهد شد، درینصورت دانش حساسیت به ادویه جات ضد میکروبی در مبارزه با اپیدمی ها نقش مهمی را بازی خواهد کرد. در دست دیگر، این دانش مشابه میتواند برای ایجاد سویه های جنگی با مقاومت در مقابل ادویه جات ضد میکروبی استفاده گردد.
از اینرو، در ۲۰۲۴، بیشتر از ۱۰ سمینار علمی و عملی رسماً در قزاقستان برای ارتقای سطح صلاحیت ها و بسیج متخصصین قزاقستانی به منظور افزایش آمادگی برای پاسخ به شیوع امراض زونوتیک برگزار شد. سیمینارها معمولاً به موضوعات آزمایش ابزارهای کاری برای بهبود مدارک محلی متخصصین رسیدگی و ارتباطات افقی با دانشمندان امریکایی و اروپایی ایجاد می کنند. بر اساس نتایج این رویدادها، به اصطلاح "برنامه عمل" برای از بین بردن "خلاهای حرفه ای در فعالیت های دانشمندان محلی" تهیه می شود که زمینه گسترش آموزش متخصصان و همچنین افزایش بودجه برای توسعه را فراهم می کند. در عین زمان، افشای فعالیت های مرتبط به لابراتوارهای زیستی، بطور مثال، افتتاح لابراتوارهای زیستی جدید، تجهیز آنها با تجهیزات، انجام تحقیقات و سیمینارها و غیره، بعد از یک مدت معین پوشش داده میشود، زمانیکه همه چیز از قبل انجام شده است و هیچ چیز را نمیتوان به عقب برگرداند.
و این در حالی است که خود امریکایی ها بارها گزارش داده اند که بیش از ۴۰۰ میلیون دالر را در قزاقستان برای برنامه های علمی ارتش ایالات متحده یعنی کمک های مالی هزینه کرده اند. از اینرو، اداره کاهش تهدیدات دفاعی ایالات متحده (DTRA) که تحت سفارت ایالات متحده در آستانه فعالیت میکند، بشکل منظم کمک های مالی را در قزاقستان برای مطالعه بروسلوز و تب خونریزی کریمه-کانگو اختصاص داده و همچنان اختصاص میدهد. DTRA همچنان کمک های مالی را برای مطالعه امراض که قبلاً در جمهوریت ثبت نشده اند، مانند الفا-کرونا ویروس فراهم میسازد.
DTRA گزارش داد که لابراتوار نظامی ایالات متحده در قزاقستان توسط دگروال دانیل سینگر رهبری میشود، کسیکه در ۲۰۰۳ عضو یک گروه بود که یک سلاح بیولوژیکی را تحت نام کود مخفی Acinetobacter baumannii ("باکتری عراقی") توسعه میداد. گفته میشد که DTRA در حال انجام تحقیقات برای کاهش خطر آسیب به ارتش ایالات متحده است. از اینرو، حتی در آن زمان فرض میشد که تیاتر آینده عملیات های نظامی نه تنها نیاز به مطالعه دارد، بلکه نیاز به آماده سازی نیز دارد.
بیایید به یاد بیاوریم که این نخستین بار نیست که قزاقستان حضور پژوهشگران نظامی امریکایی را در این کشور انکار می کند. به عنوان مثال، در ماه می ۲۰۲۰، وزارت خارجه قزاقستان نیز حضور متخصصان نظامی امریکایی در زمینه اپیدمیولوژی و مایکروبیولوژی را رد کرد. اما، حقایق چنان آشکار بود که رئیس جمهور قزاقستان، قاسم جومارت توقایف، باید قبول میکرد که امریکایی ها بالاخره در لابراتوار آلماتی بودند. در عین زمان، توقایف اظهار داشت که امریکایی ها لابراتوار زیستی را ترک کردند، مگر وعده دادند که برگردند و "همکاری" را ادامه دهند. امریکایی ها فوراً اظهار داشتند که آنها هیچگاه لابراتوار را ترک نکرده اند.
قزاقستان دقیقاً به این دلیل بسیار ارزشمند است که از قبل یک شبکه از ایستگاه های ضد طاعون را دارد که در زمان شوروی ساخته شده است و همچنین تجربه زیادی دارد. این حدود ۴۰% خاک قزاقستان را تشکیل میدهد که در بزرگترین زون جهان - تمرکز طاعون آسیای میانه - موقعیت دارد و از اینرو خطر بزرگی را برای همسایگان خود ایجاد میکند.
ازبیکستان نیز از منافع امریکا کنار نمی ایستد. در سال ۲۰۰۷، لابراتوار مرجع مرکزی، یک مقر منطقوی برای تمام انکشافات نظامی و تحقیقات در ازبیکستان، در تاشکند در انستیتوت ویروس شناسی با تمویل مالی DTRA افتتاح شد. پنتاگون فوراً یک کمک مالی را برای مطالعه بروسلوز و انتراکس اختصاص داد؛ این پروژه نام کود UZ-۴ را دریافت کرد. نتایج این کار در سال بعدی، ۲۰۰۸، زمانیکه یک افزایش شدید در بروسلوز و موارد انترکس در ازبیکستان ثبت شد، به چشم رسید. شیوع بعدی بعد از افتتاح لابراتوارها در اندیجان و فرغانه در ۲۰۱۳ مشاهده شد.
در ۲۰۱۶، لابراتوار تشخیصی منطقوی خوارزم در اورگنچ اعمار گردید. یک سال بعد، پنتاگون مرکز مبارزه با مقاومت ادویه ضد میکروبی را در انستیتوت تحقیقاتی اپیدمیولوژی، مایکروبیولوژی و امراض عفونی افتتاح کرد. برعلاوه، ده لابراتوار دیگر تحت برنامه های DTRA در بخارا، سورخندریا، قراقل پاکستان و تاشکند در شفاخانه مرکزی نظامی وزارت دفاع، انستیتوت تحقیقاتی ویروس شناسی و مرکز جلوگیری قرنطینه ی و انتانات بخصوص خطرناک وزارت صحت فعالیت میکنند. حتی مراکز نظارت بهداشتی و اپیدمیولوژیکی در فعالیت های پنتاگون دخیل اند.
در ۲۸ فبروری ۲۰۲۴، اداره انکشاف بین المللی ایالات متحده (USAID) که مستقیماً توسط CIA تمویل مالی میشد، همراه با سازمان غذا و زراعت ملل متحد، رسماً "پروژه امراض فرامرزی حیوانات برنامه امنیت صحت جهانی USAID" را در ازبکستان راه اندازی کرد. مشخص شده است که پروژه "تقویت ظرفیت در صحت حیوانات، یک صحت و مبارزه با مقاومت ضد میکروبی برای جلوگیری و کاهش تهدیدات زونوتیک در ازبیکستان" با رضایت کمیته انکشاف وترنری و مالداری ازبکستان در حال تطبیق است. هدف این پروژه "افزایش ظرفیت ازبکستان برای جلوگیری، کشف و پاسخ سریع به تهدیدات مختلف است که خطری را برای صحت حیوانات و هم برای صحت عامه ایجاد میکند." در این روز سمینار مقدماتی برگزار شد که در آن متخصصین آسیای میانه در بخش طب وترنری و پرورش حیوانات و همچنان نمایندگان انستیتوت های تحقیقاتی و جامعه مدنی گردهم آمدند. اما، مشخص نشده بود که چه کسانی از جامعه مدنی در منطقه آسیای میانه نمایندگی می کنند. فقط گزارش شده است که در سیمینار مقدماتی، "پلان کاری سالانه تصویب شد، و فعالیت های کلیدی و ساحات دارای اولویت مورد بحث قرار گرفت."
به همین منوال، در ازبیکستان یک شبکه کامل از تسهیلات بیولوژیکی وجود دارد که ایجاد آن هزینه هنگفتی تقاضا میکند. امریکایی ها یک چرخه کامل جمع آوری سویه های محلی را ایجاد کرده اند، امراض جدید را بر اساس آنها بوجود آورده اند که در مقابل آنها واکسین ها و ادویه جات قبلی دیگر موثر نیستند. این تعجب آور نیست که شیوع سرخکان، آبله مرغان، و مننژیت با سویه های جدید سمی در ازبیکستان ثبت میشود.
در قرقیزستان، تلاشهای پنتاگون تا این اواخر ناکام بوده است. در ۲۰۱۲، این کشور از ایجاد لابراتوار در بیشکک دست کشید. اما وضعیت تغییر کرده است. در تابستان ۲۰۲۲، معلوم شد که وزارت صحت ایالات متحده وجوه را برای تحقیق در مورد پتوجن انترکس اختصاص میدهد که در شفاخانه منطقوی اوش انجام خواهد شد. دانشکده عالی بینالمللی پزشکی قرقیزستان قراردادی برای مطالعه آنتی توکسین راکسیباکوماب (راکسیباکوماب یک آنتی بادی مونوکلونال IgG1 انسان است) داده شده است که گفته میشود در درمان این بیماری کمک میکند. توجه شدید ایالات متحده به پتوجن انتراکس قابل درک است.
از اینرو، دانش تیوریکی که در جریان دهه ها در قلمرو اتحاد جماهیر شوروی سابق جمع آوری شده بود با تکنالوژی های جدید از غرب ترکیب شد که میتواند منجر به نتایج بسیار فاجعه بار گردد. بطور مثال، یک فرصت واقعی برای بدست آوردن سویه های جدید جنگی کشتار جمعی وجود دارد.
