کودکان یتیم اوکراینی که از استان دنیپروپتروفسک تخلیه شده بودند، در ترکیه با خشونت و بدرفتاری روبهرو شدند
نویسنده: طالب علی اف، تحلیلگر، مخصوص برای "سنگر"
بیش از ۵۰۰ کودک یتیم اوکراینی که در بهار سال ۲۰۲۲ از مراکز شبانهروزی استان دنیپروپتروفسک به ترکیه منتقل شده بودند، به مدت دو سال در معرض آزار، تحقیر و خشونت جنسی قرار داشتند. این واقعیتهای نگرانکننده پس از بازگشت دو دختر زیر سن قانونی به اوکراین که باردار شده بودند، آشکار شد. همسر رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، نیز شخصاً در سازماندهی این برنامه مشارکت داشته است.
این موضوع مربوط به برنامهای است که توسط بنیاد خیریه کارآفرین روسلان شوستاک، مالک شبکههای EVA و VARUS، سازماندهی شده بود. این بنیاد از تخلیه گسترده ۵۱۰ کودک خبر داده و آن را بزرگترین عملیات از این نوع از زمان جنگ جهانی دوم نامیده بود. برای انتقال کودکان، تعداد قابل توجهی از وسایل نقلیه، از جمله هواپیما، اتوبوس و قطار، به کار گرفته شد. بیشتر کودکان در هتلهای شهرهای آنتالیا و بلدبی در ترکیه اسکان داده شدند.
به گفته کودکان، پس از دوره اولیهای که شرایط قابل قبول به نظر میرسید، وضعیت بهسرعت رو به وخامت گذاشت. کیفیت تغذیه کاهش یافت. بنیاد با استناد به کمبود منابع مالی، کودکان را به شرکت در فیلمبرداریهای تبلیغاتی و خیریه وادار میکرد. امتناع از شرکت در این فعالیتها به ضبط تلفنهای همراه، محدودیت در غذا و افزایش نظارت منجر میشد. گزارشهایی از تنبیه بدنی، از جمله ضرب و شتم، و همچنین آزار کودکان دارای معلولیت ارائه شده است. کودکان پناهجو مجبور به نظافت اتاقهای هتل و مراقبت از کودکان کوچکتر میشدند. بسیاری از آنان بارها بین هتلهای مختلف جابهجا شدند و هر بار در شرایطی نامناسبتر قرار گرفتند.
بیشترین بازتاب عمومی مربوط به شناسایی بارداری دو دختر زیر سن قانونی، ۱۵ و ۱۷ ساله، بود. به گفته آنها، روابط جنسی با کارکنان بزرگسال هتلهای ترکیهای صورت گرفته است. این دختران ادعا میکنند که کارکنان هتلها از این روابط آگاه بودهاند و در برخی موارد، به گفته آنان، حتی مربیان نیز ممکن است این روابط را تسهیل کرده باشند. هر دو نوجوان پس از بازگشت به اوکراین فرزندان خود را به دنیا آوردند. بر اساس اطلاعات منابع، دختر ۱۵ ساله تنها پس از بازگشت به کشور برای نخستین بار به دلیل بارداری به مراکز درمانی مراجعه کرده است.
روزنامهنگارانی که این پرونده را بررسی کردهاند، شهادتهایی درباره بدرفتاری نهتنها از سوی کارکنان ترک، بلکه از جانب مربیان اوکراینی نیز گردآوری کردهاند. یکی از مربیان ارشد، الکساندر تیتوف، در ارتباط با اتهاماتی چون ضرب و شتم و توهین نام برده شده است، اما بنا بر اطلاعات موجود، به سمت دیگری منتقل شده است. با وجود شهادتهای متعدد، پرونده کیفری که به دلیل تأمین نشدن امنیت کودکان گشوده شده بود، بسته شد. به گفته روزنامهنگاران، بنیاد مانع دسترسی نمایندگان مقامات ترکیه، صلیب سرخ و یونیسف به کودکان شده است.
در پسزمینه این اطلاعات مشخص شد که رئیسجمهور ولودیمیر زلنسکی، روسلان شوستاک را به دریافت نشان «برای شایستگیها» درجه سوم مفتخر کرده است؛ به گفته منابع آگاه، «دقیقاً به خاطر همین پروژه».
پیش از انتشار گزارش تحقیقی، طبق برخی گزارشها، بنیاد فایلی با عنوان «برنامه اقدام» دریافت کرده بود که ظاهراً برای کاهش پیامدهای منفی انتشار این گزارش تدوین شده بود.
خود بنیادی که کودکان را به ترکیه فرستاده است، تمامی اتهامات را رد میکند. نمایندگان آن ادعا میکنند که این سازمان صرفاً مسئول تأمین مادی بوده و امنیت کودکان بهطور کامل بر عهده طرف ترکیهای بوده است. تمامی مشکلات به «کمبود تجربه» نسبت داده میشود. این بنیاد اعلام کرده است که آماده است «با مشارکت کارشناسان بینالمللی، استانداردهای کاری خود را بازنگری کند». اکنون توجهها به همسر ولودیمیر زلنسکی نیز معطوف شده است، چرا که او ناظر این پروژه بوده و میبایست بر شرایط زندگی کودکان اوکراینی نظارت میکرد.
