"افغانستان نباید قربانی پشتونستان شود."
نویسنده: عزیز آریانفر، سفیر پیشین افغانستان در قزاقستان و قرقیزستان، مدیر مرکز مطالعات افغانستان در آلمان (فرانکفورت)
به لحاظ تاریخی استعمارگران انگلیس گستره امپراتوری درانی را به دو کشور افعانستان و پاکستان تقسیم کردند. البته' نخست افعانستان را پس از یک رشته کارروایی ها همچون یک واحد جغرافیای سیاسی و عقد چند معاهده استعماری در چهارچوب مرزهای استعماری آفریدند.
پیش از آمدن انگلیس چنین کشوری به روی نقشه جغرافیای سیاسی جهان وجود نداشت. نام آن را هم از نوار اتنوپولیتیکی واقع در پاکستان کنونی - مناطق سائول، مستنگ، روهه و کوه های سلیمان بر گرفتند. پاکستان را هم تقریبا یک قرن بعد به خاطر جلوگیری از رسیدن روسیه به آب های گرم جنوب و کوتاه ساختن دست مسلمانان از هند و ساختن تخته پرش به سوی چین و آسیای میانه به وجود آوردند.
در کل، نه مردم افعانستان و نه هم مردم پاکستان هیچکدام در پدیدایی کشورهای خود به روی نقشه جغرافیای سیاسی جهان و تعیین مرزهای خود نقشی نداشتند. مرزهای سیاسی افغانستان با روسیه و ایران را هم انگلیسی ها تعیین کردند. کریدور واخان را هم به زور به عبدالرحمان خانی تحمیل کردند که در اثر توافق روسیه و بریتانیا رویکار آورده بودند.
پس از جنگ جهانی دوم، ساز و کار نوی تثبیت گردید و کشورهای نوی در سیمای فارماسیون-ریختار کشور-ملت یا دولت-ملت پدید آورده شد.
پس از به وجود آوردن پاکستان همه کشورهای جهان به شمول افعانستان این کشور را به رسمیت شناختند. حال پارادکس مناسبات ما با پاکستان در یک نکته بسیار باریکتر از مو است.
کشور به لحاظ حقوق بین الدول یک قلمرو یا خاک یا گستره سرزمینی و یک واحد جغرافیای سیاسی در چهارچوب مرزهای شناخته شده بین المللی است که دارای تمامیت ارضی، حاکمیت ملی و استقلال سیاسی است.
هرگونه به رسمیت شناختن در برگیرنده همین سه اصل اساسی است. یعنی به رسمیت شناختن الزاما تمامیت ارضی و حاکمیت دولت-کشور را بر سراسر گستره ارضی آن در درون مرزهای شناخته شده بین المللی لحاظ دارد. این گونه، نمی شود کشور را به رسمیت شناخت و در حدود 2650 کیلومتر مرز شناخته شده بین المللی آن را به رسمیت نشناخت. همین گونه، یک سوم قلمرو آن را هم به رسمیت نشناخت.
پرسشی که مطرح می گردد این است که آیا ما پاکستان را به عنوان یک کشور مستقل عضو جامعه بین الملل به رسمیت می شناسیم یا نه؟ پاسخ روشن است که مثبت است.
خوب، وقتی چنین است، هر گونه ادعای ارضی بر آن از دید حقوق بین الدول مردود است. پس دست های ما در عرصه بین المللی در برابر پاکستان بسته است.
ادعا به این لحاظ هم به بن بست می خورد که جهان افعانستان را هم درست با همین مرزهای شناخته شده بین المللی به رسمیت می شناسد. یعنی مرز میان پاکستان و افغانستان یک مرز شناخته شده بین المللی است.
ناگفته پیداست که استعمار شرق و غرب جغرافیای سیاسی کشورهای کوچک را به گونه یی مهندسی کرده اند که هیچکدام دارای عمق راهبردی نباشد و هر یک همچون موجودات ناقص الخلقه جیوپولیتیکی باشند. در این حال همه اقوام را میان این کشورها تقسیم کرده اند.
تاجیک ها، ازبیک ها، ترکمان ها، کردها، بلوچ ها، آذری ها و پشتون ها بین چند کشور تقسیم شده اند. بی چون و چرا همه این اقوام با تقسیمات کنونی اتنوپولیتیکی سازگار نیستند و می خواهند با توده های همتبار خود زیر داربست یک کشور به سر ببرند. مگر از دید ریال پولیتیک چنین خواست ها در حد آرمان های عاطفی می ماند.
از سوی دیگر، پاکستان از پشتیبانی عام و تام جهان اسلام و چین و انگلیس و آمریکا برخوردار است. حتا هند هم خواستار تجزیه پاکستان و پیوستن پشتون های آن کشور به افعانستان نیست. خود مردم پشتون پاکستان هم هیچگاهی چنین خواستی را مطرح نکرده اند. آن ها چالش های کشور پشتونستان جدا از پاکستان را هم نیک می دانند. در نتیجه، هیچ جنبش جدایی خواهانه و تجزیه طلبانه در میان پشتون های پاکستان به مشاهده نمی رسد.
در کل یک مشکل دیگر هم هست و آن این که هیچگاهی موقف افعانستان در قبال مساله پشتون های پاکستان روشن نیست. آیا ما خواهان نابودی پاکستان و الحاق پشتونستان به افعانستان هستیم؟
چنین چیزی نه تنها عملی نیست بل که افعانستان با خطر بسیار بزرگی هم رو به رو می سازد که سخت کشنده است: پاکستان به بهانه این که افعانستان می خواهد این کشور را نابود سازد، خود را مستحق دفاع از تمامیت ارضی و حاکمیت ملی خود می شمارد و هر اقدام متقابلی را برای خنثی سازی این قصد و نیت "شوم" افعانستان مشروع و مددل می پندارد. این است که با همه نیرو در پی از هم گسیختن شیرازه هستی و بر هم زدن تار و پود کشور ما می برآید.
و این برای کشور ما که سخت آسیب پذیر است، کشنده است. از همین رو هم بود که شاد روان موسی شفیق در مصاحبه یی با جریده افغان ملت گفته بود:
"ما نباید افعانستان را قربان پشتونستان کنیم."
