چطور می توان هواخواهان پشتونیزیم را شناسایی کرد؟
نویسنده: داکتر فرید یونس، استاد بازنشستۀ مردمشناسی خاورمیانه و مطالعات فلسفه و اسلام، رئیس کانون اندیشۀ افغانستان و عضو شورای مشورتی «سنگر»
بعد از به قدرت رسیدن نادر خان اولین تعصب قومی همین بود، که جوانان جاجی و منگل از خدمت عسکری معاف شدند. دوم، آن اقدامات جاهلانه مجمد گل مومند، وزیر داخله نادر خان، بود که خواست افغانستان را پشتونیزه کند.
در مناطق شمال نام قریه جات را تغییر داد. کتاب های، که به اوزبیکی و تورکی بود، به آتش کشید. در پایتخت نام های فارسی به پشتو تبدیل شد، مثلا دانشگاه پوهنتون شد و زایشگاه زیژنتون. تدریس در مکاتب به پشتو می شد و این سطح تحصیلی را به صفر رساند، تا اینکه بلاخره یک وزیر معارف فهیم به نام نجیب الله تروایانا به پادشاه عرض حال کرد و وضع تغییر کرد.
در همه این مسایل مذهبیون خاموش بودند، زیرا یکی از اساسات ازدواج نا مشروع همین بود، که مذهبیون قوم را حمایه میکرد و قوم مذهبی را و تا امروز همینطور است. خواستند تا پشتون والی را در همه نقاط افغلنستان تکثیر کنند و مذهبیون کمک کردند و نتیجه اینکه در افغانستان یک مذهب قومی و قبایلی روی کار شد، چنانچه جناب استاد سیرت، که خودش اوزبیک است، در دور اول طالبان از سقوط مزار شریف پشتیبانی کرد و نتیجه اینکه ملا ما و عالم دین ما به حیث یک شخصیت قومی عرض اندام کرد، نه اسلامی.
پشتون والی را چنان تزریق کردند، که حالا یک واژه فارسی را استفاده کنی یا تاپه آیرانی می زنند و یا خیانت ملی. فارسی زبانان درین ازدواج همکاری کردند، خواه به خاطر مقام بود، خواه ترس بود و خواه بی فرهنگی خود شان بود.
اما بعد از جهاد افغانستان در مقابل شوروی همه چیز تغییر کرد و اما روحیه مذهبی و قومی تغییر نکرد، چون پشتونیزم در خون و رگ شان چنان عجین شده، که حالا اگر دانشگاه بگوید سر و رویش از عرق تر می شود. همسرش برایش می گوید، که او مرد، که همین فرید یوتس راست می گوید و زبان ما مصالحه شده، فرهنگ ما مصالحه شده، تو خو چیز فهم هستی، چرا صدایت را نه می کشی؟
غیر پشتون ها حق نداشتند، که جنرال پنج ستاره شوند و وزارت دفاع مطلق در انحصار پشتون ها قرار گرفت. وقتی داود حان سر اقتدار آمد و یک دلیل، که پشتون ها از او سخت حمایه می کنند، به خاطر اعاده پشتونیزم و قضیه احمقانه پشتونستان بود.
یک عده بانوان به او کریدت می دهند، زیرا در مورد برداشتن برقه از سر زنان موفق شد و اما او نبود، که نهضت زن را آورده باشد. ملکه ثریا بود. و یک عده فارسی زبانان که از او دفاع می کنند، یا در حزب او بودند و یا در عهد داود به قدرت بودند.
پروژه های داود خان همه برنامه های پادشاه بود و به اندازه داود خان به خاطر پشتونستان وضع را خراب کرد، که پادشاه مجبور شد او را سبکدوش سازد و این یک ضربه برای هواخواهان پشتونیزم در افغانستان بود، که این شامل یک عده فازسی زبان ها هم بود.
همه انرژی، سرمایه، وقت و پالیسی کشور معطوف داعیه نامنهاد پشتونستان شد و نه تنها فایده نکرد، در زمان ریاست جمهوری و بعد از سفر بوتو به کابل موضوع چنان به فراموشی سپرده شد، که من آنرا «خواب عمیق» می گویم.
حالا در کشور پشتونیزم و تعصب و تبعیض یک روحیه است. مذهبی و قومی و تحصیل یافته مشکل دارند، که حقیقت را درک کنند. مثلا، من از یک مذهبی سوال کردم، که واژه "یونیورستی" در زبان دری چیست، خاموش ماند.
روحیه اکثر پشتون ها مانند یهودان امریکا است. به مجرد، که از عدالت بین اقوام و عدالت اجتماعی سخن بگویی، فورا تاپه ستمی می خوری. امروز، که آقای احمد شاه درانی از هویت مردمی شکایت دارد، فراموش کرده، که قوم خودش هویت مردم را مطلق محو و نابود کردند و حالا، که مردم بیدار شده اند، دیگر آن آش و کاسه را قبول ندارند.
چطور می توانی هواخواهان پشتونیزیم را شناسایی کنی، بیبین، که پوهنتون می گوید و یا می نویسد و یا دانشگاه.
افغانستان هرگز یک ملت واحد نه می شود، مشروط بر اینکه ازدواج نا مشروع قوم پشتون با مذهب سنی به طلاق نه انجامد و همه مردم به اساس اصول شهروندی، که همه اقوام، زن و مرد و مذاهب به شمول برادران هندو و سیکهه ما، که در خلقت برادر ما هستند، در مقابل قانون حقوق مساوی داشته باشند.
