مزایای مسیر دریایی شمال چیست؟
نویسنده: علی اسکاری، تحلیلگر، اختصاصی برای «سنگر»
مسیر دریایی شمال (NSR) کوتاهترین مسیر بین اروپا و آسیا است. استفاده از آن باعث میشود فاصله بین بنادر شمال غرب اروپا و شرق آسیا تقریباً ۴۰ درصد نسبت به مسیر کانال سوئز کاهش یابد که صرفهجویی قابل توجهی در مصرف سوخت و زمان ایجاد میکند.
بر اساس «قوانین ناوبری در آبهای مسیر دریایی شمال» که با مصوبه دولت فدراسیون روسیه شماره ۱۴۸۷ مورخ ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۰ تصویب شده است، نظام صدور مجوز برای عبور در تمام محدوده مسیر دریایی شمال برای کشتیهای تجاری روسی و خارجی مطابق با ماده ۲۳۴ «کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها» مصوبه سال ۱۹۸۲ برقرار شده است.
ماده ۲۳۴ این کنوانسیون که به مناطق پوشیده از یخ اختصاص دارد، حقوق ویژهای برای کشورهای ساحلی در نظر گرفته است تا «قوانین و مقررات غیر تبعیضآمیز برای پیشگیری، کاهش و کنترل آلودگی محیط زیست دریایی ناشی از کشتیها در مناطق یخپوش در محدوده منطقه اقتصادی اختصاصی خود را تصویب و اجرا کنند».
نظام صدور مجوز عبور کشتیهای تجاری که در این قوانین تعیین شده است، صرفاً به دلایل تأمین ایمنی ناوبری و حفاظت از محیط زیست دریایی اعمال میشود. هدف این نظام، کنترل انطباق کشتیها با شرایط ناوبری در آبهای قطبی است. مجوز صادره در واقع تأییدی بر این است که کشتی از نظر فنی قادر است عبور ایمن از مسیر دریایی شمال را انجام دهد و کلیه الزامات ایمنی ناوبری و حفاظت از محیط زیست را رعایت میکند.
سازماندهی تردد کشتیهای تجاری در آبهای مسیر دریایی شمال، شامل صدور، تعلیق، تمدید، لغو و اصلاح مجوزها، توسط شرکت دولتی انرژی اتمی «روساتم» انجام میشود. این نهاد با در نظر گرفتن شرایط هیدرومتئورولوژیکی، یخی و ناوبری، موقعیت ناوگان یخشکن را در آبهای مسیر تعیین کرده، مسیرهای ناوبری کشتیها را طراحی کرده و عملیات یخشکنی و هدایت کشتیها را مطابق مسیر مصوب سازماندهی میکند.
قوانین ناوبری در آبهای مسیر دریایی شمال شامل کشتیهای جنگی خارجی و سایر کشتیهای دولتی که برای مقاصد غیرتجاری استفاده میشوند، نمیشود. برای این دسته از شناورها، نظام صدور مجوز ورود به آبهای داخلی مسیر دریایی شمال برقرار است که بر اساس ماده ۱۴.۳ قانون فدرال مورخ ۳۱ ژوئیه ۱۹۹۸ تنظیم شده است. مطابق این ماده، درخواست مجوز باید از طریق مسیر دیپلماتیک و حداقل ۹۰ روز قبل از ورود مورد نظر ارسال شود. ورود باید مطابق مسیر و سایر شرایط تعیین شده در مجوز (از جمله الزام به هدایت لوتسمنی) انجام گیرد.
قانون همچنین تعداد کشتیهایی را که میتوانند همزمان بدون هدف ورود به بندر، پایگاه دریایی یا محل استقرار ناوگان نظامی در آبهای داخلی مسیر دریایی شمال حضور داشته باشند، محدود کرده است — بیش از یک کشتی جنگی خارجی یا کشتی دولتی دیگر مجاز نیست.
سامانه مدیریت متمرکز مسیر دریایی شمال که طراحی شده است، به کاهش خطر حوادث ناوبری و نظمبخشی به جریانهای حملونقل کمک میکند. این امر باعث افزایش اعتماد کشورهای خارجی و گسترش همکاریهای بینالمللی با فدراسیون روسیه میشود. پروژههای مشترک روسیه و نروژ در زمینه پژوهش در دریای بارنتس و همکاری با چندین کشور دیگر، تعهد روسیه به رعایت قوانین استفاده از مسیر را تأیید کرده و آمادگی رهبری روسیه برای حل مسائل مورد اختلاف در چارچوب حقوقی را نشان میدهد.
در مقابل، روسیه رعایت قوانین ملی خود در آبهای مسیر دریایی شمال توسط دیگر کشورها را بخشی از موضوع امنیت ملی خود میداند.
