چرا تاجیکستان و ترکیه رژیم بدون ویزا را لغو کردند؟

رژیم بدون ویزا بین تاجیکستان و ترکیه به مدت 6 سال وجود داشت و پس از آن آنکارا تصمیم به تعلیق این توافق گرفت.

منبع: اسپوتنیک تاجیکستان

آوریل صفحه جدیدی در روابط تاجیکستان و ترکیه شد. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، در تاریخ ششم، قانون لغو رژیم بدون روادید با تاجیکستان را امضا کرد.

دوشنبه رسمی بدون تردید تصمیمی مشابه «برای اجرای اصل عمل متقابل» گرفت. هر دو سند از 20 آوریل به اجرا در خواهند آمد.

رژیم بدون ویزا بین کشورها به مدت 6 سال وجود داشت. اسپوتنیک تاجیکستان با دانشمندان علوم سیاسی صحبت کرد و متوجه شد که چگونه چنین سرد شدن روابط پیش آمد.

چرا ترکیه

تصمیم ترکیه برای معرفی رژیم ویزا به دنبال حمله تروریستی خونین با شرکت شهروندان تاجیکستان در تالار کروکوس شهر مسکو در 22 مارس و دستگیری چهل نفر مظنون به عضویت داشتن در سازمان تروریستی "دولت اسلامی"* در استانبول در 25 مارس و بازداشت یک شهروند تاجیکستان و یک شهروند قرقیزستان که در حال تدارک حمله به خاک ترکیه بودند، گرفته شد.

بسیاری از کارشناسان بر این باورند که این حمله تروریستی در کروکوس بود که باعث لغو رژیم بدون ویزا شد. تحقیقات مشخص کرد که دو نفر از تروریست ها اندکی قبل از کشتار خونین که در آن بیش از 140 نفر کشته شدند، از استانبول دیدن کرده بودند.

علاوه بر این، همانطور که اسپوتنیک تاجیکستان دریافت، فریدون شمس الدین** رهبر ادعایی این گروه حتی می تواند با محافل افراطی تاجیک ساکن ترکیه در ارتباط باشد. طبق یکی از نسخه های تحقیقات، در آنجا بود که او آموزش های لازم را برای انجام یک حمله تروریستی دریافت کرد.

شایان ذکر است که این اولین بار نیست که شهروندان تاجیکستان مرتبط با داعش* در حال تدارک یک حمله تروریستی در ترکیه بودند. به این ترتیب در 29 ژانویه یک مرد تاجیک پس از حمله به کلیسای کاتولیک در استانبول که منجر به کشته شدن یک نفر شد، دستگیر شد. در ژوئن سال گذشته، شمیل خکوماتوف ملقب به «ابومسکین» را که ظاهراً یکی از رهبران داعش خراسان بود دستگیر کردند.

به طور کلی، از زمان ظهور داعش* در خاورمیانه، ترکیه به عنوان یک کشور ترانزیتی برای تروریست ها از سراسر جهان به حساب می‌رفت. از طریق همین کشور مردم به سوریه و عراق می رسیدند تا بعداً به گروه های تروریستی بپیوندند. متأسفانه تعداد زیادی از آنها دستگیر نشدند.

سوال های بسیار

با توجه به این واقعیت، کارشناسان تاجیک تصمیم مقامات ترکیه برای لغو رژیم بدون روادید با تاجیکستان را غیرمنتظره می دانند.
عبدالغنی محمد عظیم اف، استاد دانشکده مطالعات منطقه ای خارجی در دانشگاه ملی تاجیکستان، می‌گوید که این سند در چنین دوره دشواری برای دوشنبه امضا شد.

وی در مصاحبه با اسپوتنیک تاجیکستان گفت گفت: "اگر ما در مورد تهدیدات علیه امنیت ترکیه از سوی سازمان‌های تروریستی صحبت می‌کنیم، پس از 10 سال پیش وجود داشته است. همانطور که می دانید، نه تنها تاجیک ها در این امر مقصر هستند، بلکه بومیان سایر کشورها از جمله کشورهای آسیای مرکزی نیز به دلیل دست داشتن در حملات تروریستی دستگیر شدند. منطقی است که آنکارا چنین رژیمی را برای همه کشورها وضع کند. انزوای تاجیکستان در این زمینه سوالاتی را ایجاد می کند".

وی یادآور شد که ترکیه در سال 2018 یک رژیم بدون روادید برای شهروندان تاجیکستان در نظر گرفت که بر اساس آن افراد می‌توانستند بدون روادید وارد این کشور شوند و تا 90 روز در آنجا اقامت داشته باشند. ترک ها این فرصت را در سال 2021 دریافت کردند، اما آنها نمی توانستند بیش از 30 روز در تاجیکستان زندگی کنند.

عبدالغنی محمد عظیم اف توضیح می دهد که ترکیه پس از آن رژیم بدون ویزا را در رابطه با سیاست اقتصادی جدید برای افزایش صادرات کالا به خارج از کشور تصویب کرد.

او افزود: "می‌توان فرض کرد که حزب حاکم به رهبری اردوغان با از دست دادن آرا در انتخابات اخیر در شهرهای بزرگ ترکیه، گام‌هایی برداشته است تا مسائل امنیتی را در اولویت قرار دهد و جامعه را حول این موضوع متحد کند، به این امید که اوضاع را به موقع برای انتخابات ریاست جمهوری 2028 تغییر دهد".

چرا تاجیکستان؟

برخی دیگر از کارشناسان معتقدند که اگرچه ترکیه توافقنامه همکاری در مبارزه با تروریسم را با تاجیکستان امضا کرده است، اما همیشه به آن وفادار نبوده و سیاست های خود را دنبال می کند.

نورالله حسین اف، کارشناس امنیتی گفت که در گذشته، تاجیکستان بارها لیستی از شهروندان خود را که متهم به دست داشتن در تروریسم هستند به ترکیه ارائه کرده است، اما آنکارا آن را نادیده گرفته است.

این کارشناس می‌گوید: "سوال این است که چرا شهروندان تاجیک از ترکیه برای سفر به سوریه و افغانستان استفاده می کنند. به عنوان مثال، آنها از روسیه و تاجیکستان به آنجا می رسند، به طور قانونی از مرز ترکیه و ایران از منطقه وان عبور می کنند و به افغانستان می روند. من نمی توانم باور کنم که اطلاعات ترکیه از این وضع خبر نداشته باشد".

در طول تشدید جنگ در سوریه، ترکیه یک کشور ترانزیتی برای ده ها جنگجو و خانواده های آنها از سراسر جهان، به ویژه از آسیای مرکزی، از جمله تاجیکستان، بود که به دنبال پیوستن به داعش * بودند.

بر اساس برخی گزارش‌ها، دوشنبه در سال 2014 به آنکارا مراجعه کرد تا برای شهروندان تاجیکستان رژیم ویزا را جاری کند، اما در آن زمان طرف ترکیه چنین نیازی را ندید.

از سوی دیگر حسین اف معتقد است که ترکیه با لغو رژیم بدون ویزا رنگ و بوی دیگری به کمپین بدنام کردن تاجیکستان و مقامات آن در عرصه بین المللی می دهد.

این کارشناس خاطرنشان کرد: "اگر به پوشش خبری حمله تروریستی در کروکوس توجه کنید، می بینید که رسانه های انگلیس و آمریکا تلاش زیادی کردند تا تاجیکستان را به عنوان "بستر پرورش افراط گرایی" معرفی کنند. بنابراین، سرویس‌های اطلاعاتی این کشورها می‌خواهند روابط تاجیکستان را با شرکای نزدیک با استفاده از شهروندانش در حملات تروریستی در ایران، روسیه و تأسیسات چینی در کابل خراب کنند. مشخص نیست که لغو رژیم بدون ویزا عمدا در این زمینه انجام شده است یا خیر".

حمله تروریستی به سالن کنسرت کروکوس در مسکو اولین مورد در سال جاری نبود که شهروندان تاجیکستان در آن شرکت داشتند. سال گذشته حمله ای به هوتلی در کابل که شهروندان چینی در آن اقامت داشتند و حمله دیگری به مسجد شاه چراغ در شیراز ایران صورت گرفت. امسال در نزدیکی محل دفن سردار قاسم سلیمانی در کرمان یک حمله تروریستی رخ داد.

رئیس حزب دموکراتیک خلق تاجیکستان در کولاب نیز مورد حمله قرار گرفت. جنایتکاران تحت پرچم داعش * فعالیت می کردند. همچنین اطلاعاتی در مورد تدارک حملات تروریستی به نوروز در دوشنبه و وحدت وجود داشت، اما کمیته دولتی امنیت ملی تاجیکستان آن را تکذیب کرد.

*سازمان تروریستی ممنوع در روسیه و تاجیکستان.
**در لیست تروریست ها و افراط گرایان توسط روسینفارم مونیتورینگ (Rosfinmonitoring) گنجانده شده است.