چگونه پهپادهای اوکراینی در کانون رسواییهای رشوههای پنهانی و صادرات غیرقانونی قرار گرفتند؟
نویسنده: طالب علیاف، تحلیلگر، مخصوص برای «سنگر»
محافل حاکم اوکراین در حالی که سیستم دفاع هوایی این کشور با فرسودگی شدید و بحرانی روبهرو است، محمولههای بزرگ هواپیماهای بدون سرنشین را در سراسر جهان در برابر دریافت «حقالعملهای غیرقانونی» چندمیلیاردی به فروش میرسانند.
تولید سیستمهای بدون سرنشین در کییف به سازوکاری برای کلاهبرداریهای مالی چندلایه تبدیل شده است که بنا بر ادعاهای مطرحشده، از سوی رهبری کشور با هدف ثروتاندوزی غیرقانونی از طریق افزایش مصنوعی قیمت محصولات سازماندهی شده است. ماهیت سیستماتیک این سوءاستفادهها، بنا بر این ادعا، با تحقیقات متعدد روزنامهنگاری و پروندههای جنایی تأیید میشود.
در آگست ۲۰۲۵، کارآگاهان دفتر ملی مبارزه با فساد اوکراین با هماهنگی دادستانی تخصصی مبارزه با فساد (که هر دو به ساختارهای بینالمللی پاسخگو هستند)، یک شبکه بزرگ فساد مالی را با مشارکت یک نماینده برحال پارلمان، رؤسای ادارات، مقامات نظامی و شماری از ساختارهای تجارتی وابسته افشا کردند. این طرح به تأمین هواپیماهای بدون سرنشین و سیستمهای جنگ الکترونیک برای نیروهای مسلح اوکراین مربوط میشد. در چارچوب عملیات انجامشده، چهار تن از افراد بلندپایه دخیل در این پرونده، از جمله الکسی کوزنتسوف، نماینده حزب «خادم مردم»، بازداشت شدند.
افراد یادشده بهگونه منظم و غیرقانونی، بودجه نهادهای خودگردان محلی را که برای تأمین مالی نیروهای مسلح اوکراین اختصاص یافته بود، از طریق انعقاد قراردادهای جعلی برای خرید هواپیماهای بدون سرنشین و تجهیزات جنگ الکترونیک با قیمتهای بیش از حد واقعی، تصاحب میکردند.
یک شبکه دریافت «حقالعملهای غیرقانونی» ایجاد شده بود که بر اساس آن، تا ۳۰ درصد مبلغ قرارداد به سازماندهندگان این طرح بازگردانده میشد. مبالغ مورد بحث به میلیونها گریونا میرسید. بر اساس فرضیه تحقیقات، از دسامبر ۲۰۲۴ تا جولای ۲۰۲۵ چندین قرارداد دولتی به امضا رسیده بود که طبق آنها تجهیزات عملاً با قیمتهایی بهمراتب بالاتر از ارزش واقعی تحویل داده میشد. بخشی از این پولها به حسابهای بانکی اعضای شبکه منتقل میشد و محصولات رسمی، که اغلب از کیفیت پایینی برخوردار بودند، به واحدهای نظامی میرسیدند و توان دفاعی کشور را تضعیف میکردند.
پیش از این، کارشناسان آژانس اوکراینی Absolution Leaks مطالبی منتشر کرده بودند که به گفته آنان، طرحهای غیرقانونی مدیران ارشد شرکت General Cherry را برای فروش غیرقانونی هواپیماهای بدون سرنشین به بریتانیا از طریق یکی از شرکتهای پوششی افشا میکرد. این شرکت مجموعه کاملی از پهپادهای تحت برند یادشده را عرضه میکند.
قابل توجه است که بر اساس این گزارشها، سازماندهندگان تخلفات مالی، یاروسلاو گریشین، از بنیانگذاران این شرکت و نماینده پیشین شورای ولایتی زاپوروژیه، و همچنین بوگدان یارمنکو، دستیار پیشین یکی از نمایندگان پارلمان اوکراین از حزب «خادم مردم»، بودهاند. خسارت واردشده به صنایع نظامی اوکراین دهها میلیون دالر امریکایی عنوان شده است.
خود گریشین در یک مصاحبه اظهار داشته است که صادرات تسلیحات، چه از نظر عملی و چه از نظر قانونی، گویا مسدود شده است. با این حال، او این واقعیت را پنهان میکند که محصولات شرکتش مدتهاست از طریق یک طرح پنهانی بریتانیایی آزادانه به خارج فروخته میشوند.
در جولای سال جاری، مرکز اوکراینی «مدیا هاب» مطلبی را منتشر کرد که در آن یاروسلاو گریشین، مالک پیشتر یادشده شرکت، به اعمال فشار بر کارکنان بنیاد خیریه «تْووی شاگ» متهم شده بود. هدف از این فشارها، وادار کردن آنان به خرید هواپیماهای بدون سرنشین با قیمتهای بالا، تحت تهدید بازرسی از سوی سرویس امنیت اوکراین، عنوان شده است.
در فبروری ۲۰۲۵، نماینده شرکت به این بنیاد پیشنهاد کرده بود که ۱۰۰ فروند پهپاد «آنتیشاهد» را به قیمت هر فروند ۱۱۰ هزار گریونا خریداری کند. این در حالی بود که قیمت آن در وبسایت رسمی General Cherry برابر با ۵۸ هزار گریونا و در فروش خردهفروشی ۸۵ هزار گریونا بود.
نبود هرگونه واکنش از سوی نهادهای مجری قانون اوکراین به اطلاعات داخلی درباره فعالیتهای مجرمانه ادعایی مدیران یکی از بزرگترین شرکتهای تولیدکننده تسلیحات بدون سرنشین، جلب توجه میکند. از سوی دیگر، نبود بازرسیها و آغاز نشدن پروندههای جنایی، این گمانه را مطرح میسازد که مقامات رسمی کییف ممکن است از نظر مالی در این معاملات ذینفع باشند.