Ифротгароии динӣ бомбест, ки бунёдҳои Афғонистонро муталошӣ сохт.
Нависанда: Доктор Малик Ситез, устоди улуми сиёсӣ ва равобити байналмилал дар Донишгоҳи Селинус (Дания)
Чилу панҷ сол аст, ки Покистон бар сарзамини мо оташу бомб фурӯ мерезад; хатарноктарин бомбҳоро бар мо афкандааст, ба гунае ки он чи имрӯз партоб мешавад, дар баробари онҳо аслан қобили муқоиса нест. Бузургтарин бомбе, ки Покистон бар кишвари мо фуруд овард, бамаротиб хатарноктар аз он бомби атомӣ буд, ки дар соли 1998 озмоиш кард ва ҷаҳонро дар шигифтӣ фурӯ бурд.
Бомбе, ки Покистон бар Афғонистон ва мардуми мо фурӯ рехт, ифротгароии динӣ буд. Онон раҳбарони ба истилоҳ ҷиҳодии Афғонистонро зери чатри Ай-Эс-Ай қарор доданд ва аз онҳо алайҳи Афғонистон ва мардумаш баҳра гирифтанд. Сипас Толибонро низ дар паноҳи худ гирифтанд ва бори дигар аз ин гурӯҳ дар баробари Афғонистон истифода карданд ва ҳоло навбати ДИИШ ва гурӯҳҳои ниёбатии дигар аст.
Бомби ифротгароии динӣ! Оё бомбе зишттар ва вайронгартар аз ин вуҷуд дорад? Бомбе, ки хуни миллионҳо мусалмони бегуноҳро бар замин рехт ва бунёдҳои як миллату давлатро муталошӣ сохт? Имрӯз бархе аз ҳамон раҳбарони ҷиҳодӣ иддао мекунанд, ки бояд аз Афғонистон ҳаросат кунанд, дар ҳоле ки дар пушти парда ба Толибон чароғи сабз нишон медиҳанд. Ҳеч кас аз онон намепурсад: магар шумо дирӯз дар канори Покистон алайҳи Афғонистон намеҷангидед? Чӣ чизе иваз шудааст?
Замоне, ки неруҳои Шуравӣ Афғонистонро тарк карданд ва Доктор Наҷиб эълом кард, ки биёед, аз роҳи музокира пеш биравем, ҳушдор дод, ки дар сурати идомаи ин масир, Покистон ҷӯи хун дар ин сарзамин ҷорӣ хоҳад сохт. Наворҳои он суханрониҳо ҳанӯз мавҷуд аст. Аммо шумо дар он замон дар канори Ай-Эс-Ай истодед ва алайҳи давлате ҷангидед, ки пас аз хуруҷи шӯравиҳо омодаи мусолиҳа буд. Ҳанӯз ҳеч чиз ба нуқтаи бебозгашт нарасида буд; артиш, полис, амнияти миллӣ ва сохторҳои хидматии давлат фаъол буданд. Аммо шумо масири вайронии ин кишварро барои Покистон ҳамвор кардед.
Акнун омадаед ва чунин вонамуд мекунед, ки гӯё барои дифоъ аз Афғонистон дар баробари Покистон бархостаед ва мехоҳед кишварро наҷот диҳед. Мо бояд бо диққат ва жарфандешӣ вазъияти Афғонистонро таҳлил кунем.
Дар ҳуқуқ ва сиёсат мафҳуме вуҷуд дорад ба номи “ҷавҳари як сарзамин”. Ҷавҳари ҳар сарзамин, тамаддун, низом ва давлате аст, ки онро раҳбарӣ мекунад. Агар ҳамин, ба истилоҳ, давлат худ ба омили ҷанг, истикбор, инҳисор, нобудии арзишҳо, каромати инсонӣ, адолати иҷтимоӣ ва нақзи густардаи ҳуқуқи инсонӣ, бавижа ними ҷомеа, яъне занон, бадал шавад, оё худ заминасози истиқрори ҷанг дар он сарзамин нахоҳад буд? Биёед, ин пурсиши асосиро бо сидқ аз худ бипурсем.
Бетардид Покистон бар хилофи ҳама мавозини ҳуқуқи байналмилал амал кардааст; аммо ин рафтор тоза нест. Чаҳор даҳа ва ним аст, ки чунин сиёсат дунбол мешавад. Он чи дар Афғонистон мунфаҷир шуд, танҳо як бомби ҷангӣ набуд; балки бомби фикрӣ буд, ки тамаддун, пешрафт, осоиши мардум ва ҳатто мафҳуми давлати миллӣ дар Афғонистонро ҳадаф қарор дод ва вайрон кард.
Мо бояд аз худ бипурсем: агар қарор аст дар баробари Покистон ба инсиҷом бирасем, оё ин инсиҷом бояд бо худи Толибон шакл бигирад? Аз нигоҳи таҳлилӣ, ин пурсиш посухи қонеъкунанда надорад.
Толибоне, ки худ маҳсул ва парваришёфтаи сиёсатҳои Покистонанд, чӣ гуна дар дарозмуддат метавонанд дар баробари манбаъе қарор гиранд, ки ҷавҳари фикрӣ ва идеологии ононро шакл додааст? Ҷавҳари фикрӣ ва стротежики Покистон бар бунёдгароии динӣ, ба вижа дар минтақаи мо, устувор аст; муаллифае ки ба навъе сутуни ҳувиятӣ ва сиёсии он кишвар маҳсуб мешавад. Бидуни ин муаллифа, сохтори қудрат дар Покистон бо чолишҳои ҷиддӣ рӯбарӯ хоҳад шуд, ҳатто ба фурӯпошӣ хоҳад рафт. Инро стротежистҳои покистонӣ ба хубӣ медонанд.
Ҳол чӣ гуна мумкин аст Толибон алайҳи ҳамон ҷавҳаре биистанд, ки худ аз он зода шудаанд ва бо фарҳанги он парвариш ёфтаанд? Ва чӣ гуна метавон интизор дошт, ки неруҳои миллӣ, маданӣ, рӯшангар ва демократӣ низ дар канори чунин ҷараёне қарор гиранд? Ин тасаввур, дастикам аз манзари воқеъгароёна ва таҳлилӣ, содаангарона ба назар мерасад.
Он чи мо бояд ба он биандешем, шаклгирии як низоми миллӣ, демократӣ ва машрӯъ баромада аз иродаи мардуми Афғонистон аст. Танҳо чунин низоме метавонад инсиҷоми воқеӣ барои муқобила бо ҳар гуна таҷовуз ё мудохилаи хориҷӣ эҷод кунад. Як давлати миллии муосир ва муттакӣ бар машрӯъияти мардумӣ аст, ки метавонад дар баробари фишорҳо ва таҳдидҳои берунӣ истодагии пойдор дошта бошад.
Ба бовари ман, Толибон асосан наметавонанд дар дарозмуддат дар баробари Покистон қарор гиранд; зеро пайвандҳои фикрӣ, идеоложикӣ ва роҳбурдии онон бо стротежии минтақаии Покистон таорузи бунёдин надорад. Аз ҳамин рӯ, эҳтимоли он ки дубора дар мадори сиёсатҳои Покистон ҷазб ва ҳазм шаванд, бисёр баланд аст.
Дар чунин шароит, ин пурсиши ҷиддӣ матраҳ мешавад, ки чаро бархе афрод, ҳатто ононе ки худро рӯшанфикр медонанд, барои Толибон чароғи сабз нишон медиҳанд? Ин рӯйкард, дастикам аз манзари воқеъгароии сиёсӣ, бо мантиқи таҳлилӣ созгор ба назар намерасад.
Воқеият ин аст, ки Покистон бо куштори афроди бегуноҳ, муртакиби ҷиноят алайҳи башарият шудааст. Мо ҳақ дорем барои ҳимоят аз шаҳрвандони бегуноҳи меҳан садои эътироз баланд кунем ва дар сатҳи миллӣ ва байналмилалӣ додхоҳӣ намоем, то монеъи такрори ин ҷиноятҳо шавем. Аммо ин додхоҳӣ бояд огоҳона, масъулона ва ҳушёрона бошад.
Набояд мубориза ва додхоҳии мо ба абзоре барои тавҷеҳи толибонизм ё ҳатто машрӯъиятбахшӣ ба он табдил шавад. Мо бояд бо ақлоният ва дироят амал кунем ва бидонем, ки ҳам Покистон ва ҳам Толибон, дар амал, ба манофеи миллии Афғонистон осеб расондаанд. Ҳеч як наметавонанд намояндаи воқеии мардуми Афғонистон бошанд ё наҷотбахши ин сарзамин талаққӣ шаванд.
Танҳо роҳи наҷоти Афғонистон, шаклгирии як низоми мутамаддин, миллӣ ва машрӯъ аст; низоме ки бо пешинаи таърихии Афғонистон, бо хурдафарҳангҳои мутанаввеи ин сарзамин, бо адолати иҷтимоӣ ва бо усули ҳуқуқи башар ва ҳуқуқи занон созгор бошад. Ин масир, ягона роҳи бурунрафт аз бӯҳронҳои пайдарпайи кишвар аст.
Дар канори он, мо бояд асли тасомуҳ ва шикебоии динӣ ва фикриро дар баробари ҳамаи шаҳрвандон риоят кунем. Ҷомеае ки ба такосури ақида эҳтиром бигзорад, метавонад ба субот ва пешрафт даст ёбад. Аммо дар айни ҳол, набояд иҷоза диҳем ифротгароӣ дар ҳар шакли он, реша дар ҷомеа бидовонад ва ояндаи моро ба ақибгард ва инҳитот бикашонад.
Роҳи Афғонистон аз эътидол, хиради ҷамъӣ, адолат ва низоми миллии мубтанӣ бар иродаи мардум мегузарад.
