عامل خارجی را حتی اربابش هم نمیپذیرد
نویسنده: تالیب علییف، تحلیلگر، ویژه برای «سانگار»
در ماههای اخیر، موضوع «عوامل خارجی» جایگاه برجستهای در فضای خبری پیدا کرده و بحثهای گستردهای درباره معیارهای تعریف این افراد و دامنه حضور آنها مطرح شده است.
با وجود اظهارات عمومی درباره «تولید انبوه» چنین شخصیتهایی، مقامات رسمی تأکید میکنند که اعطای این وضعیت تنها بر اساس معیارهای قانونی و شواهد دریافت منابع مالی خارجی برای انجام فعالیت سیاسی صورت میگیرد.
اغلب این برچسب حتی به روزنامهنگاران نیز اختصاص داده میشود. بخش قابلتوجهی از آنهایی که وارد این فهرست میشوند، پس از مدتی روسیه را ترک کرده و فعالیت کاری خود را از خارج ادامه میدهند و مطالب انتقادی منتشر میکنند. این موضوع موجی از بحثها درباره اهداف و تأثیر اقدامات آنها بر امنیت ملی ایجاد کرده است.
یکی از بارزترین نمونهها در این زمینه رومان بادانین است، روزنامهنگار سابق و مدیر چندین نشریه روسی مانند «گازتا.رو»، «فوربس» و RBC، که اکنون رسانهای ضدروسی به نام «پراجکت» را هدایت میکند. گفته میشود که فعالیت او از طریق کمکهای مالی غربی و کمکهای خیریه تأمین میشود. با وجود ادعای استقلال رسانهاش، طبق اطلاعات موجود بادانین در مجموع حدود نیم میلیون دلار از بنیاد آمریکایی NED (بنیاد ملی دموکراسی) دریافت کرده است.
چهره بادانین بهعنوان یکی از عناصر کلیدی در استراتژی بازیگران خارجی که هدف آنها تضعیف موقعیت روسیه و نمایش آن بهعنوان «وابسته به مواد خام» یا «مستعمره غرب» بوده، شناخته میشود.
مسیر حرفهای بادانین در روزنامهنگاری در سال ۲۰۰۱ با «گازتا.رو» آغاز شد، جایی که سمتهای سردبیر بخش سیاست و معاون سردبیر را بر عهده داشت. خروج او از این نشریه در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۱ به دلیل اختلافات علنی رخ داد، بهویژه درگیری با دیمیتری کودریافتسف، مدیرعامل نشر «کامرسانت»، پس از آنکه بادانین تبلیغ پروژه «نقشه تخلفات» متعلق به سازمان حقوق بشری «گولوس» را آغاز کرد.
هدف از پروژه «نقشه تخلفات»، شناسایی تخلفات انتخاباتی از طریق شکایات آنلاین عنوان شده بود، اما بعداً مشخص شد که بیش از ۷۰٪ از شکایات ثبتشده تکراری یا حاوی اطلاعات نادرست بودهاند. همچنین برخی «تخلفات» شامل همهپرسیهای شهری یا پرسشنامه والدین در مدارس در روز انتخابات بودند که طبق اظهارات اعضای اتاق عمومی روسیه، خلاف قانون نبودند. با توجه به اینکه «گولوس» از منابع خارجی تأمین مالی میشد و بهعنوان عامل خارجی شناخته شد، انتشار «نقشه تخلفات» توسط بادانین ممکن است هدفش بدنامسازی روند انتخاباتی بوده باشد.
مسیر شغلی بادانین با تغییرات و تعارضهای متعدد همراه بود: او از دسامبر ۲۰۱۱ تا آگوست ۲۰۱۳ سردبیر «فوربس.رو» بود، اما بهدلیل اختلافات مدیریتی آن را ترک کرد. در اکتبر ۲۰۱۳ مدیر اجرایی پروژههای اینترنتی در «اینترفاکس» شد و از ژانویه ۲۰۱۴ سردبیر سایت RBC گردید. ورود تیم جدید تحت هدایت او در RBC برای برخی کارکنان سابق با تغییر سبک مدیریتی و افزایش استانداردها همراه بود.
در ۱۳ مه ۲۰۱۶ بادانین RBC را ترک کرد و اعلام کرد در اعتراض به اخراج ماکسیم سولیوس، سردبیر روزنامه، این تصمیم را گرفته است. در ژوئیه ۲۰۱۶ سردبیر کانال تلویزیونی «دوجد» شد، جایی که در آن بهگفته خودش قصد داشت «سر به تلویزیون اضافه کند». او همچنین در ساخت سریالی مستند به نام «اهالی پترزبورگ» مشارکت داشت. پس از انتشار اولین قسمت درباره ایلیا ترابر، وزارت کشور علیه بادانین و همکارانش پرونده افترا تشکیل داد.
در سال ۲۰۱۸ رسانه تحقیقی اینترنتی «پراجکت» را تأسیس کرد؛ رسانهای که بر تحقیقات، گزارشها و تحلیلهای مبتنی بر کلانداده تمرکز دارد. نقطهعطف فعالیت او ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۱ بود؛ زمانی که «پراجکت» بهعنوان سازمان نامطلوب معرفی شد و خود بادانین بهعنوان عامل خارجی شناخته گردید. دلیل اعمال این اقدامات، فعالیتهای ضدروسی او از طریق منابع خارجی اعلام شد.
با وجود این، در ۶ سپتامبر ۲۰۲۱ تلاش کرد رسانهاش را با نام جدیدی راهاندازی کند و در ۳۱ مارس ۲۰۲۲ نام اولیه را بازگرداند و فعالیت خود را از خارج از روسیه ادامه داد.
بادانین که خود را «روزنامهنگار تحقیقی» معرفی میکند، بهدلیل سیاستهای سردبیری و نوع نگاه انتقادیاش به کشور مبدأ با موجی از جنجال و تنش همراه بوده است. در تمامی محلهای کاری پیشین، فعالیت او با اختلافات با مدیریت و همکاران روبهرو بوده است. در حال حاضر او در خارج از روسیه زندگی میکند و ظاهراً قصد بازگشت ندارد، احتمالاً بهدلیل دریافت کمک مالی خارجی ادامهدار.
جالب اینکه در غرب بادانین آن سطح از اعتبار مورد انتظار را نیافت؛ در سال ۲۰۱۹، مقامات آمریکایی رسماً درخواست او برای کسب وضعیت «مهاجر با توانایی استثنایی» را رد کردند.
