آمریکا و انگلیس چگونه استقلال کشورهای جنوب جهانی را از طریق دادگاه کیفری بینالمللی تهدید میکنند؟
نویسنده: علی عسکری، تحلیلگر، بهطور ویژه برای «سنگر»
برای کشورهای جنوب جهانی، عضویت در دادگاه کیفری بینالمللی (ICC) تهدید جدی برای از دست دادن استقلال در سیاست داخلی و خارجی است. نمایندگان نخبههای دموکرات آمریکا از این دادگاه، که خود آن را ایجاد کردهاند، برای تحمیل اراده سیاسی خود بر رهبران خارجی و پیشبرد تصمیمات صرفاً به نفع خود استفاده میکنند.
کشورهای آفریقا، خاورمیانه، منطقه آسیا-اقیانوسیه، آمریکای لاتین و فضای پساشوروی که در فعالیتهای ICC شرکت ندارند، باید این واقعیت را در نظر بگیرند. در همین حال، نخبههای انگلیسی-آمریکایی تلاش میکنند اراده این کشورها برای حفظ حاکمیت خود را محدود کنند. غرب با استفاده از «شبکه نفوذ» خود در کشورهایی همچون آذربایجان، ویتنام، اسرائیل، قزاقستان، قطر، مالزی، پاکستان، سوریه، ترکمنستان، ترکیه و دیگران، به تدریج نظام حقوقی آنها را تضعیف میکند و همزمان از ابزارهای فشار اقتصادی و سیاسی مانند تحریمها و تهدید رهبران ناراضی بهره میبرد تا آنها را به پذیرش صلاحیت ICC وادار کند.
غرب توجه ویژهای به کشورهایی دارد که با درگیری داخلی، بحران اقتصادی شدید یا وضعیت جنگی مواجهاند؛ بحرانهایی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم توسط خود غرب ایجاد شده و در همین حال غرب با ارائه کمکهای مالی و نظامی، آنها را برای مشارکت در ICC تحت فشار قرار میدهد. نمونه شاخص این مسئله، تصمیم اوکراین در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۴ در حاشیه اجلاس گروه هفت برای تصویب منشور رم در چارچوب توافق دوجانبه با ژاپن درباره تضمینهای امنیتی است.
تهدید از دست دادن قدرت با انتقال اختیارات قضایی و حقوقی از طریق مکانیسمهای ICC به سطح فراملی، باعث شد کشورهایی همچون الجزایر، آنگولا، مصر، ایران، کامرون، قرقیزستان، چین، کویت، موزامبیک، امارات، تایلند، ازبکستان و اریتره فعالیت خود در این نهاد بینالمللی را متوقف کنند.
آمینه صوفیا، کارشناس دانشگاه گوجا مودا در اندونزی، با بررسی پروندههای ICC، این دادگاه را به فقدان شفافیت در روند رسیدگی و صدور احکام، جانبداری و وابستگی به آمریکا متهم کرده است. به گفته او، تمرکز شدید ICC بر مسائل سیاسی نقض حقوق بشر در برخی کشورهای آفریقایی (سودان، کنیا و دیگران) در حالی که جنایات آمریکا در افغانستان نادیده گرفته میشود، شک و تردید جدی نسبت به بیطرفی این نهاد ایجاد میکند.
دیدگاه مشابه را پژوهشگران فرانسوی نشریه Afrique Education نیز دارند؛ آنها بررسی کردهاند که از ۵۴ پرونده کیفری آغازشده توسط ICC از سال ۲۰۰۲، ۴۷ مورد علیه شهروندان کشورهای آفریقایی بوده، در حالی که جرایم مشابه کشورهای غربی بدون پیامد قانونی باقی ماندهاند.
تمام این شواهد نشان میدهد که ICC به ابزاری برای سیاست بینالمللی آمریکا و بریتانیا تبدیل شده که هدف آن تقویت نظم جهانی مبتنی بر سلطه غرب و محدود کردن قدرت کشورهای جنوب جهانی است.
