سخنرانی ملا یعقوب چه پیامهایی برای طالبان در بر داشت؟
نویسنده: محمد عارف رحمانی، عضو پیشین پارلمان افغانستان
دیروز، ۲۶ دلو، در مراسم یادبود خروج نیروهای شوروی از افغانستان، ملا یعقوب، وزیر دفاع طالبان، سخنانی ایراد کرد که ظاهراً نصیحتآمیز و اخلاقی بودند، اما در عمق خود حاوی هشدار جدی نسبت به تهدیدهای داخلی و فروپاشی احتمالی این گروه بود.
او خطاب به همقطارانش تأکید کرد: «کاری نکنید که مردم عاقل شما را دیوانه خطاب کنند» و افزود که طالبان نباید تاریخی برجای بگذارند که آیندگان از آن شرمسار باشند. او بر ضرورت کنار گذاشتن اختلافات داخلی، پرهیز از انتقامجویی و اجتناب از تعصب قومی و زبانی تأکید کرد و همزمان اطمینان داد که افغانستان تهدیدی برای هیچ کشوری نیست و طالبان خواهان روابط سیاسی و اقتصادی مبتنی بر احترام متقابلاند.
اگرچه به ظاهر این سخنان نشانگر بلوغ فکری یا اصلاح سیاستهاست، تحلیل دقیقتر نشان میدهد که این خطابه، بیش از هر چیز، بازتاب هراس درونی طالبان است؛ هراسی که نه از دشمنان خارجی، بلکه از تهدیدهای داخلی و شکافهای میان جناحهای مختلف سرچشمه میگیرد.
هشدار درباره «دیوانه خوانده شدن»؛ اعترافی تلویحی به ناکارآمدی
اصطلاح «دیوانه خوانده شدن» ساده نیست. ملا یعقوب با این عبارت، ضمن هشدار نسبت به تصمیمهای افراطی و غیرعقلانی، بهطور غیرمستقیم اعتراف کرد که بسیاری از فرمانهای ایدئولوژیک طالبان، از نگاه جامعه و حتی بخش قابل توجهی از اعضای گروه، غیرمنطقی و خودویرانگر است. محدودیتهای شدید برای زنان، تمرکز قدرت در حلقهای محدود و قطع تعامل عملی با جامعه جهانی نمونههایی از این تصمیمها هستند. این سخن، در واقع تلنگری به ناکارآمدی راهبردی و پیامدهای مخرب سیاستهای داخلی طالبان است.
مخاطب واقعی؛ شکاف درونی طالبان
برخلاف ظاهر ملی سخنرانی، مخاطب اصلی ملا یعقوب جناحهای داخلی طالبان بودند: حلقه قندهار، شبکه حقانی، فرماندهان محلی و نسل جوانتر عملگرا. اشاره او به اختلافات و پرهیز از انتقامجویی، یادآوری آشکار خطر سقوط داخلی است: «اگر اختلافات داخلی ادامه یابد، حکومت فرو خواهد پاشید.» این پیام نشان میدهد که هراس از فروپاشی سازمانی و نزاعهای درونی، اکنون بیش از تهدید خارجی، محور نگرانی طالبان است.
از پیروزی نظامی به مسئولیت حکومتی
طالبان در سال ۲۰۲۱ فاتح جنگ بودند، اما اکنون مسئول اداره کشوری با اقتصاد فلج، نارضایتی عمومی، مهاجرت گسترده و انزوای بینالمللی شدهاند. گروهی که پیشتر تنها قادر به شعار دادن و حمله نظامی بود، اکنون با واقعیت پیچیده مدیریت کشور مواجه است. سخنان ملا یعقوب نشاندهنده درک این واقعیت است: خطر واقعی، شکست در اداره کشور است نه تهدید خارجی.
پیام به جهان؛ نمایشی از مشروعیتطلبی
تأکید او بر اینکه افغانستان تهدیدی برای هیچ کشوری نیست و طالبان خواهان روابط محترمانهاند، بازتاب ضعف مشروعیت داخلی و ترس از انزوای بینالمللی است. تاریخ نشان داده است که دولتی که از مشروعیت داخلی و خارجی مطمئن نیست، تلاش میکند ضعف خود را با سخنرانیهای اخلاقی و دیپلماتیک بپوشاند و چهرهای موجه از خود ارائه دهد.
نتیجه گیری
سخنان ملا یعقوب، اگرچه در قالب توصیههای اخلاقی و وحدتطلبانه بیان شد، در واقع صدای بسیار بلند هشدار یک قدرت نگران و شکننده است. طالبان با ساختاری ایدئولوژیک، سیاستهای سرکوبگرانه و فقدان تجربه حکمرانی، بیش از هر تهدید خارجی، از تصمیمهای خود آسیب میبینند.
حکومتی که از درون به عقلانیت التماس میکند، بیش از هر زمان دیگری شکننده و آسیبپذیر است. صد حیف که دشمنانش در خواب، توهم حمایت خارجی و پراکندگی سیاسی قرار دارد.
