علمای دینی تاجیک ارزش هویت فرهنگی را دست کم می گیرند
نویسنده: نورالله ولیزودا، تحلیلگر، ویژه برای سنگر
شب گذشته دوستان ما در خبرگزاری ثانیه یک برنامه اسپیس در باره جشن شب چله برگزار کردند. مولوی ولیالله لبیب استاد پیشین دانشگاه البیرونی از منظر دینی به موضوع پرداخت و من از نظرگاه فرهنگی. هرچند استاد لبیب تصریح کردندکه هیچ نص و حکم صریحی برای تحریم گرامیداشت از شب چله وجود ندارد و به روشنی گفتند که حکم به تحریم آن خطرناک است و نباید چنین حکمی از سوی علمای دینی صادر شود، اما همزمان تاکید داشتند که "اگر" گرامیداشت از شب چله با نیت شبیهسازی فرد به گذشتگان باشد، گرامیداشت از آن از نظر دینی جواز ندارد و مشمول حکم حدیث:«من تشبه بقوم فهو منه» میشود.
حرف من این بود که نباید به رسوم و آیینهای فرهنگی-هویتی ما از عینک حلال و حرام دینی نگاه کنیم و اگر و مگرهای فقهی را شامل حال این رسوم بسازیم. این اما و اگرها راه را به استفادهجویان باز میکند.
همین حالا تالبان با استناد به همین اما و اگرها گرامیداشت از شب چله را منع کردند وهیچ کس هم مانعی آنان شده نمیتواند. آنان چون حکومت را بدست دارند برداشت خود از دین را(ولو ناصواب و ضعیف و نادرست) به زور تطبیق میکنند.
به باور من در همچو موارد، علمای دینی آگاه و روشن باید صف خود را از تکفیری ها و تحریمیها جدا کنند و با شهامت و جسارت عنوان کنند که چنین چیزی در دین حرام و ممتنع نیست.
گرامیداشت از شب چله و نوروز بخشی از ویژهگیها و به عبارتی ستونهای هویت فرهنگی-تمدنی ما فارسیزبانان است. بیش از هزار سال اعراب براساس دیدگاههای تعصبآلود قومی خود با استفاده از نام دین علیه مظاهر فرهنگی ما فارسیزبانان ناروایی کردند و این سلسله نباید ادامه یابد.
یلدا هیچ مغایرتی با اصول و ارزشهای دینی ندارد. این آیین آنگونه که به غلط تبلیغ میکنند یک آیین دینی-عقیدتی هم نیست که بگوییم مثلا مربوط مجوسیها و زردشتیها بوده است. درست است که زردشتیها هم شب چله را گرامیداشتهاند اما این جشن دینی نیست.
این جشن مربوط به طبیعیت است. نیاکان ما با طبعیت پیوند عمیقی برقرار میکردند. این پیوند و همآهنگی به گونهای بوده که با هر تحول و تغییر در گردش زمین و نظام شمسی آنان ارتباط برقرار میکردند. شب چله نیز تحول طبیعی در نظام خورشیدی است.
شبهای دراز به دلیل برگشت زمین از مدار حرکت قبلی کوتاه میشوند و فردای یلدا روزها دراز میشود. این گردش در نظام طبیعت برای نیاکان ما مایه خوشحالی بوده است و منطق و فلسفه زیادی در این فهم وجود دارد.
به هرحال، در شرایط امروز که دشمنی سیاسی علیه فرهنگ ما وجود دارد، گرامیداشت از شب چله تنها جنبه فرهنگی و نمادین و زنده کردن احساس تعلق با فرهنگ نیاکانی ما نیست بلکه به عنوان بخشی از مبارزه برای هویت و فرهنگ هم مطرح است.
وقتی یک ارزش متعلق به شما در معرض حذف و تهدید است، دفاع از آن هم آگاهی و احساس مسوولیت فرهنگی و هویتی لازم دارد و هم روحیه بلند مبارزهجویی و نه گفتن در برابر فرهنگ زور و تحمیل.
امیدوارم علمای دینی تاجیک بیشتر به مسایل فرهنگی توجه کنند و حوزه مطالعات فرهنگی و تاریخی خود را گسترش دهند و اجازه ندهند که گروهها و سازمانهای معاند و دشمن فرهنگ و تمدن فارسی آنان را وسیله تبلیغات علیه تمدن و فرهنگ ما بسازند. در گرامیداشت از شب چله هیچ ارزش ضد دینی وجود ندارد. علمای دینی تاجیک بدانند که در قبال مسوولیت دینی، مسوولیت اجتماعی و فرهنگی و سیاسی هم دارند.
متاسفانه تا کنون در مقایسه با علمای دینی سایر اقوام، علمای دینی تاجیک کمتر در دفاع از ارزشهای هویتی-فرهنگی فعال بوده و بیشتر تحت تاثیر اندیشههای تکفیری علیه هویت و تمدن خود قرار داشتهاند.
