Афғонистон боз дар қалби муодилоти нави амниятии минтақа қарор мегирад.
Манбаъ: Хабаргузории "Мабно"
Афғонистон дигар он майдони ҷанги фаромӯшшудаи Ғарб нест. Дар сояи ҷанги Украина ва буҳрони Ховари Миёна, ин кишвар ба қалби тапандаи муодилоти амниятии минтақа табдил шудааст; ҷое ки Русия, Эрон, Чин, Ҳинд ва Покистон ҳар яке ба дунболи саҳми худ аз ин сафҳаи шатранҷи печида ҳастанд. Дар ин ёддошт, нигоҳе дорем ба бозии тозаи қудратҳо дар Афғонистон ва ояндае, ки дар ҳоли шаклгирӣ аст.
Таҳаввулоти ахир нишон медиҳад, ки Афғонистон батадриҷ аз авлавияти мустақими амниятии Ғарб, бавижа Амрико, хориҷ шуда ва дар муқобил, дар роҳбурди қудратҳои минтақаӣ ҷойгоҳи муҳимтаре ёфтааст. Агар дар ду даҳаи гузашта Афғонистон меҳвари ҳузури низомии Амрико ва НАТО буд, имрӯз бо ҷанги Украина, буҳрони Ховари Миёна ва рақобати Амрико бо Чин ва Русия, аҳамияти Афғонистон дар рӯзномаи Ғарб коҳиш ёфтааст. Аммо дақиқан ҳамин хало Афғонистонро дар муодилоти минтақаӣ барҷастатар сохта ва ин кишвар акнун ба нуқтаи талокии манофеи Русия, Чин, Эрон, Ҳинд ва Покистон табдил шудааст.
Афғонистон ва бозтаърифи рақобатҳои минтақаӣ
Қудратҳои минтақаӣ акнун Афғонистонро бахше аз амният ва манофеи геополитикии худ медонанд: Русия онро камарбанди амниятии Осиёи Миёна мебинад; Чин амнияти тарҳи "Як камарбанд — як роҳ"-ро бо суботи Афғонистон муртабит медонад; Эрон Афғонистонро умқи стратегии шарқи худ талаққӣ мекунад; Ҳинд онро омили тавозун дар баробари Покистон мебинад; ва Покистон ҳамчунон дар талоши ҳифзи нуфузи суннатии худ бар Афғонистон аст. Аз ҳамин ҷиҳат, Афғонистон дубора ба майдони рақобати қудратҳо табдил шудааст, аммо ин бор на дар қолаби ишғоли мустақим, балки дар чорчӯби паймонҳои амниятӣ, ҷангҳои ниёбатӣ ва рақобати коридорҳо.
Наздикии Толибон ва Русия; оғози марҳалаи ҷадид
Наздик шудани Толибон ва Русия, бавижа дар ҳавзаҳои амниятӣ ва техникӣ, нишондиҳандаи тағйири нигоҳи Маскав нисбат ба Толибон аст. Русия акнун Толибонро бахше аз муодилоти амниятии минтақа медонад, на сирфан як гурӯҳи шӯришӣ. Гумоназаниҳое низ вуҷуд дорад, ки мумкин аст Русия дар ҷанги Украина аз зарфияти нерӯҳои Толибон ё ҷангҷӯёни наздик ба онҳо истифода кунад. Ҳарчанд ин мавзӯъ расмӣ нест, аммо матраҳ шудани чунин эҳтимолот нишон медиҳад, ки Афғонистон вориди марҳалаи ҷадиде аз нақшофаринии минтақаӣ шудааст.
Эҳтимоли ҳамгароии бештари Эрон ва Толибон
Дар сурати ташдиди тақобули Эрон бо Амрико ва Исроил, эҳтимоли наздикии бештари Теҳрон ва Толибон ва ба расмият шинохтани Толибон низ қобили баррасӣ аст. Эрон ба ин ҷамъбандӣ расидааст, ки бесуботии Афғонистон метавонад марзҳои шарқиашро ба майдони нуфузи ДОИШ-и Хуросон ва ҷангҳои ниёбатӣ табдил кунад. Аз ҳамин рӯ, Теҳрон мумкин аст дар чорчӯби тартиботи амниятии минтақаӣ, ҳамкории амалгароёнатаре бо Толибон дошта бошад; ба вижа агар ҷанги густардае миёни меҳвари Эрон ва меҳвари Амрико — Исроил шакл гирад. Эҳтимол дорад, ки Эрон аз мушорикати неруҳои ҷиҳодии Толибон дар ҷанг алайҳи Исроил истиқбол кунад.
Бозии чандқабатаи Покистон
Покистон ҳамчунон печидатарин бозигари минтақаӣ дар қазияи Афғонистон аст. Исломобод аз як сӯ бо Толибон дучори таниши амниятӣ ва ихтилофоти марзӣ аст, аммо аз сӯи дигар талош мекунад дар таъмини манофеъи ғарбиҳо, нақши суннатии худро дар мудирияти таҳаввулоти Афғонистон ҳифз кунад. Сафари ахири мақомҳои покистонӣ ба Амрико ва таҳаррукоти дипломатии ин кишвар, пас аз наздик шудани Толибон ва Русия, метавонад нишонаи нигаронии Покистон аз хориҷ шудани Афғонистон аз мадори нуфузи суннатии он бошад.
Ҳамчунин, баъид нест Русия, Эрон ва Ҳинд ба ин бовар расида бошанд, ки бахше аз ҷараёнҳои зидди Толибон ва ДОИШ-и Хуросон аз масири шабакаҳои вобаста ба Покистон мудирият мешаванд; зеро густариши ноамнӣ аз Афғонистон ба Осиёи Миёна, Чин ва Эрон, амалан ба абзори фишор алайҳи қудратҳои минтақаӣ табдил мегардад.
Рақобати Афғонистон ва Покистон; аз иқтисод то амният
Рақобати Афғонистон ва Покистон дигар танҳо ихтилофи марзӣ нест, балки ба бахше аз рақобати геополитикии минтақа табдил шудааст. Афғонистон талош мекунад вобастагии иқтисодии худро ба Покистон коҳиш дода ва ба масирҳои бадил чун Чобаҳор, Осиёи Миёна ва тарҳҳои минтақаӣ муттасил шавад. Дар муқобил, наздик шудани Толибон ба Русия, Эрон ва Чин метавонад мувозинаи амниятии минтақаро алайҳи инҳисори суннатии Покистон тағйир диҳад.
Хулоса
Ҷаҳон ба сӯи низоми чандқутбӣ дар ҳаракат аст ва Афғонистон низ дар матни ҳамин таҳаввул қарор гирифтааст. Коҳиши авлавияти Афғонистон дар сиёсати мустақими Ғарб, ба маънои коҳиши аҳамияти геополитикии он нест, балки Афғонистон акнун беш аз гузашта дар меҳвари рақобатҳои минтақаӣ қарор гирифтааст.
Наздикии Толибон бо Русия эҳтимоли ҳамгароии роҳбурдӣ бо Эрон, рақобат бо Покистон ва ҷанги коридорҳо, ҳамагӣ нишон медиҳанд, ки Афғонистон вориди марҳалаи ҷадиде аз нақшофаринии минтақаӣ шудааст. Аммо агар Афғонистон натавонад роҳбурди мустақили манофеи миллӣ ва тавозуни минтақаро таъриф кунад, мумкин аст бори дигар ба майдони ҷанги ниёбатии қудратҳои бузург табдил гардад.
