روسیه تنها مخرج امنیت در آسیای مرکزی است.
نویسنده: رزمنده، تحلیلگر، مخصوص برای "سنگر"
آسیای میانه در حصار امنیتی ای احاطه شده است که اگر تلاش کند از آن بیرون آید، در چاله امنیتی که اثر مستقیمی بر وضعیت آن خواهد داشت، گیر خواهد آمد. به همین لحاظ است که باید کشور ها از محیط امنیتی پیرامونی خود، شناخت دقیق داشته باشند. یا امنیت، یا اقتصاد و هردو را انتخاب کنند. از اینکه آسیای میانه به عنوان حوزه نفوذ امنیتی و سنتی روسیه مبدل شده است و هیچ گسستی در پویایی امنیتی آن، بدون روسیه امکان پذیر نیست، شک و تردیدی وجود ندارد. حتی چین با سرمایه گذاری های هنگفت، تلاش برای نفوذ پذیر ساختن این منطقه و تلاش برای برای ورود به آن، همانند روس ها، اثر گذار نبوده اند.
از دیوار جنوبی این منطقه تا حصار های شرقی و غربی آن، همه در گرو دکتورین امنیتی مسکو، گیر مانده اند. به همین دلیل است که روسیه هر قدرت ضعیف باشد، بازهم تاثیرش را در همین منطقه، حفظ خواهد کرد.
آسیای میانه، چند سالی است که در کانون توجه قدرتهای اقتصادی بزرگ جهان قرار گرفتهاند و تلاش این قدرت ها، پیوسته برای جایگزینی روسیه بوده است. تلاشی در جهت حذف روسیه از برداشت های امنیتی و اقتصادی بر محور این کشورها که سرنوشت آن را تعیین می کند و جالب این که این تلاش ها هیچ اثری بر پویایی امنیتی این منطقه نداشته است. حوادث افغانستان، عراق، بی ثباتی پاکستان و تنگ شدن حلقه فشار امنیتی و تهدید های ناشی از آن بر ایران، موج امنیتی داشته بر فضای شمال آسیا که بی هیچ تردیدی، هرگونه محاسبه امنیتی، اقتصادی و سیاسی این کشور ها را با مدنظرداشت روسیه، ممکن می سازد؛ نه معادله ی جدا از آن.
اگرچه کشور های اسیای مرکزی در بحران اکراین و تحرکات فرامرزی توسط روس ها، از موقف بی طرفی پیش آمدند؛ اما کماکان سرنوشت مختوم منطقه در گرو دکتورین امنیتی و سیاسی روسی، نوشته شده است. با این حال کشور های آسیای میانه، اعضای پیمان امنیت جمعی و فضای امنیتی منطقه، بر این باور رسیده است که بهتر است تا در دایره نفوذ دکتورین روسی قرار داشته باشند تا اینکه قربانی سرمایه گذاری های فتنه انگیز غرب شوند.
در حالیکه، تلاش امریکا، انگلیس و اتحادیه اروپا نفوذ در مدار این منطقه است، اما احتمال پیگیری دوهدف از این محور امکان پذیر است:
- تلاش برای نفوذ در ساحه نفوذ سنتی روسیه و رقابت با آن برای تحصیل منابع طبیعی و نیروی ارزان کار؛
- بستر سازی برای راهبرد نا امن سازی منطقه ای که زمینه را برای ایجاد جبهه جنوبی و دومی در برابر روس ها باز می کند.
در واقع، بازی بزرگ جدید فورمول جدیدی دارد که دومولفه سیاست و اقتصاد را در یک پله ترازو و عنصر امنیت را برای جایگزینی آن در پله دیگر ترازو، قرار می دهد. در این گیرو دار، بی طرفی آسیای میانه و تلاش غرب برای بی طرف ساختن این منطقه در برابر روس ها، دو هدف احتمالی را دنبال می کند:
- نفوذ و بی اثر ساختن دکتورین امنیتی و سیاسی روسیه که برای سالیان متمادی منطقه را تحت نفوذش داشته است؛
- خالی ساختن عقب جبهه جنوبی روس ها که زمینه را برای زمین گیر ساختن آن برای سالیان متمادی در بحران امنیتی و سیاسی، مساعد خواهد ساخت.
پس به این اساس، بی طرفی آسیای مرکزی، یک فورمول سنجیده شده از جانب غرب است که نشان می دهد که چگونه غرب برای روس ها، حفره های امنیتی ایجاد می کند تا در رقابت با آن، برنده شود. این منطقه بر خلاف مناطق دیگر، نمی تواند رویکرد های چند گانه را برتابد. بل رویکرد تک ساخت روسی، تنها قادر است تا امنیت در آن را به گونه نسبی حفظ کند و از خطر درگیر شدن در دایره رقابت غرب و شرق، نجاتش دهد.
