نشست سازمان همکاری شانگهای در تیانجین چه مسیر و آیندهای را برای منطقه رقم خواهد زد؟
نویسنده: محمد آصف نور، دبیر کل انجمن دوستی پاکستان و سازمان همکاری شانگهای و مدیر مرکز مطالعات سازمان همکاری شانگهای، مؤسسه مطالعات صلح و دیپلماسی ، مخصوص برای "سنگر"
نشست تیانجین زمینه را برای آیندهای بهتر در منطقه از طریق مجموعهای از ابتکارات فراهم کرد. فراخوان برای تحول در حاکمیت جهانی، شکلدهی به نظم جهانی چندقطبی و دستیابی به امنیت بیشتر برای همه کشورها، از اصول کلیدی برای همکاری عمیق بین اعضای سازمان همکاری شانگهای (SCO) است.
رئیسجمهور شی همه اعضا را تشویق کرد تا با گامهای محکم در پیگیری این اهداف پیش بروند. این احتمالاً باعث میشود که سازمان همکاری شانگهای در مرکز سیاست جهانی قرار گیرد.
در سخنرانی افتتاحیه خود، رئیسجمهور شی بهطور قاطع بر نیاز به تقویت شراکتها و اتخاذ رویکردی متحد برای پیشبرد «روح شانگهای» در جهانی که بیش از پیش ناپایدار شده است، تأکید کرد. امروز، سازمان همکاری شانگهای به یک سازمان بزرگ با مشارکت کشورهای آسیا، آفریقا و اروپا تبدیل شده است که شامل ۱۰ عضو دائم، ۲ ناظر و ۱۴ شریک گفتوگو میشود. این سازمان صلاحیت لازم و رهبری معتبر برای کمک به شکلدهی به چشمانداز توسعه جهانی را دارد.
اعضای سازمان همکاری شانگهای در بیش از ۵۰ حوزه همکاری میکنند و مجموع تولید آنها بیش از ۳۰ تریلیون دلار است. نشست تیانجین، بزرگترین در تاریخ سازمان همکاری شانگهای در قالب «SCO Plus»، نشانهای قوی از جذابیت و نفوذ رو به رشد جهانی سازمان است. این نشست به عنوان یک پیشرفت مهم برای کشورهای جنوب جهانی پیش از نشست مجمع عمومی سازمان ملل در این ماه تلقی شده است.
قدرت اصلی سازمان همکاری شانگهای در ثبات و تکامل آن نهفته است. این سازمان به عنوان یک ابتکار مدیریت مرزی آغاز شد اما به تدریج دامنه فعالیت خود را گسترش داد. «معاهده همسایگی بلندمدت، دوستی و همکاری» پایههای رشد و توسعه آن را شکل داد. تاریخچه سازمان همکاری شانگهای همچنین داستان مداخلات پایدار سیاستی است — عدم مداخله در امور داخلی، احترام متقابل به حاکمیت و تعهد به چندجانبهگرایی. این اصول به کشورهای عضو امکان داده است تا روابط پایدار ایجاد کنند و از خصومتهای متقابل اجتناب کنند.
عنصر تعیینکننده دیگر رشد سازمان همکاری شانگهای، تصمیمگیری مشورتی و مبتنی بر اجماع است که در آن هر شرکتکننده حق اظهار نظر دارد. هم کشورهای کوچک و هم بزرگ از نمایندگی و فرصتهای برابر برخوردارند. چین با حمایت اعضای سازمان همکاری شانگهای به دنبال گسترش این مدل مشاوره و چندجانبهگرایی در حاکمیت جهانی است. شفافیت، احترام به حاکمیت قانون، نمایندگی عادلانه و پیشبرد نظم جهانی چندقطبی اهداف کلیدی دستور کار آینده سازمان همکاری شانگهای باقی میمانند.
تحلیل دقیقتر سخنرانی رئیسجمهور شی در تیانجین، چشمانداز گستردهتری از حاکمیت جهانی را آشکار میسازد. او از سیستمی سودمند و فراگیر حمایت کرد که مشورت را بر تقابل و جهانی شدن اقتصادی را بر موانع ارجح میداند. چشمانداز او به دنبال ایجاد زمینه برای توسعه مشترک نه تنها بین کشورها بلکه برای بشریت به طور کلی است.
همچنین روشن است که پیام رئیسجمهور شی درباره اقدام انفرادی چین نبود. او به نمایندگی از کل سازمان سخن میگفت و نشان میداد که یک سیستم بینالمللی عادلانه، چندجانبهگرایی، توسعه مشترک و جهان چندقطبی منافع مشترک همه کشورهای جنوب جهانی است. در تیانجین، او به این آرزوها صدا و دیدگاه بخشید.
راه پیش رو برای اعضای سازمان همکاری شانگهای، وفاداری به «روح شانگهای» و مأموریت بنیادین آن است. این کار به آنها امکان میدهد تا منافع متقابل و نتایج برد–برد را در زمینههای مختلف از جمله کشاورزی، تحول دیجیتال، فناوری اطلاعات، امنیت سایبری، صنایع سبز، انرژیهای تجدیدپذیر، هوش مصنوعی و توسعه انسانی دنبال کنند.
رئیسجمهور شی اعلام کرد که امسال ۲ میلیارد یوان به اعضای سازمان همکاری شانگهای برای تسریع پیشرفت در این حوزهها اختصاص خواهد یافت. همچنین وی متعهد شد ۱۰ میلیارد یوان وام از طریق کنسرسیوم بینبانکی سازمان همکاری شانگهای برای تأمین مالی توسعه زیرساختها در سه سال آینده ارائه دهد. با توجه به تفاوت منابع میان اعضا، چین همچنین متعهد شد این شکافها را با حمایت از ۱۰۰ پروژه کوچک و زیبا برای ارتقای اشتغال نیروی کار ماهر پر کند. انتظار میرود این اقدامات بیش از ۱۰،۰۰۰ فرصت آموزش نیروی انسانی ایجاد کند.
بنابراین، نشست تیانجین باید نه به عنوان یک تعامل دیپلماتیک معمولی، بلکه به عنوان رویدادی شاخص که مسیر سازمان همکاری شانگهای و اهمیت جهانی رو به رشد آن را شکل میدهد، دیده شود. این نشست نقش سازمان همکاری شانگهای را به عنوان سکویی برای ترویج تعادل، فراگیری و پیشرفت جمعی در یک نظم جهانی پراکنده تأیید کرد.
اهمیت واقعی نشست تیانجین در اثبات این است که هنگامی که سازمانهای منطقهای بر پایه برابری، احترام متقابل و مسئولیت مشترک شکل میگیرند، میتوانند گفتمان حاکمیت جهانی را شکل دهند. این چشمانداز آینده بالقوه سازمان همکاری شانگهای را نمایان میسازد.
تأکید رئیسجمهور شی بر ساختن نظم جهانی چندقطبی، پیشبرد جهانیشدن اقتصادی و توسعه مبتنی بر انسان فراتر از زمینه منطقهای است — پیام او به جامعه جهانی بوده است. مهم است که او صرفاً از اعضای سازمان همکاری شانگهای نخواست تا دیدگاه او را به اشتراک بگذارند، بلکه قولهایی نیز ارائه کرد که همه شرکتکنندگان را از طریق توسعه مشترک به برابری نزدیکتر کند.
اگر سازمان همکاری شانگهای به مشورت بر تقابل و همکاری بر رقابت اولویت دهد، نقش خود را در پیشبرد یک سیستم بینالمللی عادلانه، شفاف و برابر تقویت خواهد کرد. رئیسجمهور شی گفتمان را در تیانجین تعیین کرده است؛ اکنون وظیفه اعضای سازمان همکاری شانگهای است که این حرکت را حفظ کرده و برای آینده مشترک آن را پیش ببرند.
