Бо таҳлил бар дидгоҳҳои профессор Ҷефри Сакс
Нависанда: Файёз Баҳрамон Наҷимӣ, таҳлилгари умури минтақаву байнулмилал, узви Шӯрои мушовирони “Сангар”
Матлаби аслӣ: خامنه ای قاطع و پوتین محافظه کار
Дар нисбатсанҷӣ миёни раҳбарони Ҷумҳурии Исломии Эрон ва Федератсияи Русия Оятуллоҳ Хоманаӣ ва Владимир Путин, тафовути бунёдин дар рӯйкард ба назми байналмилалӣ ва мувоҷеҳаа бо қудратҳои ғарбӣ дида мешавад. Агарчи ҳар ду кишвар дар мадори тақобул бо султаи Амрико таъриф мешаванд, аммо навъ посухдиҳӣ, мизони қотеъият ва фаҳми таҳдиди вуҷудӣ комилан мутафовит аст.
Раҳбари Ҷумҳурии Исломии Эрон, Оятуллоҳ Хоманаӣ, аз даҳаҳо пеш дарки равшане аз хӯйи таҷовузгари Ғарб дошта ва борҳо бар «адами эътимод ба Амрико» таъкид кардааст. Сиёсати Эрон на танҳо дар гуфтор, балки дар амал низ, бар посухи мутақобил ва боздоранда устувор аст. Хоҳ дар ҳамлаи мушакӣ ба пойгоҳҳои амрикоӣ пас аз террори Қосим Сулаймонӣ, хоҳ дар посухҳои ахир ба террор донишмандон ва фармондаҳон низомиаш.
Дар сӯйи дигар, Владимир Путин бо вуҷуди зоҳири иқтидоргароёнааш дар баробари таҷовузоти ошкор ба манофеъ ва зерсохтҳои ҳаётии Русия, рафтори муҳофизакорона, гоҳ хунсо ва ҳатто мутамаллиқона дар баробари қудратҳои ғарбӣ доштааст. Эътимоди пинҳонии Путин ба созукорҳои ҷаҳонӣ ва тааллуқи равониаш ба назми Ялта ва равобити шахсӣ бо чеҳраҳое чун Трамп, ӯро аз иттихози мавозеи радикал ва дифоӣ боздоштааст.
Дар ҳоле ки Ҷефри Сакс ба дурустии амалиётҳои мустақим ва пинҳони МОССАД, CIA ва MI6-ро омили кушта шудани чеҳраҳои калидӣ дар Эрон ва низ ҳамла ба зерсохтҳои Русия муаррифӣ мекунад, посухи Ҷумҳурии Исломӣ бо ҳамла, таҳдид ва ифшогарӣ аст, аммо Русия то кунун ҳатто аз як мавзеъгирии сареҳ низ иҷтиноб кардааст.
Ин бетафовутӣ ё тарси стратегӣ, на танҳо ҷойгоҳи геополитикии Русияро тазъиф карда, балки онро дар остонаи фурӯпошӣ қарор додааст. Воқеият ин аст: нобудии Эрон, оғози поёни Русия ва сипас Чин хоҳад буд. Ин муодиларо Теҳрон ва Пекин ба хубӣ дарк кардаанд, аммо Маскав ҳамчунон дар таваҳҳуми назми ҷаҳонии қобили эътимоди ғарбӣ сайр мекунад.
Таҳлили суханони Ҷефри Сакс
Ҷефри Сакс, яке аз бебадилтарин донишмандони иқтисод ва равобити байналмилалии ҷаҳон ва устоди барҷастаи амрикоӣ, бо нигоҳи жарф ва решаӣ ба моҳияти сиёсати хориҷии Иёлоти Муттаҳида, сохтори қудратро дар дасти як мошини ҷанги бидуни посухгӯӣ мебинад. Дастгоҳи муташаккил аз CIA, Пентагон, МОССАД ва MI6, ки аз тариқи террор, кудато ва ҷанги ниёбатӣ дар Ховари Миёна, Авросиё ва Африқо амал мекунад. Ӯ ҳушдор медиҳад, ки ин мошин ҳар қудратеро, ки аз истиқлол сухан бигӯяд, ҳадаф мегирад.
Таъкиди Сакс бар пайванди хатарнок миёни навмуҳофизакорони амрикоӣ ва проекти “Ховари Миёнаи Ҷадид”, дарвоқеъ тафсири ҳамон сиёсати “ҳар кӣ бо мо нест, нобуд мешавад” аст. Ба бовари ӯ, ҳамла ба Эрон фақат як моҷароҷӯии низомӣ нест, балки бахше аз проекти роҳбурдии густариши беҳадди императории Амрикост. Проекте, ки агар бо муқовимати ҷиддӣ аз сӯи блоки Шарқ ва Ҷануби Ҷаҳонӣ мувоҷеҳа нашавад, фоҷеаҳои ҷаҳонӣ хоҳад офарид.
Дар чунин заминае, танҳо истодагии фаъол ва на мумошоти муҳофизакорона метавонад садди роҳи ин мошини ҷангӣ шавад.
Нукоти асосии дидгоҳҳои профессор Ҷефри Сакс бо Ҷуд Наполитону
1 - Фурӯрезии дипломатия бо ҷойгузинии террору таҳдид
Сакс бо таъкид мегӯяд, дипломатияи воқеӣ миёни Амрико ва Эрон бо ҳамлаи низомии муштараки Исроил ва Иёлоти Муттаҳида фалаҷ шудааст. Ӯ таъкид мекунад, ки ин навъи зӯргӯии ифротӣ ("ё таслим мешавед ё кушта мешавед"), дақиқан ҳамон масири палидеро такрор мекунад, ки ба Ҷанги ҷаҳонии дувум мунтаҳӣ шуд.
2 - Густариш шабакаи ҷанг дар Ховари Миёна
Сакс шарҳ медиҳад, ки акнун абзорҳое монанд, паҳпод ва ҳамалоти махфиёна дар канори амалиётҳои Моссад, CIA ва артиши Амрико, ба як стратегияи низомии воҳид табдил шудаанд. Натиҷаи он густариши ҷанг дар манотиқи мутааддиди Ховари Миёна - Фаластин, Лубнон, Сурия, Ироқ, Яман ва акнун Эрон аст.
3 - Зери савол рафтани эътимод ба дипломатия
Ӯ бесадоқатии мақомҳои амрикоиро барҷаста мекунад, ки аланан муддаӣ ҳастанд дар ин ҳамалот дахолате надоштаанд, аммо низомигарӣ дар амал идома дорад. Ӯ ба ҷумлаи тунди Доналд Трамп ишора мекунад: «Агар бо мо нестед, ҳамаатонро мекушем».
4 - Зуҳури як “мошини ҷангӣ”-и бидуни посухгӯӣ
Сакс ҳушдор медиҳад, ки акнун созмонҳои иттилоотӣ, монанди CIA, Моссад ва MI6 ҳамроҳ бо ниҳодҳои низомӣ, бидуни ҳеҷ механизми назоратӣ ба нерӯи ҷангталаб табдил шудаанд, ки тарҷеҳашон ҳалли ихтилофот бо дипломатия нест.
5 - Тавҷеҳи таърихманд дар идеологияи навмуҳофизакорона
Ӯ решаи ин вазъро дар идеологияи навмуҳофизакорон медонад, аз ҷумла санади “қатъи робитаи пок” , ки бо ҳадафи бозсозии Ховари Миёна аз даҳаи 1990 тарроҳӣ шуд. Ӯ мегӯяд, ин андешаҳо акнун бо ҳамла ба Эрон идома ёфтаанд.
6 - Ҳушдор нисбат ба эҳтимоли Ҷанги ҷаҳонии севум ва хатари ҳастаӣ
Сакс мегӯяд, ҷанг бо Эрон метавонад ба Ҷанги ҷаҳонии севум мунҷар шавад ва хатари истифода аз силоҳҳои ҳастаӣ ё даргирии густурдаи байнобайниро бисёр афзоиш медиҳад. Ӯ мегӯяд:
«Агар бо Эрон вориди ҷанг шавем, дар ҳақиқат дар ҳоли густариши ҷанг ба сӯи Русия ҳастем ва дар маърази эҳтимоли ҷанги ҳастаӣ қарор мегирем».
7 - Сохтори низомӣ-империалистӣ ва илқои бечолиш будани Амрико
Сакс ин равандро идомаи табиии таърихии Амрико ва Ғарб пас аз поёни ҷанги сард медонад. Ӯ мегӯяд, Амрико пас аз фурӯпошии Шӯравӣ бо дидгоҳи “мо дунёро идора мекунем” пеш рафта ва дастгоҳи амниятӣ ва низомиашро бидуни маҳдудият ба нерӯи густаришталаб бадал кардааст.
