مخدوم عالم زمانی آزاد شد که حرف کمک 250 میلیون دالر انگلیس به عبدالرشید دوستم روی آب برآمد.
نویسنده: فرید احمد، سردبیر سنگر
این دو اتفاق به هم چه ربطی دارند؟ میخواهند مخدوم عالم را به جان دوستم بیندازند، یا دوستم را به سر مخدوم عالم میفرستند؟ 250 میلیون دالر یادشده در کجا و برای کدام پروژه صرف خواهد شد؟ بازداشت هاشم رئیس، نفر کلیدی دوستم، از سوی استخبارات ایران به این همه چه ربط دارد؟
خبر 250 میلیون دالر را نشریة The Independent - بریتانیایی از قول انتان کاردزمن (Anthony Cordesman) ، کارشناس معروف امریکایی نشر کرد، امّا در سامانة آن پیدا نشد.
10 اپریل سار عدم مکّلیور تامسان یک دیپلمات سابق بریتانیایی، مدیر شبکة رهبری اروپا، یک اندیشکدة اروپایی مستقر در لندن که زمانی هم نمایندة دائمی بریتانیا در ناتو (2014-2016) بوده است، بر بلاگ شخصیاش از قول دکتر جلین لویس، رئیس کمیتة امنیت و اطلاعات پارلمان بریتانیا از این «تصمیم استراتژیک دولت بریتانیا برای حمایت از ازبیکها در افغانستان» خبر داد.
جلین لویس گفته است: «دولت بریتانیا معتقد است که اقوام مختلف باید در دولت افغانستان برای تبادل قدرت سیاسی سالم شرکت کنند. به عنوان مثال، ازبیکها در شمال افغانستان به رهبری ژنرال دوستم یکی از اقوام اصیل و تاریخی در افغانستان هستند و از این رو، به رسمیت شناختن سهم مشروع آنها در هر حکومت افغانستان یک امر ضروری است. به همین دلیل است، که پارلمان بریتانیا به MI6 (سازمان استخباراتی بریتانیا) دستور داده است، تا طبق قطعنامة 1453 شورای امنیت سازمان ملل (این سند سال 2002 برای جمهوریت سابق تصویب شده بود - سنگر) در دستور کار به ازبیکها در شمال افغانستان کمک کند.»
عدم تامسان در ادامه بازهم از جلین لویس نقل قول میکند که این توافق 3 مارچ سال روان در «فارم دیپلماتیة انتلیه» در ترکیه به دست آمده، 250 میلیون دالر دولت بریتانیا از طریق MI6 به جنبش ملی افغانستان به رهبری ژنرال دوستم و تحت نظارت سازمان ملل داده میشود.
جلین لویس گفته است: «ژنرال دوستم یکی از بانفوذترین شخصیتهای نظامی و سیاسی در افغانستان و یک ازبیک است که میتواند با حضور ازبیکها و سایر اقوام به تشکیل یک حکومت فراگیر در افغانستان کمک و از کنترل کامل طالبان بر کشور جلوگیری کند.»
انتان کاردزمن در صحبت با The Independent تفصیلات دیگری میدهد. وی میگوید، با توجه به نفوذ مارشال دوستم در شمال افغانستان، ناامنی در کشور یک عامل کلیدی خواهد بود.
او گفته است: مقامات استخباراتی بریتانیا و دوستم در شش ماه گذشته بارها برای توافق بر سر جزئیات همکاری ملاقات کردهاند. در نتیجه، سقوط دولت طالبان بعید است، اما انگلیسها انتظار دارند، از این طریق بر طالبان نفوذ کنند و تا حدودی مسیر آنها را تغییر دهند.»
انگلستان معمار طالبان است. این را بینظیر بوتو، نخست وزیر پاکستان، کشور اصلی پشتیبان طالبان، رسماً اعتراف کرده بود. حالا طالبان با روسیه و چین نزدیک اند و معمارشان به این نتیجه رسیده که آنها را مجازات کند. اما چرا انتخاب انگلیسها محض سر ازبیکها قرار گرفت، نه تاجیکها که بار اصلی مقاومت با طالب را میکشند؟ تاجیکان به این دلیل، که همزبان و همفرهنگ ایرانیها هستند و طی 40 سال اخیر بیشتر با روسیه قرابتهای استراتیژیک داشتند، هیچگاه و هیچ وقت از سوی انگلیس و محصول دیگرشان امریکا، همکار ارزیابی نمیشدند و نخواهند شد. حرفهای عمرانخان، نخست وزیر قبلی پاکستان شاید مورد ذکر است که گفت، اگر انگلیس نمیبود، زبان فارسی زبان معاشرت این منطقه میبود.
اینک، وقتی جایگاه پشتون و تاجیک معلوم است، هزارهها هم، که «نکاح استراتژیک» بر پایة مذهب با ایران دارند، نمیتوانند همکار باشند، میماند قوم چهارم – ازبیکها در رأس مارشال دوستم که از سوی ترکیه، یکی از کشورهای دوست انگلیس، پشتیبانی میشود. اما یک روز تاریخ هم در حیرت خواهد افتاد، که انگلیس، آنی، که دو صدساله پشتون ها را به جان ازبکیها سوق میداد، این دفعه در فکر آنها افتاده است.
کودتای دوستم-عالم
مخدوم عالم، معروف به «جلاد شمال»، پس از سه روز انتشار خبر 250 میلیون دالر آزاد شد. بیدرنگ به ذهن خواننده میرسد که طالبان او را بهخاطر مقابله با دوستم رها کردند. یک نشانة این تقابل تیرباران شدن فرمانده گارد ویژة مارشال دوستم بهنام گل حسن در نزدیکی منزلش در سمنگان است. این حادثه یک روز بعد از رهایی مخدوم عالم اتفاق افتاد.
ملا مخدوم محمد عالم ربانی یا مخدوم عالم، از فرماندهان ازبیکتبار طالبان در شمال افغانستان، ماه جنوری بازداشت و پس از سه ماه آزاد شد. او یکی از ارشدترین و ظالمترین فرماندهان طالب است که به گفتة برخی از فرماندهان این گروه، در قساوت، کُشتن، بیرحمی و مجازات سنگین مردم در شمال شهره بود.
علت بازداشت او را طالبان آدمربایی و قانونشکنی و مخالفان سیاسی آنها، همچنین مردم عام قومیت، نژاد، زبان و اهلیت او گفتند. در این میان، عاملی که هیچکس ذکرش را نکرد، ارتباط مخدوم عالم با مارشال دوستم بود. نویسندة این یادداشت که اطلاع را در اختیار سنگر گذاشت، میگوید، موضوع را از چند فرد نزدیک مارشال دوستم و رهبری طالبان شنیده است. بر اساس آن، اگر طالبان جلو مخدوم عالم را نمیگرفتند، او برنامه داشت که در همکاری دوستم با یک کودتا سه ولایت شمال، مشمول فاریاب، جوزجان و سرپل را از تصرف طالبان بیرون کند و به مخالفان سیاسی طالبان بسپارد.
سرانجام، نمیشود هیچ یک از عوامل را اشتباه تعبیر کرد. مگر آن چه به واقعیت نزدیک است و به موضوع صدق میکند، مسألة آخریست. عامل رهایی مخدوم عالم چیست و در پس این قضیه کیست؟
داعشسازی
خبر پروژة 250 میلیون دالری انگلیس در شمال افغانستان موثق است. آگاهان بر آن اند که در آیندة نه چندان دور داعشسازی شمال شروع میشود و مخدوم عالم به همکاری سازمانهای استخبارات انگلیس (MI6) +پاکستان (ISI) +حقانیها+دوستم از بند رها شده است تا جنگ شمال را مدیریت کند و این پروژه را پیش ببرد.
سنگر قبلاً به نقل قول از منابع طالبان گزارش داده بود که مخدوم عالم در اصل برای داعشسازی و ایجاد مخالفتها میان داعش و طالبان در شمال با کمک مالی و استخباراتی حکومتهای کرزی و غنی و امریکا بازداشت شده است.
جاسوس دو طرفه و خطرناک: راز مخدوم عالم چیست؟
حالا منابع میگویند، طرح رهایی او از سوی مارشال دوستم (در یکی از همان ملاقاتهای پنهان) به MI6 داده شده، این سازمان از isi آزادی او را خواسته است. گروه حقانی که رابطة نزدیک با isi دارد، رهبری طالبان را مجبور به رهایی مخدوم عالم کرده است.
در عکس حال، «امیرالمومنین»-ملا هیبتالله آخوندزاده به آزادی مخدوم عالم رضایت نداده بود. بنا به اطلاعات موثقی که سنگر از منابع خود به دست آورد، طالبان مخدوم عالم را نه در زندان، بلکه یکی از مهمانخانههای ریاست امنیت طالبان در شهر کابل نگه میداشتند و ماه گذشته یک هیأت 40-نفرة ازبیکهای معتبر فاریاب با درخواست ملا نورآغا، خسربرة مخدوم عالم که حدود دو هزار نیروی او را فرماندهی میکرد، به قندهار، به نزد «امیرالمومنین» دادخواهی رفتند.
راوی این قصه که خود در این جمع بوده، به سنگر گفت، ما در یک کاروان پُردبدبه در حدود 10 تانک و ماشین زرهی و تحفههای گرانقیمت به نزد ملا هیبتالله رفتیم و او و اطرافیانش خیلی از ما استقبال گرم کردند.
او گفت: «ما «امیرالمومنین» را دیدیم. زنده است. دروغ میگویند که مُرده. چند روز مهمانش بودیم. او گفت که مخدوم عالم طبق قوانین شریعت محکمه میشود، اگر جرمش ثابت شد، جزایش را میگیرد، اگر نه، آنهایی مجازات میشوند که او را بازداشت کردند. اما در این میان دو نفر از سارنوالی (دادستانی) به نزد او آمده گفتند که جرم مخدوم عالم صد درصد ثابت شده، او را اصلاً نمیشود آزاد کرد.» امّا بر خلاف رأی «امیرالمومنین» که هیچ مرجعی حتا حق شک بر سر تصمیم او را ندارد، مخدوم عالم آزاد شد. این به آن معناست که مسألة بزرگ و جدیتری در میان است. به تخمین آگاهان، همانا پادرمیانی انگلیس و پاکستان و راهاندازی پروژة دیگریست که به جز از داعشسازی چیز دیگری نمیتواند باشد. فرماندهانی که میتوانند آنها را همکاری کنند، افرادی مثل مخدوم عالم و مارشال دوستم هستند که میتوانند افراطیان را داخل آسیای مرکزی سازند؛ آنهایی را که همیشه موجب نگرانی کشورهای این منطقه و روسیه و چین بودند و هستند.
افرادی که در جریان حوادث قرار دارند، از جمله از میان طالبان، بر آن اند که دلیل بازداشت هاشم رئیس، یکی از افراد مورد اعتماد مارشال دوستم، از سوی استخبارات ایران نیز ریشه در این گفت و گزارها دارد. او 19 مارچ سال روان پس از سه روز ورودش از ترکیه بازداشت شد. گفته میشد که ماموریت او اعزام رزمندهگان جنبش ملّی دوستم به جنگ اکراین بود، اما مارشال در یک نوار ثبتی، که در اختیار سنگر قرار دارد، به یک مقام ایرانی میگوید که این همه حرفها درست نیستند و رئیس در این کارها دخیل نیست. منابع میگویند، بازداشت به همین 250 میلیون دالر و طرح «داعشسازی» ربط داشت.
دستمان بسته است
با گذشت قریب یک هفته هیچ صدا از «مارشال افغانستان» شنیده نشد. این اخبار هولناک پینک رسانههای افغانستان و منطقه را هم نپراند، اما به گمان اغلب، مرغک را در بدن استخباراتهای منطقه دوانده است. برای مؤلف این سطور جالب این بود که یکی از افراد مارشال دوستم گفت، این موضوع (250 میلیون دالر) هنوز یک گپ واضح و رسمی نیست، یک چیزی نیست که ما آن را تأیید کنیم.
او گفت: «ولی در این هم هیچ شکی نیست، که دستگاههای استخباراتی تلاش میکنند تا منافع کشورهایشان تأمین باشد. روسیه و چین از طالب، یک گروه جاهل و ضدتمدن که فردا برای خودشان مشکلساز خواهد شد، حمایت میکنند، سفارت میدهند. ازبیکستان که یک گروه بزرگ تروریستانش در افغانستان است، با طالبان قراردادهای اقتصادی میکند، اما یک مرمی به مخالفین آنها نمیدهد. همسایهها از ما حمایت نمیکنند. تنها مارشال دوستم را اکمال کنند، در ظرف 15 روز وضع شمال کاملاً تغییر میکند. دستمان بسته است و از این فرصت انگلیسها استفاده میکنند.»
اینک، انگلیس دوستم را به جان طالبان انداختنیست و طالبان مخدوم عالم را به جان دوستم. فرضیة همدستی آن دو سرباز نیابتی استخباراتها در داعشسازی نیز هیچ غیرمنطقی بوده نمیتواند، زیرا برنامة درگیر کردن روسیه در مرزهای جنوبی قلمرو نفوذش همیشه روی دست رقیبانش است.
عملاً از هر زاویه که میبینیم، برنامة حفظ جنگ در افغانستان روی دست است، کاری که انگلیس خیلی خوب انجام میدهد، زیرا دوستم و ازبیکها قدرت به چالش کشیدن طالبان را دارند، اما به طور کلی نمیتواند محاسبهها را تغییر و جنگ را پایان دهند.
محاسبه را تاجیکان تغییر میدهند. اگر هزارهها و ازبیکها همراه شوند، طالبان کاملاً از افغانستان روفته خواهند شد. این به نفع انگلیس نیست.
اما آنچه در تصور من نمیگنجد، این است که چگونه مارشال دوستم، همانی که در خاطرات طالبان فاجعۀ دشت لیلی را با خون حک کرده است و دشمن قسمخوردة آنها به شمار میآید، وارد چنین یک قمار خطرناکی شود که نه فقط خود، بلکه افغانستان و منطقه را برباد دهد؟
همانا افغانستان یک سرزمین دسیسهها است. هر اتفاقی میتواند در آن بيفتد.
