Оё Покистон метавонад аз фурӯпошии дохилӣ ҷилавгирӣ кунад?
Нависанда: доктор Холидин Зиёӣ, раиси Андешакадаи гуфтумони таълимии миллат, махсус барои “Сангар”
Матлаби аслӣ: نقطهی بازگشتناپذیر و جبهههای درون مرزها
Покистон бо таҳдидоти физояндае аз сӯи гурӯҳҳои мусаллаҳи дохилӣ, назири Таҳрики Толибони Покистон (TTP) ва ҳимоятҳои ошкору пинҳони нерӯҳои фаромарзӣ, бавежа Толибони Афғонистон, мувоҷиҳ аст. Дар шароите, ки суботи сиёсӣ ва иҷтимоии Покистон беш аз пеш дар маърази хатар қарор гирифта, иттихози сиёсатҳои қотеъ, ҳадафманд ва чандбуъдӣ ҷиҳати маҳори ифротгароӣ амре ҳаётӣ талаққӣ мешавад. Ин мақола бо муқоисаи таҷориби таърихии Русия дар Чечен ва Туркия дар муқобила бо П.К.К, талош мекунад зарурати ислоҳоти бунёдини амниятӣ ва иттихози рӯйкард зиддитеррористии чандлояро барои Покистон табйин намояд.
Муқаддима:
Покистон аз ибтидои таъсис то кунун бо чолишҳои амниятии музмин, аз ҷумла танишҳои марзӣ, ихтилофоти қавмӣ ва нуфузи ифротгароии мазҳабӣ рӯбарӯ будааст. Дар даҳаҳои ахир, зуҳур ва густариши гурӯҳҳое чун TTP ва пайвандҳои печидаи онон бо Толибони Афғонистон ва соири бозигарони минтақаӣ, таҳдиде ҷиддӣ барои амнияти миллӣ, суботи иҷтимоӣ ва якпорчагии арзии ин кишвар маҳсуб мешавад. Дар ин миён, адами бархӯрди қотеъ ва стратегӣ бо ин таҳдидот, масири Покистонро ба самти сарнавишти кишварҳое чун Ироқ, Сурия, Судон ва Либия савқ медиҳад; Ҷое, ки фурӯпошии сохтор давлат-миллат ва тақсими сарзаминӣ ба як сенарияи мӯҳтамал табдил шуд.
БАХШИ АВВАЛ: Таҳдидоти дохилии Покистон – TTP ва бистарҳои рушди ифротгароӣ
1.1 Хостгоҳи Таҳрики Толибони Покистон
TTP дар посух ба амалиётҳои низомии артиши Покистон дар манотиқи қабилаӣ шакл гирифт ва ба тадриҷ табдил ба бозигарии қудратманд ва хунрез шуд. Заъф дар роҳбурди зиддитеррористии давлат, фасоди систематик, табъизи қавмӣ ва мазҳабӣ ва нокомӣ дар тавсеаи пойдори манотиқи паштуннишин, ҳамагӣ заминасози зуҳури ин гурӯҳ шуданд.
1.2 Робитаи TTP бо Толибони Афғонистон
Бо тасаллути Толибон бар Афғонистон дар соли 2021, фазои танаффуси ҷадиде барои TTP фароҳам шуд. Марзҳои ғайри қобили контрол, пайвандҳои ақидатӣ ва тасоҳули амниятии Толибон бо ин гурӯҳ боиси ташдиди ноамнӣ дар Хайбар Пахтунхвоҳ ва манотиқи марзӣ шуд. Бетафовути ё ҳамроҳии Толибон бо ин гурӯҳ, нишонгари як таҳдиди геополитикии чандлоя барои Покистон аст.
БАХШИ ДУВУМ: Мутолиаи татбиқӣ – дарсҳое аз Русия ва Туркия
2.1 Русия ва саркӯби ҷунбишҳои чеченӣ
Русия пас аз таҷрибаи ду ҷанги хунин дар Чечен, ба тадриҷ сиёсати саркӯби низомии қотеъи ҳамроҳ бо бозсозии иқтисодӣ, ҷазби нухбагони маҳаллӣ ва эҷоди давлатҳои дастнишондаи маҳаллиро думбол кард. Модели “қодируфиза кардан”-и Чечен, бо вуҷуди интиқодоти ҳуқуқбашарӣ, ба шаклгирии як суботи нисбӣ мунҷар шуд, ки дарсҳое барои Покистон дар заминаи эҷоди иқтидори давлат дар манотиқи нопойдор дорад.
2.2 Туркия ва мубориза бо П.К.К
Туркия низ дар даҳаҳои ахир аз муборизаи низомии классик ба самти таркиби иқдомоти зиддитеррористӣ, иттилоотӣ, фарҳангӣ ва тавсеавӣ дар манотиқи курднишин ҳаракат кардааст. Саркӯби қотеъи пойгоҳҳои П.К.К дар дохил ва хориҷ, ҳамроҳ бо сармоягузории зерсохтӣ дар манотиқи маҳрум, таркибе аз амнияти сахту нармро ба намоиш гузошт, ки барои Покистон омӯзанда аст.
БАХШИ СЕВУМ: Таҳлили стратегии масири Покистон
3.1 Ғиёби роҳбурди ҷомеъи зиддтеррористӣ
Покистон то кунун фоқиди як роҳбурди чандлоя, мутамаркиз ва ҷомеъ дар мубориза бо ифротгароӣ будааст. Тамаркуз сирф бар амалиётҳои низомии кӯтоҳмуддат, бидуни ислоҳоти бунёдини иҷтимоӣ, омӯзишӣ ва сиёсӣ, натавониста амнияти пойдор эҷод кунад.
3.2 Таҳдиди таҷзия ва фурӯпошӣ
Идомаи вазъияти феълӣ, дар канори рақобатҳои геополитикӣ бо Ҳинд, нақши мубҳами Толибони Афғонистон ва фишорҳои минтақаӣ ва байналмилалӣ ба раҳбарии Исроил, Покистонро ба масири фурӯпошии давлат ва ҷанги дохилии байни миллат ва ҳатто таҷзия савқ медиҳад. Сенарияҳое чун “Балучистони мустақил” ва ҳамчунон٫ ”Паштунистони бузург“, ё қудратгирии гурӯҳҳои фирқагаро, беш аз ҳар замони дигаре ба воқеият наздик шудаанд.
Тавсияи андешакадаи миллат: заъфҳои роҳбурдии Покистон ва тадовуми сиёсати мумошот
Бар хилофи Русия ва Туркия, Покистон то кунун натавонистааст роҳбурди мунсаҷим ва қотеъ дар қиболи гурӯҳҳои ифротии дохилӣ иттихоз кунад. Бахше аз ин нотавонӣ ба ҳамсӯии таърихӣ бархе бахшҳои давлат ё ниҳодҳои амниятӣ бо гурӯҳҳои исломгаро бармегардад. Ин мумошот, на танҳо таҳдидотро аз миён набурда, балки мӯҷиби густариши идеологияи ифротгароёна дар миёни ақшори мухталифи ҷомеа шудааст.
БАХШИ ЧАҲОРУМ: Паёмадҳои эҳтимолии бетаваҷҷӯҳии роҳбурдӣ: сенарияи фурӯпошӣ
Дар сурати тадовуми вазъияти кунунӣ ва фуқдони ислоҳоти бунёдини амниятӣ, Покистон мумкин аст ба сарнавишти кишварҳои буҳронздае чун Ироқ, Сурия, Либия ё Судон дучор шавад. Сенарияе, ки дар он Покистон ба се воҳиди муҷаззо тақсим шавад, қобили тасаввур аст:
- Балучистон мустақил бо илҳом аз ҷунбишҳои ҷудоииталаби балуч;
- Паштунистони бузург, ки мумкин аст бо ҳимояти бахше аз паштунҳои Афғонистон думбол шавад;
- Панҷобистони вобаста ба Ҳинд ба унвони як давлати қавмии таҳти нуфузи нерӯи рақиби минтақаӣ.
Ин вазъият метавонад кулли минтақаи Ҷануби Осиёро дастхуши бесуботии сохторӣ созад.
Натиҷагирӣ ва пешниҳодоти роҳбурдӣ:
1 - Бозтаърифи доктринаи амнияти миллӣ: Покистон бояд доктринаи худро аз тамаркуз бар душмани хориҷӣ (Ҳинд) ба муқобила бо таҳдидоти дохилӣ ва фаромиллӣ, монанд TTP ва Толибон бозтаъриф кунад.
2 - Саркӯби қотеъ ва бемаслиҳати ифротгароӣ: ҳамонанди Русия ва Туркия, Покистон бояд бо қотеъияти тамом бо сохторҳои террористии дохилӣ бархурд намояд, ҳатто агар ин ба тақобул бо Толибони Афғонистон бианҷомад.
3 - Сармоягузорӣ дар тавсеа ва адолати қавмӣ: тамаркуз бар тавсеаи иқтисодӣ, омӯзишӣ ва сиёсӣ дар манотиқи қабилаӣ ва маҳрум барои аз байн бурдани заминаҳои ифротгароии ҳаётӣ аст.
4 - Ислоҳоти сохторӣ дар ниҳодҳои иттилоотӣ ва амниятӣ: тақвият ҳамоҳангӣ миёни ниҳодҳои низомӣ, иттилоотӣ ва маданӣ бояд дар дастури кор қарор гирад.
5 - Дипломатияи минтақаии воқеъбинона: Покистон бояд аз сиёсатҳои дугона дар қиболи Толибон ва соири гурӯҳҳо фосила гирифта ва иътилофҳои минтақаии ҷадид барои мубориза бо ифротгароӣ шакл диҳад.
