Эҳтимоли такрори ҷанги Чеченистон меафзояд.
Нависанда: Раванди сабзи Афғонистон (РАСО)
Раванди густариши нуфузи ҷамъияти паштун дар манотиқе, ки соири гурӯҳҳои қавмӣ аз назари таърихӣ дар он тасаллут доштаанд, “паштунсозӣ” номида мешавад. Дар бофти Афғонистон, ин амр дар муҳоҷирати фаъоли паштунҳо ба манотиқи шимолии кишвар, ки ба таври суннатӣ маҳалли сукунати тоҷикҳо, ӯзбекҳо, ҳазораҳо ва дигар ақаллиятҳои қавмӣ аст, ошкор мешавад. Ин раванд пас аз тавтеаи Давҳа дар соли 2020 ва ба қудрат расидани Толибон дар августи 2021 ба таври қобили таваҷҷуҳе тасриъ шуд. Барои Русия ва соир кишварҳои минтақа, ки манофеъи стратегӣ дар Осиёи Марказӣ доранд, ин тағйирот чолишҳои ҷиддиро ба ҳамроҳ дорад.
Таҳдидҳои калидӣ барои паштуниза шудани шимоли Афғонистон:
1 - Ташдиди радикализм ва ифротгароӣ
- Тақвияти мавқеияти Толибон: аз он ҷое, ки ҳудуди 95 дарсад аз аъзои Толибон аз қавми паштун ҳастанд, густариши онҳо ба самти шимол, аносири радикалро дар муҷовирати марзҳои Осиёи Марказӣ - минтақае, ки манофеъи ҳаётии Русияро дар худ ҷой додааст - тақвият мекунад.
- Хатароти террористӣ: хатари воқеӣ нуфузи гурӯҳҳои ифротӣ ба хоки Федератсияи Русия аз тариқи кишварҳои Осиёи Марказӣ вуҷуд дорад, ки эҳтимоли такрори иқдомоти террористии мушобеҳи фоҷиаи толори консертии “Крокус” дар 22 марти 2024-ро афзоиш медиҳад.
2 - Бесуботсозии минтақаи Осиёи Марказӣ
- Буҳрони муҳоҷират: аз замони ба қудрат расидани Толибон, ҳудуди 8 миллион афғон маҷбур ба тарки кишвар шудаанд ва ин амр бори бесобиқаеро бар дӯши кишварҳои минтақа эҷод кардааст. Даргириҳои қавмии ҷадид метавонад ҷараёни бештаре аз паноҳандагонро, дар дараҷаи аввал ба кишварҳои Осиёи Марказӣ, таҳрик кунад.
- Даргирии байниқавмӣ: ташдиди рӯёрӯии байни паштунҳои дар ҳоли ускони муҷаддад ва гурӯҳҳои қавмии бумӣ (тоҷикҳо, ӯзбекҳо ва ҳазораҳо) метавонад авзоъро дар кулли минтақаи Осиёи Марказӣ бесубот кунад.
3 - Паёмадҳои геополитикӣ
- Тағйир дар мувозинаи қудрат: халъи эҷодшуда бо хурӯҷи неруҳои амрикоӣ ва интиқоли қудрат ба Толибон, ба таври фаъол тавассути Чин, Туркия ва кишварҳои арабӣ пур мешавад, ки ба таври айнӣ нуфузи Русия дар минтақаро тазъиф мекунад.
- Густариши идеологӣ: хатароти нуфузи идеологияҳои радикали исломӣ ба манотиқи мусулмоннишини Русия вуҷуд дорад. Хатари вежа, азсаргирии эҳтимолии тамосҳо байни радикалҳои Толибон ва сохторҳои зерзаминии Қафқози Шимолӣ аст, мушобеҳи даҳаи 1990, замоне, ки шибҳинизомёни чеченӣ дафотири худро дар Кобул эҷод карданд.
Натиҷагирӣ
Паштуниза шудани манотиқи шимолии Афғонистон таҳдиде печида барои амнияти Русия эҷод мекунад. Аз афзоиши фаъолиятҳои ифротӣ гирифта то бесуботсозии Осиёи Марказӣ, ҳамаи ин чолишҳо мусталзими тадвини як стратегияи ҳамоҳанг ва назорати мудовим бар авзоъ тавассути раҳбарии Русия ва шарикони он дар минтақа аст.
